III SA/Wr 270/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Zawal po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zgłoszony przez M. B. (zwaną w dalszej części uzasadnienia "skarżącą") zarzut przedawnienia składek na ubezpieczenie społecznych, objętych toczącym się wobec niej postępowaniem egzekucyjnym. Rozstrzygnięcie to zostało doręczone pod adresem zamieszkania skarżącej, jej siostrze – D. B., w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r., nadanym listem poleconym w tym samym dniu, skarżąca wniosła zażalenie na opisane wyżej postanowienie z dnia [...] r., ponownie podnosząc zarzut przedawnienia. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził uchybienie przez skarżącą terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przepis art. 17 § 1 u.p.e.a., stanowi, że rozstrzygnięcie w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, które wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Organ odwoławczy podniósł, że w rozpoznawanej sprawie, postanowienie pierwszoinstancyjne (z dnia [...] r.) zostało doręczone w miejscu zamieszkania skarżącej, dorosłemu domownikowi – siostrze, w dniu [...] r., a zatem termin do wniesienia zażalenia upływał z końcem dnia [...] r. Tymczasem, strona nadała swoje zażalenie w placówce pocztowej dopiero w dniu [...] r., a zatem z uchybieniem ustawowego terminu. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 43 k.p.a. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że postanowienie z dnia [...] r. zostało jej prawidłowo doręczone oraz nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, poprzez zaniechanie zbadania, kiedy faktycznie zostało jej doręczone pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że siostra skarżącej – której doręczono postanowienie z dnia [...] r., nie jest jej dorosłym domownikiem, bowiem nie zamieszkują razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca przyznała, że wraz z siostrą mają identyczny adres zamieszkania, jednakże w budynku wydzielone są oddziele lokale mieszkalne, każde z innym wejściem i siostra jest jej sąsiadem, nie domownikiem. Skoro zaś tak, to dla prawidłowości doręczenia, listonosz winien był na drzwiach jej mieszkania umieścić zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki dla skarżącej. Skoro więc tego nie dokonał, a siostra nie jest dorosłym domownikiem strony, nie można mówić o doręczeniu przesyłki, ani tym bardziej o uchybieniu terminu. Dla takiej konkluzji, w ocenie skarżącej, organ powinien najpierw przeprowadzić postępowanie, mające na celu wyjaśnienia kiedy faktycznie rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne zostało jej doręczone. Dodatkowo skarżąca podniosła zarzut przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne, dochodzonych w toczącym się wobec niej postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko, a nadto wskazała, że w najnowszym rozporządzeniu o doręczeniach pism, za osobę upoważnioną do odbioru pism uważa się taką osobę, która prowadzi z adresatem przesyłki wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast w przypadku skarżącej, z jednego domu o wspólnym adresie wydzielono trzy oddzielne mieszkania, z oddzielnymi wejściami, w których trzy rodziny prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy przyjąć, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na aprobatę zasługuje zarzut podniesiony w skardze nieprawidłowego doręczenie skarżącej postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Kwestie tzw. doręczenia zastępczego zostały uregulowane w art. 43 k.p.a. Stosownie do jego treści, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi . O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Wobec powyższego, żeby można uznać, iż doręczenie zastępcze określone w art. 43 k.p.a. dokonane zostało prawidłowo muszą zostać spełnione określone w tym przepisie przesłanki, mianowicie: a) adresat musi zamieszkiwać w mieszkaniu - choć w momencie doręczania przesyłki jest w tym mieszkaniu nieobecny; b) pismo przyjmuje za pokwitowaniem osoba wymieniona w art. 43 k.p.a. tj. dorosły domownik, sąsiad lub dozorca c) osoba odbierająca pismo zobowiąże się do jego oddania adresatowi osobiście d) w przypadku doręczenia przesyłki sąsiadowi lub dozorcy, w skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata doręczyciel winien zamieścić zawiadomienie o doręczeniu zastępczym dokonanym do rąk innych osób niż domownicy. W niniejszej sprawie z potwierdzenia odbioru wynika, że postanowienie organu I instancji adresowane do skarżącej doręczone zostało siostrze skarżącej – D. B. Jak wyjaśniła skarżąca, nie mieszka razem z siostrą, a dom, choć nadal ma jeden adres, podzielony został na trzy odrębne lokale mieszkalne. Skarżąca i D. B. zajmują oddzielne mieszkania, nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego i nie są swoim domownikami. Jak wynika z treści art. 43 k.p.a., fakt pokrewieństwa nie przesądza o prawidłowości doręczenia. Skoro skarżąca nie mieszka z siostrą w jednym mieszkaniu, D. B. wyłączona jest z kręgu jej domowników. Wbrew stanowisku organu, nie można uznać, że o statusie domownika przesądza ten sam adres lokalu mieszkalnego czy domu. Powszechna jest bowiem w polskim porządku prawnym i praktyce instytucja podziału nawet jednego lokalu mieszkalnego, quoad usum, czyli podziału do korzystania. Oznacza ona, że właściciele jednej nieruchomości zawierają umowę o sposób korzystania z tej nieruchomości, co sprowadza się wielokrotnie do prowadzenia dwóch oddzielnych gospodarstw domowych w jednym mieszkaniu (rozwiedzieni małżonkowie). W takim przypadku nie ma wątpliwości, że pomimo zamieszkiwania pod jednym adresem, zwaśnione strony umowy o podział lokalu do korzystania, nie są swoimi domownikami. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca kilkakrotnie podkreślała, że pod adresem [...] znajdują się trzy pary drzwi wejściowych do mieszkań, co w ocenie Sądu, musiało być dla doręczyciela wystarczającą informacją, że osoby zamieszkujące w odrębnych lokalach nie są swoim domownikami. Skoro więc tak, to po myśli art. 43 k.p.a., obowiązkiem doręczyciela przesyłki było potraktowanie siostry jako sąsiada skarżącej, a więc pozostawienie dla adresata przesyłki zawiadomienia o doręczeniu jej innej osobie. Tylko w takim przypadku można byłoby mówić o skutku doręczenia rozstrzygnięcia. Dodatkowo, co należy dobitnie podkreślić, z uwagi na konieczność zagwarantowania każdej stronie prawa do czynnego udziału w sprawie na każdym jej etapie, należy ze szczególną ostrożnością badać każdorazowo przypadki doręczenia zastępczego. Z tego względu pojęcie "domownika" należy traktować możliwie wąsko. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakie ten wyraził w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. II OSK 159/09 (niepublikowany), że za domownika można uznać takie osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Szerokiemu rozumieniu pojęcia domownika sprzeciwia się gwarancyjny charakter przepisów k.p.a. o doręczeniach. Mając na uwadze przedstawione wywody Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącej postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., dlatego też nie można mówić w ogóle o uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na to orzeczenie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, Dyrektor Izby Skarbowej we W. zobowiązany będzie do umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do terminu i okoliczności doręczenia stronie decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2006 roku, sygn. akt VII SA/Wa 1640/06, Lex nr 306993) i dopiero po wyjaśnieniu kwestii doręczenia, wyda stosowne postanowienie. Należy zwrócić także uwagę, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż wydanie przez organ administracji publicznej postanowienia o niedopuszczalności odwołania oraz o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oznacza naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w literaturze przedmiotu przyjmuje się również, że nieprawidłowe doręczenie decyzji przez organ I instancji powoduje, iż termin do wniesienia odwołania od tej decyzji nie biegnie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 1994 roku, sygn. akt SA/Gd 2813/93, Wspólnota 1994, nr 39, s. 14). Oznacza to, iż odwołanie należy uznać za wniesione w terminie. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.