III SA/Wr 331/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia odrzucić skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników skarżącego od dnia [...] r. Od decyzji tej skarżący nie odwołał się. W dniu [...] r. skarżący na podstawie art. 145 k.p.a. złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes KRUS odmówił wznowienia postępowania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes KRUS decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący zakwestionował podjętą na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. nr 50, poz. 291 ze zm., dalej w skrócie "u.s.r.") decyzję Prezesa KRUS dotyczącą odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją z [...] r., o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem ustalenie, czy decyzja Prezesa KRUS podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Na początku należy zwrócić uwagę na specyficzny charakter spraw ubezpieczeniowych. Występuje w nich charakterystyczne dla stosunków administracyjnoprawnych podporządkowanie jednostki organowi administracyjnemu przejawiające się we władczym rozstrzyganiu organu o jej uprawnieniach i obowiązkach w granicach spraw dotyczących ubezpieczeń społecznych. W efekcie automatycznie nasuwa się uprawniona konkluzja o administracyjnym charakterze spraw ubezpieczeniowych w aspekcie materialnym, co może prowadzić do przekonania o właściwości sądów administracyjnych w przedmiocie kontroli tych decyzji. Zgodnie z art. 3 §2 p.p.s.a. kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje i inne akty wydawane w postępowaniu administracyjnym. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, iż art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje na określenie w ustawie zakresu kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Ta konstatacja nasuwa konieczność analizy tekstu odpowiednich ustaw w celu właściwego określenia zasadności skargi na decyzję o odmowie wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie do tutejszego sądu. Powyższy tok prowadzi nas do art. 36 ust. 1 u.s.r., na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja z dnia [...] r. dotycząca ustania ubezpieczenia. W art. 36 ust. 3 u.s.r. ustawodawca określił tryb kontroli sądowej decyzji z zakresu ustalonego w ust. 1, stanowiąc że przysługuje od nich odwołanie w terminie i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Skarżący nie wniósł w wymaganym terminie odwołania do właściwego sądu powszechnego, skutkiem czego zaktualizowała się w niniejszej sprawie hipoteza art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej w skrócie: "u.s.u.s."), do której to ustawy w sprawach nieuregulowanych odsyła art. 52 ust. 1 u.s.r. Zgodnie ze wspomnianym art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez odpowiedni organy uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższych regulacji w sposób niewątpliwy wynika, iż ustawodawca ukształtował sprawy ubezpieczeniowe jako sprawy cywilne w aspekcie formalnym (procesowym). Wskazuje na to jednoznacznie przywołany przepis art. 36 ust. 3 u.s.r., a także analogiczny przepis art. 83 ust. 2 u.s.u.s., wprost wskazujące na kontrolę w trybie odwołania wnoszonego do sądu powszechnego. Ze względu na brak odmiennej regulacji identyczna procedura ma miejsce w przypadku decyzji wydawanych na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s., tj. decyzji w zakresie nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych w postępowaniu administracyjnym, podejmowanych na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Na właściwość sądów powszechnych w przypadku przedmiotowych decyzji wskazuje również pośrednio art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który wskazuje na wyjątkową procedurę sądowoadministracyjnej kontroli decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wyjątkowy charakter tego przepisu decyduje o tym, iż wskazana w nim procedura dotyczy tylko i wyłącznie spraw w tym przepisie enumeratywnie wskazanych. W związku z tym, skoro decyzje określone w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. nie zostały wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. ustanawiającym wyjątki i z racji tego podlegającym interpretacji zawężającej, to jednocześnie zostały poddane normie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. oraz odpowiedniego art. 36 ust. 3 u.s.r. poddającej wskazane decyzje z zakresu ubezpieczeń społecznych kontroli sądowej regulowanej Kodeksem postępowania cywilnego i podlegającej kognicji sądów powszechnych. Wątpliwości mogłoby budzić wskazanie w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. Kodeksu postępowania administracyjnego jako ustawy właściwej dla ustalenia rygorów proceduralnych dla wskazanych decyzji uchylających, zmieniających lub unieważniających decyzje ostateczne z zakresu spraw ubezpieczeniowych. Pozostaje to jednak bez znaczenia dla właściwości rzeczowej sądu, którą określa się na podstawie przedmiotu sprawy, a nie trybu w jakim organ podjął zaskarżoną decyzję. Dlatego też dla rozstrzygnięcia właściwości tutejszego sądu w niniejszej sprawie kluczowy jest fakt, iż zaskarżona decyzje jest decyzją z zakresu ubezpieczeń społecznych, a bez znaczenia pozostaje, że została ona podjęta w nadzwyczajnym trybie weryfikacji uregulowanym w Kodeksie postępowania administracyjnego (por. postanowienie NSA z 18 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1706/11; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 789/11, postanowienie NSA z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1425/10). Wyżej zaprezentowane stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011r. (sygn. akt I UZP 3/10, OSNP 2011/17-18/233), której nadano moc zasady prawnej. Sąd Najwyższy wskazał, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Uchwała Sądu Najwyższego jest potwierdzeniem dominującego stanowiska orzecznictwa, iż o właściwości sądu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych decyduje ich przedmiot, a bez znaczenia pozostaje czy rozstrzygnięcie nastąpiło w zwyczajnym czy nadzwyczajnym trybie postępowania. W uzasadnieniu uchwały sąd podkreślił, że sprawą "dotyczącą" ubezpieczeń społecznych jest każda decyzja Zakładu w zakresie indywidualnych spraw (art. 83 ust. 1 u.s.u.s.), każda decyzja w tym zakresie chociażby jej wydanie poprzedzała inna decyzja (art. 83a ust. 1 i ust. 2), co odnieść można analogicznie do decyzji Prezesa KRUS w zakresie indywidualnych spraw (art. 36 ust. 1 u.s.r.). Jeżeli prawo lub obowiązek stwierdzone było decyzją, to jej "unieważnienie", chociaż odnosi się do decyzji "unieważnionej", to przecież odnosi się także, a nawet przede wszystkim, do prawa lub obowiązku poprzednio stwierdzonego. "Dotyczy" więc przedmiotu o którym mowa tak w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. (analogicznie art. 36 ust. 1), jak i w art. 476 § 2 k.p.c. Chociaż bezpośrednim przedmiotem postępowania jest wadliwa decyzja organu, to nie sposób rozpoznać tego przedmiotu bez bezpośredniego wglądu w stosunek prawny ubezpieczenia społecznego. Powyższego stanowiska, co do braku właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania skargi na decyzję o odmowie wznowienia postępowania, nie zmienia fakt wadliwego pouczenia strony przez organ o przysługujących jej środkach odwoławczych od zaskarżonej decyzji. Bezspornym jest, że błędne pouczenie, zgodnie z art. 112 k.p.a., nie może szkodzić stronie, jednakże tego rodzaju uchybienie organu administracyjnego nie może przesądzać o właściwości sądu. Błędne pouczenie może natomiast stanowić przesłankę ewentualnego przywrócenia terminu do wniesienia przez stronę odwołania do sądu powszechnego.