III SA/Wr 29/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu "A" w L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Wr 29/13 w sprawie ze skargi "A" w L. na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa D. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie negatywnego rozpatrzenia odwołania postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. "A" w L. pismem z dnia 21 stycznia 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa D. z dnia [...] r. w przedmiocie negatywnego rozpatrzenia odwołania. W piśmie tym strona skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona podniosła, że jest instytucją pozarządową zrzeszającą związki pracodawców, organizacją non profit, której wszystkie środki finansowe są przeznaczone na realizację celów określonych w statucie. Podkreśliła, że nie jest nastawiona na generowanie zysku a także nie prowadzi działalności gospodarczej. Zgodnie z księgami rachunkowymi jej przychody za rok 2012 wyniosły [...]zł i składały się na nie między innymi składki członkowskie (stanowiące 8.56% przychodów), które wyniosły [...]zł. W tym zakresie wskazano, że przychody ze składek nie gwarantują organizacji bytu, gdyż ze względu na spowolnienie gospodarcze ich wysokość jest zmienna i ma tendencję malejącą. Natomiast środki pieniężne na koncie bankowym Federacji przeznaczone są na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem biura oraz wypłatę wynagrodzeń dla zatrudnionych pracowników, co umożliwia zachowanie płynności finansowej. Dodatkowo, strona wskazała na wysokość bieżących i zaległych zobowiązań wobec kontrahentów oraz na brak nieruchomości, inwestycji oraz oszczędności. Podniosła także, że środki trwałe zakupione są ze środków unijnych, których nie można spieniężyć. W końcowej część uzasadnienia podkreślono, że pozostałe 91,44 % przychodów to dotacje unijne (środki publiczne) na realizację ściśle określonych projektów oraz wskazano, że zysk za 2011 r. przeznaczony został na pokrycie straty z lat ubiegłych i spłatę części zaległości powstałych w latach poprzednich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 j.t., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Zatem konsekwencją wniesienia przez skarżącą “A" sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy, (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). W swoim sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż jest organizacją non profit, której wszystkie środki finansowe są przeznaczone na realizację celów określonych w statucie, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest nastawiona na generowanie zysku. W tym zakresie wskazać należy, że art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz.U. Nr 55 poz. 235 z późn. zm.) stanowi, iż majątek związków pracodawców, ich federacji i konfederacji powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, z własnej działalności i dochodów z majątków organizacji. Dodatkowo, Federacja ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności służy realizacji celów statutowych. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że skarżąca organizacja chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Federacja w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych praw przed sądem, winna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Oznacza to, że chociaż strona skarżąca jest organizacją non profit, to nie zwalnia to jej automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Powołując się na okoliczność nieregularnego opłacania przez swoich członków składek, skarżąca organizacja nie uprawdopodobniła w żaden sposób, iż podejmowała jakiekolwiek działania do zmiany tej sytuacji. Należy wyraźnie podkreślić, że fakt niepobierania składek od wszystkich swoich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do egzekwowania obowiązku opłacania przedmiotowych składek, nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącej Federacji prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaniechanie bowiem pobierania składek czy pozyskiwania innych form gromadzenia majątku prowadzi do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Ponadto, należy dodać, że konieczność spłacania zobowiązań wobec bieżących i zaległych kontrahentów nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno - prawne nie korzystają z takich preferencji, a w konsekwencji uzasadniać skorzystania z instytucji prawa pomocy. Przechodząc natomiast do analizy przedłożonych w sprawie dokumentów wskazać należy, że przychody wnioskodawcy za rok 2012 wyniosły [...] zł i składały się na nie składki członkowskie w kwocie [...]zł oraz środki przekazane Federacji z tytułu dotacji na realizację ściśle określonych programów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego w kwocie [...]zł. Ponadto, w przychodach z działalności statutowej występują przychody z tytułu promocji, które w 2011 r. wyniosły [...] zł. Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z bilansem za rok 2011 Federacja uzyskała zysk w wysokości [...]zł. Z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego wynika także, że wnioskodawca nie posiada zobowiązań długoterminowych lecz jedynie zobowiązania krótkoterminowe z terminem spłaty do 1 roku. Jednocześnie z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, że strona skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi w łącznej kwocie [...]zł. Reasumując, stwierdzić zatem należy, że wnioskodawca ostatni rok obrotowy nie zakończył stratą, tylko zyskiem i nadal osiąga przychody ze składek wpłacanych przez członków Federacji. Nadto posiada środki finansowe na rachunku bankowym, które może przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Powyższe nie pozwala uznać, że strona skarżąca nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów postępowania, a tym samym, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a., art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.