III SA/Wr 2/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant: Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2006 r. skargi P.M. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] (Nr [...]); II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej 825 (osiemset dwadzieścia pięć) zł kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Pismem z dnia [...] r. Z. S. wniósł o wymeldowanie P. M. z lokalu przy pl. K [...] we W. twierdząc, że ten opuścił miejsce zameldowania około 5 lat temu. W wyniku postępowania dowodowego organ pierwszej instancji ustalił, iż najemcą lokalu nr [...] przy pl. K. [...] we W. jest Z. S. na podstawie umowy najmu z A S.A. z dnia [...] r., przy czym osobą uprawnioną do zamieszkiwania z najemcą, zgodnie z § 3 tej umowy, jest P. M. Ustalono ponadto, jako okoliczność niesporną i potwierdzoną przez P. M., że nie mieszka on we wspomnianym lokalu od około 5 lat, mieszka bowiem przy ul. S. [...] we W. W tych okolicznościach faktycznych, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Prezydent W., decyzją z dnia [...] r., orzekł o wymeldowaniu P. M. z lokalu przy pl. K. . [...]. W odwołaniu od tej decyzji P. M. wskazał, że w spornym lokalu zameldowała go jego babcia, będąca wówczas najemcą. Według niego, ani śmierć babci, ani opuszczenie przez niego lokalu nie oznacza utraty uprawnień do tego lokalu. Odwołujący się podniósł ponadto, że organ administracji państwowej nie jest uprawniony do podejmowania decyzji o prawach do lokalu, dlatego też postępowanie w sprawie powinno być zawieszone do czasu orzeczenia w tej kwestii przez sąd powszechny. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda D., decyzją z dnia [...] r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż wymeldowanie osoby z lokalu jest możliwe, gdy zostaną spełnione kumulatywnie następujące przesłanki: 1) osoba utraci uprawnienie do przebywania w lokalu, 2) trwale i dobrowolnie opuści miejsce zameldowania na pobyt stały, 3) opuści miejsce bez wymeldowania się. Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy potwierdza natomiast, że P. M. nie legitymował się samoistnym uprawnieniem do lokalu, uprawnienie pochodne utracił zaś opuszczając miejsce zameldowania na pobyt stały. Nie twierdził też przy tym, aby opuszczenie to nie miało cech dobrowolności. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem P. M. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia decyzji Wojewody D., sformułował w skardze zarzuty: naruszenia przepisów prawa materialnego, polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 97 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 100 § 1 kpa. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż nie kwestionuje faktu, że dobrowolnie opuścił lokal przy pl. K. .[...] we W. Zaprzeczył natomiast, aby utracił prawo do przebywania w tym lokalu. Podtrzymał też wcześniejsze stanowisko, że postępowanie w sprawie powinno zostać zawieszone. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi. Wyrokiem z dnia 4 października 2004 r. (3 II SA/Wr 239/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę P. M. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma należyte ustalenie jej stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania. Wskazał również, iż przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174 z późn. zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, przewiduje dwie sytuacje uzasadniające wymeldowanie, a mianowicie gdy: 1) osoba utraciła wymienione w art. 9 ust. 2 ustawy uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2) osoba opuściła bez wymeldowania dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 2 miesięcy, a nadto ponownego miejsca jej pobytu ustalić nie można. Sąd podniósł, iż w niniejszej sprawie bezsporne jest, że druga z przedstawionych sytuacji nie wystąpiła, bowiem miejsce pobytu strony było i jest znane. Z tego względu zastosowanie w sprawie znaleźć mógł wyłącznie przepis art. 15 ust. 2 w brzmieniu części pierwszej. Przystępując do jego wykładni Sąd wskazał, iż wprawdzie zasadą jest, że oceny legalności zaskarżonego aktu administracyjnego sąd administracyjny dokonuje z uwzględnieniem stanu sprawy z chwili wydania zaskarżonego aktu, jednakże jako wzorzec kontroli decyzji organów administracji publicznej nie powinien być stosowany przepis ustawowy, który orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego uznany został za niekonstytucyjny. Wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. (K 20/01) Trybunał Konstytucyjny uznał art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych za niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP i w konsekwencji przepis ten utracił moc z dniem 19 czerwca 2002 r. Dodał, iż wprawdzie stwierdzenie niekonstytucyjności art. 9 ust 2 powołanej ustawy i utrata mocy prawnej przez ten przepis nie spowodowały zmiany literalnego brzmienia przepisu art. 15 ust. 2, to jednak spowodowało to zmianę stanu prawnego, która powinna być przez Sąd wzięta pod uwagę przy kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W tej zaś sytuacji w ocenie Sądu podzielić należy wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że w konsekwencji tej zmiany odpadła przesłanka wymeldowania odnosząca się do utraty uprawnienia do lokalu, przewidziana w pierwszej z sytuacji określonych w art. 15 ust. 2 powołanej wcześniej ustawy. W tym stanie rzeczy wymeldowanie konkretnej osoby z danego lokalu według nowego stanu prawnego uzasadnione jest wówczas, jeżeli spełnione zostaną dwie przesłanki, tj. gdy: 1) gdy nastąpi faktyczne opuszczenie lokalu i 2) nie zostanie dopełniony obowiązek wymeldowania się z tego lokalu. W niniejszej sprawie nie jest natomiast sporne zarówno to, że P. M. dobrowolnie opuścił lokal, jak i to, że nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Istota sporu sprowadzała się bowiem do kwestii uprawnień do lokalu. Skoro jednak istnienie uprawnień do lokalu, czy też ich utrata, nie należą już do przesłanek wpływających na możliwość wymeldowania, to Sąd uznał za niemające znaczenia w sprawie ustalenia poczynione w tym zakresie przez organy administracji publicznej. W tych warunkach, za niezasadny uznał również zarzut uchybienia art. 97 kpa. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną wniósł P. M . Na podstawie art. 173 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik skarżącego, zaskarżył wspomniany wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie, jako niezgodnego z prawem, i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub rozpoznanie skargi co do istoty sprawy na podstawie art. 188 powołanej ustawy i orzeczenie wyrokiem o uchyleniu w całości decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącego, jako podstawę skargi kasacyjnej, wskazał naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyjaśnił, iż niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, która zaczęła obowiązywać dopiero 2 lata po wydaniu decyzji o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego lokalu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego – powołując się na przytoczony wcześniej stan faktyczny sprawy, podniósł, iż wprawdzie skarżący dobrowolnie opuścił lokal przy pl. K. [...] we W., to jednak nie sposób przyjąć, iż utracił on prawo do przebywania w niniejszym lokalu. Zgodnie bowiem z § 3.1 umowy najmu, zawartej przez Z. S. z A S.A. Oddział Gospodarki Mieszkaniowej Zakład we W., w dniu [...]r. osobą uprawnioną do zamieszkiwania z najemcą jest nadal P. M . W związku z tym nie została spełniona jedna z przesłanek, które musiały kumulatywnie zaistnieć, aby organ administracji mógł dokonać wymeldowania P. M. ze spornego lokalu na podstawie art. 15 ust. 2 wymienionej wcześniej ustawy w brzmieniu obowiązującym w 2001 r. Dodał jednocześnie, iż wszelkie spory wynikające ze wskazanej umowy winny być rozstrzygane na drodze postępowania cywilnego. Skoro zaś – zgodnie z orzecznictwem sądowym – organ administracyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania sporów wynikłych na tle przysługujących danej osobie uprawnień do przebywania w lokalu, to w przedstawionej sytuacji organ ten powinien był zawiesić postępowanie i wezwać stronę do wystąpienia w określonym terminie z powództwem do sądu powszechnego o ustalenie, iż przysługują jej prawa, na które się powołuje (wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., II SA/Gd 1370/00). W ocenie pełnomocnika skarżącego, dopiero prawomocne orzeczenie sądu mogło ustanowić trzecią, brakującą przesłankę do dokonania wymeldowania P. M. ze spornego lokalu. Pełnomocnik skarżącego nie zgodził się ponadto ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, według którego stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy powinien być rozpatrywany przy uwzględnieniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (K 20/01). Wskazał, iż Sąd wyszedł w niniejszej sprawie z błędnego założenia, że jest związany treścią ustaleń dokonanych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uchylając się od dokonania oceny stanu faktycznego sprawy oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji Prezydenta W. Sąd nie wypowiedział się także, czy organy administracyjne prawidłowo zastosowały przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd zakwestionował konstytucyjność tego przepisu, a ta nie była w ogóle poddana analizie Trybunału Konstytucyjnego, który dokonał oceny konstytucyjności wyłącznie art. 9 ust. 2 powołanej ustawy. Zastosowana przez Sąd interpretacja tego wyroku była zatem dowolna i opierała się na wywodach zawartych w uzasadnieniu wskazanego wyroku. Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądowym, ustalenia i oceny dokonane w uzasadnieniu wyroku nie mają mocy wiążącej (wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2001 r. (III RN 189/00). Dodatkowo pełnomocnik skarżącego wskazał, iż przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, został zmieniony (poprzez wykreślenie jednej z trzech przesłanek wymeldowania w postaci utraty prawa do lokalu) dopiero w 2004 r. przez art. 1 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887) i zmiana ta nastąpiła w oderwaniu od wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Mając to na względzie pełnomocnik strony skarżącej stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku naruszył zasadę lex retro non agit przez zastosowanie do stanu sprawy z 2001 r. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu ustalonym przez zmianę dokonaną ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda D. podniósł, iż zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Stwierdził przy tym, że w istocie w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, sąd ten ma co do zasady obowiązek oceny legalności zaskarżonej decyzji według stanu prawnego na dzień jej wydania. W niniejszej jednak sprawie w okresie między wydaniem zaskarżonej decyzji a podjęciem wyroku przez Sąd pierwszej instancji wszedł w życie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (K 20/01), stwierdzający niezgodność art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. § 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zagadnieniem o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia o poprawności wyroku Sądu pierwszej instancji było zatem ustalenie prawnych konsekwencji wejścia w życie wspomnianego wyroku. Nie powinien budzić wątpliwości fakt, że wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. stworzyło nową sytuację prawną. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oznaczało bowiem, że z dniem 19 czerwca 2002 r. przepis ten, jako regulacja niekonstytucyjna, nie powinien mieć zastosowania w sprawach meldunkowych. Pomimo zatem tego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie odnosił się bezpośrednio do art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jednak jego wejście w życie miało bezpośredni wpływ na zakres stosowania art. 15 ust. 2. Przepis ten, pomimo braku dostosowania jego treści do nowej sytuacji prawnej, nie mógł być bowiem stosowany w części, w jakiej odsyłał do art. 9 ust. 2 tej ustawy. W konsekwencji stwierdzić należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego spowodowało faktycznie, iż przestała istnieć przesłanka związana z utratą uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2 tej ustawy. W tych natomiast warunkach przepis art. 15 ust. 2, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji przez organy administracji publicznej, nie powinien być uznany za prawidłową podstawę prawną podjętego przez te organy rozstrzygnięcia. W tej też sytuacji Sąd pierwszej instancji powinien był rozważyć kwestię uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mając na względzie zasadność uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa dającego w świetle art. 145a § 1 kpa podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 145a § 1 kpa, wznowienie postępowania jest dopuszczalne w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja. W niniejszej sprawie utrzymana w mocy przez Wojewodę D. decyzja Prezydenta Miasta W. z dnia [...]r. o wymeldowaniu P. M. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy pl. K. [...] we W., wydana została na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z treścią tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 tej ustawy, to uprawnienie do przebywania w lokalu, z którego ma nastąpić wymeldowanie. Zauważyć należy, że przytoczony przepis prawny jest przepisem odsyłającym. Określone w poprzedniku tego przepisu okoliczności, z którymi należy wiązać, określony w następniku, skutek prawny w postaci wymeldowania (kompetencji organu do wydania decyzji w sprawie wymeldowania), nie zostały bowiem określone przez ustawodawcę w sposób kompletny. Dla ustalenia hipotezy normy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie nie jest zatem wystarczające posłużenie się przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, lecz konieczne jest ponadto sięgnięcie do przepisu art. 9 ust 2 tej ustawy. Dopiero łączne ich zestawienie umożliwia określenie warunków, których zaistnienie daje podstawę do wydania decyzji w sprawie wymeldowania. W takiej zaś sytuacji stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 powołanej ustawy, a zatem przepisu, do którego odsyła przepis art. 15 ust. 2, i który kształtuje jego treść, uznać należało za uzasadnioną podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji według art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konkluzji stwierdzić zatem należy, że ocena Sądu co do wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. na określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki wymeldowania była w istocie prawidłowa. Natomiast nie było trafne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego, powstałego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i oddalenie skargi w warunkach, które uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji W tym stanie sprawy skarga kasacyjna okazała się skuteczna, aczkolwiek nie w pełni z przyczyn podniesionych, w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę ponownie, należy przede wszystkim zauważyć, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."). Związanie taką wykładnią ma szeroki zasięg, ponieważ odnosi się również do stron postępowania. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 zdanie drugie u.p.p.s.a.; zob. także J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 267-268). Oceniając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2004 r. (3 II SA/Wr 239/02), Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że w czasie między wydaniem zaskarżonej decyzji o wymeldowaniu P. M. a rozpoznaniem skargi przez sąd pierwszej instancji zaistniała okoliczność opisana w art. 145a § 1 k.p.a. Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. (K 20/01) Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytycji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK-A 2002, Nr 3, poz. 34), co miało również wpływ na stosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Według art. 145a § 1 k.p.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W takiej sytuacji sąd pierwszej instancji powinien był – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – "rozważyć kwestię uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) u.p.p.s.a., mając na względzie zasadność uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa dającego w świetle art. 145a § 1 k.p.a. podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego." Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, "nie było trafne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o zmieniony stan prawny, powstały na skutek wejścia w życie przedmiotowego wyroku [TK z dnia 27 maja 2002 r. – przyp. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu] i oddalenie skargi w warunkach, które uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji." W takim stanie rzeczy, mając na uwadze wiążące w niniejszej sprawie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) u.p.p.s.a. w związku z art. 145a § 1 k.p.a. – wyeliminował z obrotu prawnego decyzje administracyjne dotyczące wymeldowania P. M. z miejsca pobytu stałego. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200 u.p.p.s.a., zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 tej ustawy.