III SA/Wr 248/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący W. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania podał, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, z którą ma małżeńską rozdzielność majątkową, córką i dorosłym synem, miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie 580 zł z tytułu pracy na ¼ etatu i mieszka i pozostaje na utrzymaniu rodziny. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu [...] czerwca 2018 r. skarżącemu doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Wezwanie to obejmowało między innymi przedłożenia odpisu zeznania podatkowego skarżącego, jego żony i syna dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2016 i 2017 wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za te same lata albo za ostatnie dwa lata, za które takie zeznanie, obliczenia albo informacja zostały sporządzone, wyciągów z posiadanych przez skarżącego, jego żonę i syna rachunków bankowych, za ostatnie trzy miesiące, oraz informacji o posiadanych przez nich lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych, zaświadczenia z miejsca pracy skarżącego, jego żony i syna o wynagrodzeniu otrzymanym w marcu, kwietniu i maju 2018 r., szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, ze wskazaniem źródeł ich finansowania, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przesłał kserokopię swojego zeznania podatkowego za rok 2017, z którego wynika, ze uzyskał dochód w kwocie 6.705 zł. Natomiast w treści pisma procesowego z dnia [...] czerwca 2018 r. ponad informacje przedstawione we wniosku wskazał, że nie posiada rachunków bankowych, oszczędności, majątku trwałego i ruchomego, prowadzone jest w stosunku do niego postepowanie egzekucyjne, skarbowe i karno-skarbowe, z żoną nie posiadają nic wspólnego, natomiast syn jest studentem studiów dziennych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wy-snuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowi-tym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedło-żonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w spo-sób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania, wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powoła-nych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku oraz w ramach jego uzupełnienia skarżący ograniczył się jedynie do podania informacji, które mogłyby sugerować jego aktualną na moment złożenia wniosku trudną sytuację materialną. Uchylił się natomiast od jej wykazania w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Szczególne znaczenie w tym zakresie miało wykazanie dochodów skarżącego i jego żony i syna w dłuższym okresie, dzięki któremu możliwa byłaby ocena możliwości wygospodarowania przez wnioskodawcę środków pieniężnych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie (kosztów sądowych oraz kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego). Nadto nie podlega uwzględnieniu pod kątem wykazania spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy argumentacja w zakresie wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej między skarżącym i jego żoną. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 682 ze zm. – dalej powoływana jako Kodeks), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Wedle art. 23 zd. 2 Kodeksu małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę mężowi oraz jej sytuacja materialna są także brane pod uwagę przy ocenie wnioskodawcy zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżący może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jego żonę i to również w zakresie ciężarów finansowych wynikających z inicjowania przez niego postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania W. K. prawa pomocy.