III SA/Wr 22/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA, Sędziowie Sędzia WSA, Sędziowie Asesor WSA, Kamila Paszowska - Wojnar (sprawozdawca), Katarzyna Borońska, Anna Kuczyńska - Szczytkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 9 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu nr 0201-IEE2.711.153.2022.2.AK z dnia 3 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi K. P. (skarżący, strona, zobowiązany) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (DIAS, Dyrektor IAS, organ II instancji) z dnia 3 listopada 2022 r. numer 0201- 22-132630, utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu (organ I instancji, DOZUS, organ egzekucyjny) z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 470200/71/2022/RED-EG-PEG-40-41 o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] z dnia 30 września 2013 r. (obejmującego składkę na ubezpieczenie zdrowotne za 01/2013, [...] z dnia 17 października 2013 r. (obejmującego składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2013 – 04/2013) i [...] z dnia 6 czerwca 2017 r. (obejmującego opłatę dodatkową na ubezpieczenie zdrowotne za 05/2013), na podstawie art. 18 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm, dalej jako: u.p.e.a.). Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. DOZUS prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne w oparciu o wskazane wyżej tytuły wykonawcze. Odpisy tytułów wykonawczych zostały zobowiązanemu doręczone odpowiednio: [...] w dniu 23 października 2013 r. (wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B. BANK S.A.), [...] w dniu 12 listopada wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B. BANK S.A., [...] 5 lipca 2017 r. (wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A.) Pismem z dnia 8 lipca 2022 r. (sprecyzowanym co do treści w piśmie z dnia 12 sierpnia 2022 r.) skarżący złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując, że jego zdaniem doszło do przedawnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na upływ 5 lat, licząc od dnia wymagalności należności z tytułu składek . DOZUS postanowieniem z dnia z dnia 23 sierpnia 2022 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie powołanych tytułów wykonawczego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny stwierdził, że należności z tytułu składek na dzień wszczęcia egzekucji nie były przedawnione, a w wyniku podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i nadal pozostaje zawieszony. Pismem z dnia 20 września 2022 r. strona skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, podtrzymując wcześniejszą argumentację. Po rozpoznaniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia 3 listopada 2022 r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ przywołał mające zastosowanie przepisy u.p.e.a. i podkreślił, że umorzenie postępowania ma miejsce tylko wtedy, gdy w toku prowadzonego postępowania wystąpi przesłanka o charakterze trwałym, powodująca niemożliwość lub niecelowość dalszego prowadzenia postępowania. Zdaniem organu, przesłanka umorzenia postępowania z powodu przedawnienia należności nie została w sprawie spełniona. W niniejszej sprawie bieg terminu przedawnienia poszczególnych należności został zawieszony na skutek podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do ich wyegzekwowania, o której zobowiązany został zawiadomiony. Organ wskazał następnie, że w odniesieniu do składki za 01/2013, termin jej wymagalności przypadał na 11 lutego 2013 r., a zatem przedawnienie nastąpiłoby z dniem 12 lutego 2018 r., o ile nie wystąpiłaby przesłanka zawieszenia biegu przedawnienia. Pierwszą przesłanką zawieszającą bieg terminu przedawnienia było zdaniem organu wszczęcie w dniu 14 marca 2013 r. postępowania określającego wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, zakończone wydaniem decyzji w dniu 13 lipca 2013 r. Kolejna przesłanką zawieszającą bieg terminu przedawnienia było wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z zastosowaniem środka egzekucyjnego w dniu 10 października 2013 r., przy czym prowadzone postępowanie nie uległo zakończeniu, a zatem termin przedawnienia pozostaje zawieszony. W odniesieniu do składek za okres 02/2013 – 04/2013 organ wskazał, że termin wymagalności tych składek przypadał na 11 marca 2013 r. i 11 kwietnia 2013 r. Przedawnienie nastąpiłoby z dniem 12 marca 2018 r. i 12 kwietnia 2018 r., o ile termin przedawnienia nie zostałby zawieszony. Pierwszą przesłanką zawieszenia biegu terminu przedawnienia było wszczęcie w dniu 9 maja 2013 r. postępowania określającego wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, a kolejną przesłanką było wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z zastosowaniem środka egzekucyjnego w dniu 29 października 2013 r., przy czym postępowanie nie uległo zakończeniu, a zatem termin przedawnienia pozostaje zawieszony. W odniesieniu do opłaty dodatkowej na ubezpieczenie zdrowotne za 05/2013 organ wskazał, że termin wymagalności tej opłaty przypadał na 11 czerwca 2013 r. Przedawnienie nastąpiłoby z dniem 12 czerwca 2018 r., o ile termin przedawnienia nie zostałby zawieszony. Przesłanką zawieszenia biegu terminu przedawnienia było wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z zastosowaniem środka egzekucyjnego w dniu 12 czerwca 2017 r., przy czym postępowanie nie uległo zakończeniu, a zatem termin przedawnienia pozostaje zawieszony. Końcowo wskazał organ, że w sprawie poszczególnych należności egzekucja administracyjna została wszczęta z chwilą doręczenia bankom zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, a więc – odpowiednio – w dniach 10 października 2013 r., 29 października 2013 r. oraz 12 czerwca 2017 r. (zgodnie z art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.), zaś odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu, zostały doręczone skarżącemu odpowiednio w dniach: 23 października 2013 r., 12 listopada 2013 r. oraz 5 lipca 2017 r. Z postanowieniem organu odwoławczego nie zgodziła się strona skarżąca i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze strona przytoczyła treść art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s) , dotyczącego przedawnienia należności z tytułu składek po upływie 5 lat od ich wymagalności. Strona przywołała również treść art. 6, 8 i 12 oraz art. 35 § 3 k.p.a. Wskazała również strona, że wątpliwości budzi to, że "roszczenie pozostaje pod datą roku 2013, a podstawą prawną z roku 2016". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). Sąd rozpoznający skargę w granicach sprawy zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobligowany jest do przeprowadzenia kontroli legalności objętych skargą decyzji i postępowań prowadzących do wydania tychże w celu sprawdzenia, czy nie doszło do naruszeń prawa powodujących potrzebę wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kognicja sądu administracyjnego obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oceniając legalność postanowienia DIAS, wskazać należy, że w dniu 30 lipca 2020 r. weszły w życie znowelizowane przepisy u.p.e.a., jednakże wobec brzmienia art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019, poz. 2070) nie mają one w niniejszej sprawie zastosowania. Przepis ten stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r., wobec czego – jak słusznie wskazuje organ - zastosowanie znajdą przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. W związku z powyższym, przywołać należy ówczesne brzmienie przepisów u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (§ 2). W przypadku spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a., organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zobligowany jest umorzyć postępowanie z mocy art. 59 § 3 u.p.e.a. Nie będzie miało znaczenia, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, wyartykułowane w zarzutach, bądź w jakikolwiek inny sposób zgłoszone organowi. Skarżący powołuje się w uzasadnieniu skargi na przesłankę określoną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., twierdząc, że egzekwowany obowiązek, dotyczący składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz opłaty dodatkowej na to ubezpieczenie za wskazane okresy objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, uległ przedawnieniu. Zagadnienie przedawnienia należności składkowych zostało uregulowane w art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. W myśl tej regulacji: (...) 4. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. 5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. 5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. 5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. 5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. 5e. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata. 5f. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. 6. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. W świetle przytoczonych regulacji, do okoliczności istotnych dla oceny upływu biegu terminu przedawnienia należą m.in. data ich wymagalności, podejmowane czynności egzekucyjne, ewentualne postępowanie upadłościowe, postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawy wymiaru składek lub obowiązku opłacania składek na te ubezpieczenia, układy ratalne, konieczność wyjaśnienia zagadnień wstępnych, zabezpieczenie hipoteczne. Kontrola sądowa rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego obejmuje m.in. badanie prawidłowości ustaleń organu, przyjętych za podstawę wydania postanowienia oraz wyprowadzonych na ich podstawie wniosków, a zatem jej przedmiotem jest również prawidłowość dokonanej przez organ oceny kwestii przedawnienia należności składkowych skarżącego (jako przesłanki umorzenia z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Trzeba zatem przypomnieć, że należności egzekwowane wobec skarżącego dotyczą składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres 01/2013 i 02-04/2013 oraz opłaty dodatkowej na ubezpieczenie zdrowotne za 05/2013. Jak słusznie wskazuje organ,. okres przedawnienia najwcześniejszych zobowiązań potencjalnie powinien upłynąć w styczniu 2018 r. (a kolejnych – w dalszych miesiącach 2018 r.), jednak pod warunkiem, że nie doszło do jego przerwania lub zawieszenia. Organ podał w zaskarżonym postanowieniu z jakich przyczyn termin przedawnienia za poszczególne należności uległ zawieszeniu. Powołał się w tej mierze na przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia określoną w cytowanym wyżej przepisie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., tj. dotyczącą podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, co skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia dnia podjęcia tej czynności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ zasadnie wskazał, że taką czynnością w sprawie było wszczęcie postępowania określającego wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, a następnie wszczęcie egzekucji (w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne) bądź też samo wszczęcie egzekucji (w przypadku należności z tytułu opłaty dodatkowej na ubezpieczenie zdrowotne). Powołał się także na daty konkretnych, podejmowanych w tych sprawach czynności. W aktach sprawy znajdują się tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych należności oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych wraz z dowodami ich doręczenia. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu w tym przedmiocie. Skarżący zresztą w żaden sposób nie zanegował wskazywanych przez organ okoliczności, skutkujących – na podstawie przywołanych przez organ przepisów – zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że sam upływ okresu 5 lat od dnia wymagalności danej należności po myśli art. 24 ust. 4 u.s.u.s. miałby skutkować przedawnieniem należności, bez odniesienia się do zdarzeń, które mają wpływ na zawieszenie (a w konsekwencji wydłużenie) okresu przedawnienia. Przepis ustanawiający pięcioletni termin przedawnienia jest wprawdzie przepisem wyznaczającym zasadę w tym zakresie, jednakże nie funkcjonuje on w próżni i winien być odczytywany łącznie z przepisami, które dotyczą prawnych możliwości jego wydłużenia. Oznacza to – wbrew temu, co zdaje się wywodzić skarżący - że nie zawsze przedawnienie danej należności nastąpi we w terminie wskazanym w tym przepisie. Mogą bowiem zajść pewne okoliczności faktyczne, które z mocy innych przepisów (takich jak art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) wpłyną na bieg terminu przedawnienia w taki sposób, że zostanie on przedłużony. Z powyższych przyczyn Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zakresie oceny dotyczącej braku występowania przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, dokonanej przez organy orzekające w niniejszej sprawie. Z kolei odnosząc się do stwierdzenia skarżącego zawartego w skardze, zgodnie z którym "roszczenie pozostaje pod datą roku 2013, a podstawą prawną z roku 2016" należy wskazać, że zostało ono wyrażone w formie wątpliwości, a nie konkretnego zarzutu, a ponadto i tak nie pozostaje ono w związku z oceną podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd nie stwierdził również naruszeń prawa procesowego w toku prowadzonych postępowań przed organami, zaś ogólnikowe stwierdzenia w tej mierze zawarte w skardze, dotyczące działania organu z naruszeniem przepisów k.p.a., nie mogły wywrzeć zamierzonego skutku. Reasumując, Sąd stwierdził, że wydane postanowienia nie naruszają norm wynikających z przepisów wskazanych w skardze, jak również innych, które Sąd powinien uwzględnić z urzędu na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości.