III SA/Wr 319/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji kwoty [...] zł i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 319/14, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] czerwca 2014 r. Spółka złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, załączając stosowany w praktyce sądu powszechnego druk "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania." Wobec powyższego wezwano stronę skarżącą do wypełnienia i przesłania do tutejszego Sądu w terminie 7 dni formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej "PPPr" pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Ponadto wezwano stronę skarżącą do dołączenia kserokopii umowy spółki, rocznych deklaracji podatkowych za ostatnie dwa lata, wyciągu z kont bankowych za ostatnie dwa miesiące, aktualnego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat), ewentualnie sprawozdania składanego dla celów statystycznych do GUS, przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów, przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki, wyjaśnienia dlaczego pomimo przedstawianej jako złej swojej sytuacji finansowej strona skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, określenia wartości i rodzaju posiadanych składników majątkowych, wskazania jakiego rodzaju i o jakiej wartości strona skarżąca posiada wierzytelności i na jakim etapie jest ich egzekucja, wskazania w jakiej wysokości strona skarżąca byłaby w stanie uiścić wpis sądowy od skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Spółka wskazała, że nie otrzyma żadnego wsparcia finansowego od udziałowca Spółki. Podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2014 r. i będzie wyrejestrowana jako płatnik VAT w bieżących tygodniach, ponadto będzie przeprowadzona likwidacja Spółki. Strona skarżąca oświadczyła, że nie ma bieżącego rachunku bankowego, nie otrzyma kredytu z powodu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, zadłużenia w ZUS i Urzędzie Skarbowym. Wskazano także, że Prezes zarządu Spółki nie otrzyma kredytu, ponieważ nie ma stałego zatrudnienia i jest zadłużony (na dowód czego dołączono skierowane do M. Z. zawiadomienie o zamiarze wszczęcia postępowania zabezpieczającego). Strona skarżąca dołączyła także odpis z KRS, upomnienia z ZUS z dnia [...] czerwca 2014 r. dotyczące zadłużenia na kwotę [...] zł, deklarację dla podatku od towarów i usług oraz skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego oświadczenie strony skarżącej o zamiarze likwidacji Spółki. Strona skarżąca nie złożyła natomiast – na tym etapie postępowania – wniosku na urzędowym formularzu, wobec czego zarządzeniem referendarza sadowego z dnia 30 lipca 2014 r. pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego zarządzenia, dołączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W formularzu wskazano, że Spółka nie prowadzi od stycznia 2014 r. działalności gospodarczej, jest zadłużona w Urzędzie Skarbowym i w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a w rubryce "wysokość zysku lub strat za poprzedni rok obrotowy według bilansu" wskazano kwotę [...] zł. Według oświadczenia Spółka nie posiada rachunku bankowego. Do wniosku dołączono znajdujące się już w aktach sprawy upomnienia z ZUS z dnia [...] czerwca 2014 r., nie składając żadnych innych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia (zarządzenia) referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie (zarządzenie), przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpatrywana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy. W myśl art. 245 tej samej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Spółka pomimo skierowanego do niej wezwania, nie dostarczyła wszystkich żądanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżąca ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jej trudnej sytuacji finansowej, nie przedkładając natomiast dodatkowych dokumentów obrazujących jej kondycję materialną (m.in. rocznych deklaracji podatkowych za ostatnie dwa lata, aktualnego sprawozdania finansowego). Strona skarżąca nie wyjaśniła także, dlaczego pomimo przedstawianej jako złej sytuacji finansowej nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a., podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, Sąd – na podstawie art. 246 § 2 p.p.s.a w związku z art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.