III SA/Wr 198/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi "A" Sp. z.o.o w B.W., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatu do gier poza kasynem gry, wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W., opisanej w sentencji niniejszego postanowienia, skarżąca spółka złożyła – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. referendarz sądowy w tutejszym Sądzie odmówił przyznania wnioskowanego przez stronę prawa pomocy. W terminowym sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia, profesjonalny pełnomocnik spółki zarzucił, iż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zostało wydane z obrazą art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – "p.p.s.a."), mającą wpływ na treść tego orzeczenia – poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej przez stronę skarżącą sytuacji, co doprowadziło w konsekwencji do błędnego przyjęcia, że spółka nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść bez uszczerbku, samodzielnie, pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Stosownie do art. 260 zdanie pierwsze p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który – jak w niniejszym przypadku – nie został odrzucony, na postanowienie referendarza sądowego wydane w zakresie prawa pomocy, postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W takiej sytuacji, sąd rozpoznaje zatem od nowa żądanie udzielnie prawa pomocy wnioskowanej przez stronę skarżącą. W niniejszej sprawie okoliczności, na które powołuje się strona skarżąca dla wsparcia swojego wniosku, są następujące. W samej skardze spółka poinformowała, że obecnie osiąga zysk umożliwiający utrzymanie zatrudnienia na dotychczasowym poziomie. Rok 2012 zakończyła stratą ([...] zł), a stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Strona wskazała następnie, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych – [...] zł. Spółka twierdzi, że posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo wynosi [...] zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że przychód spółki w roku 2012 wyniósł [...] zł, a do sierpnia 2013 r. –[...] zł (w tym poniesiono stratę –[...] zł). Zamiast zbiorczego wyciągu strona przedłożyła zapis operacji finansowych z kilku dni 2013 r., z których wynika między innymi, że suma blokad na koniec maja 2013 r. wynosiła [...] zł. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. strona skarżąca wyjaśniła, że "nie posiada dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów i brak jest podstaw faktycznych oraz prawnych do podjęcia takich czynności". Dodała, że nie występowała o pożyczki ani kredyty, a – w ocenie zarządu spółki – brak jest przesłanek do składania wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Zgodnie z § 12 umowy spółki, "wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości do stukrotnej wartości nominalnej posiadanych udziałów". Z załączonej do pisma deklaracji podatkowej CIT-8 wynika, że w roku 2013 strona skarżąca uzyskała z tytułu prowadzonej działalności przychód w wysokości [...] zł, a poniosła stratę w wysokości [...] zł. Z kolei przychód w styczniu 2014 r. wyniósł [...], zł, a strata – [...] zł (rachunek zysków i strat). Biorąc pod uwagę opisaną sytuację spółki należy mieć na względzie, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma (celowe podkreślenia Sądu) dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, strona skarżąca nie wykazała aby konieczność poniesienia przez nią wpisu sądowego w wysokości 400 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) przekraczała jej aktualne możliwości finansowe. Tymczasem – jak już akcentowano – prawodawca uzależnił dopuszczalność zwolnienia od kosztów sądowych właśnie od wykazania, że wnioskodawca nie posiada dostatecznych środków na ten cel (i że nie ma ich, pomimo iż podjęto wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków). Nie jest zatem wystarczające samo tylko oświadczenie zainteresowanego w tym zakresie, czy też jego subiektywne przekonanie o braku takich środków, a nawet – uprawdopodobnienie jedynie dopiero co wskazanych okoliczności. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że strona skarżąca nie udokumentowała należycie przedstawionych we wniosku okoliczności. Między innymi: nie złożyła do akt wyciągów z wszystkich posiadanych kont bankowych za ostatnie trzy miesiące; nie przedstawiła dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólnika dopłat oraz dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu (pożyczki); nie przedstawiła aktualnego sprawozdania finansowego; nie wskazała dlaczego nie można spieniężyć środków trwałych; nie wyjaśniła z jakiego źródła czerpie środki na opłacenie zawodowego pełnomocnika i dlaczego z tego samego źródła nie może opłacić aktualnych kosztów sądowych; nie wyjaśniła ponadto, czyją własnością jest nieruchomość, która jest siedzibą spółki. Trzeba mieć na uwadze, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdującą zastosowanie tylko w stosunku do podmiotów pozbawionych w ogóle możliwości uzyskania środków na ich pokrycie. Nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet Państwa powinien w całości kredytować w tym zakresie stronę, ponieważ niedopuszczalne jest przerzucanie na Państwo skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć także świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna wykazać (w sposób wiarygodny i rzetelny), że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (zob. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z załączonych do nich dokumentów wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób, w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia także wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2013 r. (i w styczniu 2014 r.). Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienia NSA: z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08 i z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O braku środków finansowych nie świadczy również fakt posiadania zerowego salda na jednym z kont bankowych. Rachunek ten jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza stratę wszelkich wpłaconych środków do wysokości zajęcia (na dzień [...] marca 2014 r. była to kwota [...] zł), a brak stwierdzonych wpłat na rachunku – przy jednoczesnym wykazaniu przez stronę skarżącą znaczących przychodów – dowodzi jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami, z pominięciem wymienionego konta bankowego. Podkreślić należy, iż przychód za rok 2013, jaki odnotowała spółka, wyniósł [...] zł, a w styczniu 2014 r. – [...] zł. Godzi się dodatkowo podkreślić, że skarżąca spółka wniosła do tej pory do tutejszego Sądu wiele skarg, w których odmownie rozpoznawano – z zasady – jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, a rozstrzygnięcia te uznawane były za trafne przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. postanowienie NSA z dnia [...] marca 2014 r., II GZ 142/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mimo to spółka powiela tożsamą argumentację w niniejszym wniosku. Wbrew zarzutowi sformułowanemu w sprzeciwie, Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy stronie wnioskującej przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie jest spowodowane brakiem jej należytej inicjatywy przy ustalaniu, czy kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. Okoliczności, na które powołuje się spółka, nie wskazują wcale (wbrew twierdzeniu zawartemu w sprzeciwie), że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych pozbawi spółkę prawa do sądu. Podniesione tam dalsze argumenty: 1) rzekome naruszenie zasady prawdy materialnej, w postaci weryfikacji przez sąd działań administracji państwowej, oraz 2) powoływanie się na wątpliwości prawne co do zasadności nałożenia na spółkę przez organy celne samej kary pieniężnej, w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. tyczą zaś merytorycznej oceny przez Sąd orzeczeń poddanych jego kontroli w niniejszej sprawie. Z tego powodu – jako oczywiście przedwczesne – nie mogą być w ogóle brane pod rozwagę przy rozpoznawaniu wniosku strony o udzielenie jej wnioskowanego prawa pomocy. W tym stanie rzeczy – uwzględniając postanowienia art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. – należało orzec, jak w sentencji.