III SA/Wr 198/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku "A" Sp. z o.o. w B.W. o wyłączenie referendarza sądowego [...] w sprawie ze skargi "A" Sp. z.o.o. w B.W., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach, postanawia: oddalić wniosek. "A" Sp. z o.o. w B.W., pismem z dnia [...] marca 2014 r., wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na opisaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej we W.. Strona skarżąca zwróciła się ponadto do Sądu o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia[...] kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę do uzupełnienia tego wniosku, poprzez nadesłanie kserokopii następujących dokumentów: a) odpisu umowy spółki; b) rocznej deklaracji podatkowej za rok 2013; c) wyciągu z wszystkich posiadanych kont bankowych za ostatnie dwa miesiące; d) aktualnego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat), ewentualnie sprawozdania składanego dla celów statystycznych do GUS; a nadto: e) o przedstawienie dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów; f) o przedstawienie dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki; g) o wyjaśnienie, z jakich źródeł strona skarżąca uzyska środki na zapłatę wynagrodzenia swojego pełnomocnika procesowego w przypadku oddalenia skargi i dlaczego z tego samego źródła nie może pokryć np. aktualnie wyma- ganego wpisu; h) o wyjaśnienie, dlaczego – pomimo przedstawianej jako zła – swojej sytuacji finansowej strona skarżąca prowadzi nadal działalność gospodarczą i nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości spółki; i) o wskazanie, w jakiej wysokości strona skarżąca byłaby w stanie uiścić wpis sądowy od skargi. Odpowiadając na to wezwanie, pełnomocnik strony skarżącej dołączył do pisma z dnia [...] kwietnia 2014 r. kserokopie wymaganych dokumentów oraz złożył stosowane wyjaśnienia. Wniósł jednocześnie o wyłączenie referendarza sądowego [...]od dalszego prowadzenia sprawy. Ustosunkowując się do zapytania referendarza zawartego w pkt g) wezwania, o "wyjaśnienie z jakich źródeł skarżąca uzyska środki na zapłatę wynagrodzenia swojego pełnomocnika procesowego (...)", pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, że takie wyjaśnienie wkracza w sferę tajemnicy adwokackiej, zmierza wprost do naruszenia umów między stronami, co świadczy o utracie przez referendarza sądowego waloru obiektywizmu i wywołuje uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Pełnomocnik wywodził dalej, że sugestie zawarte w wezwaniu, jakoby skarżąca winna najpierw regulować opłaty z tytułu wpisów sądowych w postępowaniach, których pierwotnie (na etapie administracyjnym) nie zainicjowała, a nie regulować innych opłat, wynikających z zawieranych czynności cywilnoprawnych, świadczy o niezrozumieniu istoty roli i funkcji referendarza, jak również instytucji pomocy prawnej i zwolnienia strony od kosztów. Nadto dodał, że w wezwaniu referendarza znajdują się treści wskazujące na to, że podaje on w wątpliwość wiarygodność oświadczeń dotychczas składanych przez skarżącą spółkę, co wpływa na jednoznaczną ocenę utraty przez niego waloru obiektywizmu. Wskazał, że taka sytuacja ma miejsce w pkt h) oraz i) wezwania, gdzie znajduje się nieuprawniona sugestia, jakoby staranie się przez stronę o zwolnienie od kosztów jest jednoznaczne ze ziszczeniem się przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W dniu [...] kwietnia 2014 r. referendarz sądowy [...]złożył oświadczenie, w którym zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia referendarza ukształtowana jest poprzez odesłanie do przepisów o wyłączeniu sędziego (art. 24 § 1 p.p.s.a.) i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, to znaczy ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia referendarza, tj.: działających z mocy prawa oraz powoływanych na wniosek strony (lub samego referendarza). Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., referendarz jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skarg na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Dodatkowo, niezależnie od dopiero co wskazanych przyczyn, stosownie do art. 19 p.p.s.a. (w związku z art. 24 § 1 tej samej ustawy), sąd wyłącza referendarza sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli "istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie". Należy mieć ponadto na uwadze, iż – według art. 22 § 2 p.p.s.a. – wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez referendarza, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, referendarz sądowy, o którego wyłączenie wnioskował pełnomocnik skarżącej spółki, złożył stosowne oświadczenie. Jego treść w pełni odpowiada wymogom stawianym w tym zakresie przez ustawodawcę. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowanym w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego funkcjonuje utrwalony już pogląd, podług którego, skoro sędzia (tu: referendarz sądowy), którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Natomiast Sąd Najwyższy, w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r. (I CZ 121/71), podkreślił, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Mając na względzie okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i przywołane regulacje normatywne Sąd uznał, że złożony przez pełnomocnika strony skarżącej wniosek o wyłączenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – [...], nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wskazał bowiem w istocie żadnych okoliczności faktycznych uzasadniających wyłączenie referendarza. Formułowane zarzuty co do utraty przez referendarza waloru obiektywizmu oraz wątpliwości co do jego bezstronności wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia autora wniosku o istnieniu takich okoliczności. Nie zostały jednak uprawdopodobnione przez wnioskodawcę i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem kwestionować obiektywizmu, bez przywołania faktycznych podstaw, które przekonująca wskazywałyby na utratę zaufania do bezstronności referendarza. W ocenie składu rozpoznającego wniosek pełnomocnika strony skarżącej, za tego rodzaju okoliczności nie może być absolutnie uznane dążenie przez referendarza sądowego do wyjaśnienia wszystkich aspektów (celowe podkreślenie Sądu) aktualnej sytuacji materialnej spółki, na której – jako osobie prawnej – ciąży wszak powinność wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub też nie jest w stanie ponieść ich w pełnym zakresie (art. 246 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, również kwestie poruszone przez referendarza sądowego w punktach g), h) oraz i) jego wezwania datowanego na dzień [...]kwietnia 2014 r. zmierzają – bez wątpienia – do wszechstronnego wyjaśnienia materialno-ekonomiczno-finansowej sytuacji skarżącej spółki. Wbrew zatem odmiennemu zapatrywaniu wnioskodawcy, wzywając także do wyjaśnień opisanych precyzyjnie we wszystkich wymienionych punktach wezwania, referendarz sądowy, którego wniosek dotyczy konsekwentnie zmierzał do pełnego zrealizowania funkcji prawa pomocy. Wzywając do wyjaśnienia kwestii wskazanej w punkcie g) nie naruszył przy tym w ogóle tajemnicy kontraktu wiążącego pełnomocnika ze spółką (nie chodziło wszak o wskazanie wysokości umówionej kwoty, należnej za reprezentowanie spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym). W związku z innym fragmentem argumentacji wnioskodawcy, mocnego zaakcentowania wymaga zaś, iż zasada ponoszenia przez stronę skarżącą kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (o których zwrot strona skarżąca może się zresztą ubiegać, jeśli skarga okaże się zasadna) realizowana jest niezależnie od tego, czy poprzedzające je postępowanie administracyjne wszczęte zostało na wniosek samej zainteresowanej strony, czy też z urzędu. Zupełnym nieporozumieniem jest zaś upatrywanie przejawu rzekomych: bezstronności i uprzedzenia referendarza w sformułowaniu punktu i) wezwania, w którym zawarto w istocie wyłącznie prośbę o określenie tej części wpisu sądowego od skargi, którą spółka byłaby w stanie uiścić. W realiach sprawy, do których dopiero co nawiązano, zgłoszenie przez autora wniosku o wyłączenie referendarza sądowego, jawi się więc w istocie wyłącznie jako wyraz merytorycznej polemiki z treścią jego wezwania z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wypada w związku tym dobitnie podkreślić, że instytucja wniosku o wyłączenie referendarza sądowego nie może służy merytorycznemu podważaniu treści jego pism (orzeczeń), albowiem do tego celu ustawodawca przewidział środki zaskarżenia, przysługujące stronie w toku postępowania. W sprawie nie zachodzi także żadna z okoliczności wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a., powodujących wyłączenie referendarza z mocy ustawy. Dlatego też należało orzec, jak w sentencji.