III SA/Wr 267/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis, Sędzia WSA Władysław Kulon (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Ewa Zawal, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi Ż. C.-T. i D. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz stron skarżących kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] nakładającą na "A" Z.C., D. T. Sółka Cywilna karę pieniężną w wysokości 12.000,- zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry tj. w lokalu Kawiarnia [...] ul. S. w Z., dotyczącego urządzenia do gier [...] nr [...]. Z akt sprawy wynika, że [...] stycznia 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w L. przeprowadzili czynności w lokalu Kawiarnia [...] ul. S. w Z. w zakresie przestrzegania przepisów prawa regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Podstawą przeprowadzenia kontroli był przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. Organ prowadząc czynności w sprawie i wydając rozstrzygnięcie stosował także regulacje wynikające z ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., nr 201, poz. 1540 ze zm.; przywoływanej dalej także jako "u.g.h."). Z przeprowadzonych czynności sporządzony został protokół. Z dokumentu tego wynika, że w Kawiarni [...] przy ul. S. w Z. stwierdzono urządzenie do gier [...] nr [...]. Urządzenie było podłączone do sieci i włączone, posiadało zamontowany w obudowie monitor, klawisze sterujące, akceptator banknotów i monet, zamki zabezpieczające dostęp do wnętrza i zamki serwisowe. Na monitorze wyświetlał się ekran startowy z ikonami wyboru gier oraz wyświetlacze elektroniczne, liczniki wskazujące zakredytowane punkty. Przeprowadzony eksperyment pozwolił kontrolującym na stwierdzenie, że rozgrywane gry na przedmiotowym urządzeniu spełniają definicyjne przesłanki gier na automatach, określone w art. 2 ust. 3 u.g.h., albowiem zawierają element losowości - wynik gry zależy od przypadku. Automat nie jest maszyną do gier zręcznościowych. Gry organizowane były w celach komercyjnych, z uwagi na konieczność uiszczania opłat za uruchamianie i prowadzenie gry. Kierując się art. 89 ust. 1 u.g.h. oraz mając na uwadze powyższe, Naczelnik UC wszczął wobec "A" Z.C., D.T. spółka cywilna - z urzędu - postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem gry bez koncesji lub zezwolenia. Do akt prowadzonego postępowania organ włączył protokół z kontroli oraz inne dokumenty uzyskane w prowadzonym równolegle postępowaniu karnoskarbowym, a także opinię biegłego. Ustalenia i rozstrzygnięcie Naczelnika znalazły potwierdzenie w powołanej na wstępie decyzji tego organu skierowanej do spółki. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 ust. 1 i 2 u.g.h. Utrzymując w mocy, po rozpoznaniu odwołania, rozstrzygnięcie organu I instancji Dyrektor IC powołał brzmienie art. 2 ust. 3 oraz ust. 5 art. 6 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Zdaniem Dyrektora IC, organ pierwszej instancji ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy między innymi przyjmując, że komercyjny charakter gier na przedmiotowych automatach - z uwagi na uiszczaną za grę opłatę - potwierdziły bezsprzecznie dowody (protokół kontroli organu I instancji, wynik eksperymentu). Zatem nie podlega kwestii, że automat nie jest maszyną do gier zręcznościowych, gdyż uzyskiwany przez gracza wynik jest bezwzględnie przypadkowy, czyli losowy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Dyrektor IC podtrzymał stanowisko organu I instancji, że przedmiotowe urządzenie jest automatem do prowadzenia gier w rozumieniu przepisów u.g.h. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy obszernie przedstawił także problematykę techniczności przepisów ustawy o grach hazardowych. Zajął stanowisko, że regulacji zawartych w art. 6 u.g.h., art. 14 u.g.h. i art. 89 u.g.h. nie można uznać za przepisy techniczne, objęte obowiązkiem ich uprzedniej notyfikacji. Na poparcie tej tezy Dyrektor IC dokonał szerokiego wywodu, z powołaniem się w szczególności na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, a to w kontekście orzeczenia prejudycjalnego tego Trybunału zapadłego 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11 (Fortuna i inni). Powołał również liczne orzeczenia sądów administracyjnych na poparcie swego stanowiska. Dyrektor IC odniósł się także do zagadnienia zgodności powołanych wyżej regulacji u.g.h. z Konstytucją RP. Zauważył, że 11 marca 2015 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał (w pełnym składzie) połączone pytania prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Rejonowego Gdańsk - Południe w Gdańsku X Wydział Karny, dotyczące naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego przez brak notyfikacji Komisji Europejskiej u.g.h. oraz ograniczenia swobody działalności gospodarczej w zakresie organizowania gier na automatach wyłącznie w kasynach gry. Wskazał, że w wydanym wyroku (sygn. P 4/14) Trybunał stwierdził, że u.g.h. została uchwalona bez naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego, a organizowanie gier na automatach wyłącznie w kasynach gry spełnia wymogi ważnego interesu publicznego, uzasadniające ograniczenie wolności działalności gospodarczej. Zaznaczył, że Trybunał uznał także, art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. są zgodne z art. 2 i art. 7 w zw. z art. 9 Konstytucji oraz art. 20 i art. 22 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W kwestii zarzutów odwołania organ odwoławczy opierając się na zebranych aktach sprawy podał, że urządzającym gry była firma ,,A" Z.C., D.T. s.c. Dowody w sprawie zebrano legalnie, natomiast strona nie przedstawiła żadnych dowodów przeciw tezie, iż na przedmiotowym urządzeniu gry prowadzone były w celach komercyjnych i miały losowy charakter. Nie podzielono również zarzutu, że nie organ celny ale Minister Finansów posiadają wyłączną kompetencję do rozstrzygania w drodze decyzji czy dana gra jest grą na automacie w rozumieniu ustawy. Wykazano przy tym, że strona nie wystąpiła w odpowiednim czasie do Ministra Finansów o rozstrzygnięcie charakteru gier prowadzonych na przedmiotowym urządzeniu. Skoro strona nie posiadała w tym zakresie rozstrzygnięcia Ministra Finansów organ był uprawniony do pozyskania własnych dowodów. W skardze na powyższą decyzję Z.C. i D.T. prowadzący wspólną działalność gospodarczą w ramach opisanej spółki cywilnej wnieśli o: stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. ewentualnie uchylenie decyzji w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Wnioski skargi oparto na szeroko umotywowanych w uzasadnieniu skargi zarzutach: 1. art. 2 ust.6 u.g.h. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem tego przepisu, tj. z pominięciem ustalenia czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w art. 2 ust. 1-5 jest grą na automacie w rozumieniu ustawy; 2. art. 89 ust.1 pkt.1 u.g.h poprzez przyjęcie, że skarżący może być w przedmiotowej sprawie uznany za osobę urządzającą grę w rozumieniu ustawy, a przez to wymierzenie skarżącemu kary pieniężnej w przypadku, w którym skarżący gier nie urządzał, 3. art. 2 ust.3, ust.4 i ust.5, art. 89 ust. 1 pkt. 2, art. 89 ust.2 pkt. 2 u.g.h. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które doprowadziło do wymierzenia kary; 4. rażącą obrazę przepisów art. 120 w zw. z art. 201 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 235 o.p. w zw. z art. 91 w zw. z art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez zaniechanie obligatoryjnego zawieszenia przedmiotowego postępowania, gdy rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych - czy gra na przedmiotowym urządzeniu stanowi grę na automacie w rozumieniu przepisów u.g.h.; 5. art. 121 § 1 o.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; 6. prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i zastosowaniu przepisów art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 91 u.g.h. mimo braku notyfikacji projektu ustawy wymaganego przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r., ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej dyrektywą Rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 r.; 7. przepisów art. 187 §1, art. 191, art. 192 w zw. z art. 120 oraz 121 §1 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu i ich wybiórczą ocenę; 8. art. 216 w zw. z art. 180 §1 w zw. z art. 181 Ordynacji w zw. z art. 2, art. 14 i art. 89 u.g.h. poprzez przyjęcie, bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego, iż gra na opisanych wyżej urządzeniach jest grą, która w świetle przepisów u.g.h. prowadzona może być wyłącznie w kasynie gry; 9. art. 120 o.p. w zw. z art. 2 ust.6 w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez uznanie i przyjęcie, że gra na spornych automatach jest grą na automatach w rozumieniu art. 2 ust.5 u.g.h. mimo braku ustawowych kompetencji do rozstrzygania w tym zakresie; 10. przepisów art. 216 w zw. z art. 180 §1 w zw. z art. 181 w zw. z art. 284a § 2- 3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. oraz w zw. z art. 36 ust.5 w zw. z art. 54 i 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o Służbie Celnej oraz art. 77 ust. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej poprzez dokonanie ustaleń w postępowaniu na podstawie materiałów pochodzących z niedopuszczalnych czynności; 11. art. 89 ust. 1 pkt. 2 i ust.2 pkt. 2 u.g.h. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący winien podlegać karze za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry w wysokości 12.000,00 zł od każdego automatu (przy założeniu, że skarżący urządzał gry na automatach), zamiast zastosowania art. 89 ust.1 pkt. 1 u.g.h.; 12. art. 180 § 1 o.p. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego celem wyjaśnienia wysokości kary pieniężnej jaka ewentualnie może być nałożona na skarżącego według przepisów art. 89 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 pkt 1 u.g.h., 13. art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1201) o zmianie ustawy o grach hazardowych poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie, 14. art. 89 ust. 1 pkt. 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych poprzez przyjęcie, że skarżący mógł w przedmiotowej sprawie być zobowiązany do poniesienia kary pieniężnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na tle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując wniesioną skargę w tak zakreślonych granicach kontroli, Sąd uznał, że podjęte w sprawie decyzja uchybia prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest wydana na mocy art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2 z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej w skrócie - "u.g.h.") ostateczna w administracyjnym toku instancji decyzja w przedmiocie wymierzenia spółce cywilnej kary pieniężnej w związku z urządzaniem przez tę spółkę gier na automacie poza kasynem gry. Zasadniczą kwestią jaka musi zostać rozważona, co zresztą nie wynika z treści samej skargi, jest skierowanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji do podmiotu, który nie może być uznany za stronę postępowania. W pierwszym rzędzie należało rozważyć, czy na tle brzmienia art. 6 ust. 1 i 6 u.g.h. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. na spółkę cywilną można nałożyć odpowiedzialność administracyjną z wymienionego tytułu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.g.h. działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna wyłącznie w formie spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mającej siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei stosownie do stanowiącego materialnoprawną podstawę wydanych decyzji przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Na tle brzmienia tego ostatniego przepisu organ zasadnie wywiódł, że karze z art. 89 u.g.h. podlega "każdy", kto urządza gry hazardowe wbrew przepisom ustawy. Zatem naruszenia przepisów niniejszej ustawy może dopuścić się osoba fizyczna, jak i osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która dopuszcza się z naruszeniem warunków ustawy o grach hazardowych urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Jednakże inna sytuacja zachodzi w przypadku spółki cywilnej. Należy bowiem zauważyć, że urządzanie gier wbrew wymogom ustawy o grach hazardowych, także na automatach do gier poza kasynem gry, oznacza prowadzenie wprawdzie nielegalnej, ale jednak faktycznej działalności gospodarczej. Zatem jeżeli organ stwierdzi, że urządzającym grę jest spółka cywilna, to z punktu widzenia prawnego - dla przypisania odpowiedzialności za omawiany delikt administracyjny - należy zastosować regułę wynikającą z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2015, poz. 584), według której za przedsiębiorców uznaje się wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Wypada podkreślić, że spółka cywilna jest umownym stosunkiem cywilnoprawnym o charakterze obligacyjnym, na mocy którego wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów, o czym stanowi art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego. Spółka ta jest organizacją wspólników, związanych wspólnością celu gospodarczego i współwłasnością łączną w odniesieniu do zgromadzonego majątku spółki. Co do zasady zatem spółka cywilna nie może być podmiotem praw i obowiązków. Podmiotami takimi w stosunkach, w których spółka ta występuje są natomiast jej wspólnicy i to im może przysługiwać status strony określonego postępowania. Jakkolwiek w obowiązującym porządku prawnym występują wyjątkowe regulacje, na mocy których za adresatów obowiązków publicznoprawnych uznaje się w pewnych przypadkach spółki cywilne - przykładowo traktuje się ich niekiedy jako podatników na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o podatku akcyzowym, czy też spółce takiej przysługuje status producenta rolnego w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - wszakże w odróżnieniu od tych regulacji w ustawie o grach hazardowych brak unormowań, na podstawie których można byłoby konstruować odrębną i samoistną podmiotowość spółki cywilnej dla celów tej ustawy, w tym kształtujących odpowiedzialność za delikt administracyjny z art. 89 u.g.h. Wobec tego należy, zdaniem Sądu, zastosować wykładnię systemową zewnętrzną i przyjąć zasadę opisaną w cytowanym art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Spółka cywilna nie może zatem być stroną postępowania administracyjnego w omawianej materii w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej, gdyż interes prawny nie dotyczy jej, lecz bezpośrednio wspólników tej spółki cywilnej, bowiem z racji uregulowania art. 4 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oni mają status przedsiębiorców w zakresie wykonywanej działalności gospodarczej, tym samym oni tylko mogą występować jako strony postępowania administracyjnego (urządzający grę) i na wspólników wyłącznie może zostać nałożony obowiązek poniesienia kary pieniężnej, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Tymczasem w wydanych w sprawie decyzjach, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na wskazanej podstawie prawnej z ustawy o grach hazardowych, organy obu instancji ewidentnie jako ich adresata (to jest jako stronę decyzji w ujęciu zarówno materialnym jak i procesowym) oznaczyły spółkę cywilną, a nie jej wspólników. Doszło więc tym samym do naruszenia przez organy przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stąd podjęte decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego na mocy art. 145 § 1 a) p.p.s.a. Tym samym Sąd zgadza się w pełni ze stanowiskiem wyrażonym w wyrokach WSA we Wrocławiu w sprawach o sygn. akt III SA/Wr 919/15 oraz III SA/Wr 920/15. W zaistniałej sytuacji rozpoznawanie pozostałych zarzutów skargi było bezprzedmiotowe. W ponownym postępowaniu organ winien prawidłowo określić strony postępowania. Mimo bezzasadności zarzutów w sprawie doszło do naruszeń procesowych, a w konsekwencji – także do naruszenia art. 89-90 u.g.h. Dlatego też – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. – należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (punkt I sentencji wyroku). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (pkt II) Sąd wydał na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 p.p.s.a. oraz w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804), uznając że zachodziły okoliczności uzasadniające miarkowanie o połowę wynagrodzenia pełnomocnika strony i zwrotu uiszczonego wpisu od skargi z uwagi na fakt, iż skarga została uwzględniona z innych powodów niż zgłaszane w niej zarzuty.