III SA/Wr 336/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 września 2013 r. sprawy ze skargi W.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. stwierdził, że W. P. (zwany dalej skarżącym) – jako wiceprezes zarządu "A" spółki z .o.o. odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z L.W. – byłym prezesem spółki, za nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2003 r. do lipca 2007 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od marca 2004 r. do lipca 2007 r, które na dzień wydania decyzji wynosiły 92.883, 35 zł. Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w S. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołania L. W. i skarżącego od wskazanej powyżej decyzji. Wniesiona przez nich od tego wyroku apelacja została oddalona na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. o sygn. akt [...]. W dniu 6 listopada 2012 r. skarżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek ujętych przywołaną decyzją z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia nalezności podając, że istotnym w sprawie jest fakt, że zadłużenie, za uregulowanie którego odpowiedzialny jest skarżący, obejmuje jedynie składki należne za zatrudnianych przez spółkę pracowników, tymczasem uprawnienie do umorzenia należności tego rodzaju powstaje tylko w razie stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co w przypadku skarżącego nie występuje. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu organ przedstawił ustalenia stanu faktycznego sprawy a mianowicie przytoczył, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Źródłem utrzymania gospodarstwa domowego jest pobierana przez skarżącego emerytura w wysokości [...] zł oraz emerytura żony w wysokości [...]zł, tj. łącznie ok. [...],00 zł. Zgodnie z przedłożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz złożonymi dokumentami, w związku z prowadzonym gospodarstwem domowym, skarżący ponosi koszty utrzymania w wysokości łącznie 518,47 zł miesięcznie, w tym: energia elektryczna - 147,20 zł, ogrzewanie — 303,19 zł, telefon komórkowy — 40,00 zł, wywóz nieczystości — 28,08 zł. Ponadto skarżący spłaca kredyty zaciągnięte w bankach w miesięcznych ratach w łącznej wysokości [...]zł, zaś żona spłaca kredyty w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. Po odliczeniu tych wydatków do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota w wysokości 881,41 zł, tj. ok. 441,00 zł na osobę. W dalszej kolejności przywołując treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika mogą być umorzone jedynie w wypadku ich całkowitej nieściągalności. W sprawie tej zaś brak jest przesłanek do uznania stanu całkowitej nieściągalności, gdyż aktualnie prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne (poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego), nie wyczerpano zatem możliwości dochodzenia należności. Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, gdyż dokonywane są potrącenia ze świadczenia emerytalnego. Skarżący zaś posiada stałe źródło dochodu. Dalej organ zaakcentował, że organem właściwym do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji jest tylko Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę domagając się wnikliwego rozpatrzenia swojej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej z uwagi na dotychczasowe, pobieżne rozpoznanie przez organ jego wniosków. W obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie spłacać należności, zważywszy na ponoszone wydatki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; przywoływanej w dalszej części jako "p.p.s.a.") - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek od nieopłaconych przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, w której skarżący sprawował funkcję członka zarządu - składek na ubezpieczenie zatrudnionych pracowników, tj. ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej zwanej w skrócie jako "u.s.u.s."). Według art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę (podkreślenie Sądu), koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Z racji brzmienia art. 32 tej ustawy - przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio również do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Na mocy ust. 2 art. 28, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie to nie może być dowolnie rozumiane, gdyż zostało zdefiniowane ustawowo i w przepisie art. 28. ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca określił siedem przypadków, których zaistnienie warunkuje stwierdzenie stanu całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter enumeratywny, to znaczy stanowi zamknięty katalog zdarzeń, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyłącznie zaistnienie którejkolwiek z wymienionych przesłanek stwarza możliwość umorzenia należności z tym, że ustawodawca przewidział w kolejnym przepisie, tzn. w art. 28 ust 3a u.s.u.s., także możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis zawarty w ust. 3a stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady umarzania składek, regułą jest bowiem ich umarzanie tylko w wypadku zaistnienia całkowitej nieściągalności. W ust. 3b zawarto delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosowną regulację stanowi tu rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), które wprowadza szerszy zakres przesłanek prawnych umożliwiających Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - po ustaleniu sytuacji majątkowej dłużnika, jego kondycji zdrowotnej, rodzinnej i innych okoliczności - umorzenie należności nawet w wypadku, gdy nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Zaakcentowania jednak wymaga, że na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – a w konsekwencji na mocy powołanego rozporządzenia – zachodzi wszakże brak podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek pracowniczych finansowanych przez płatnika, czyli również takich, jakich dotyczy rozpatrywana sprawa. Za takim bowiem twierdzeniem przemawia sama treść powyższego przepisu. Ustawodawca postanowił bowiem, że umorzeniu o wskazaną podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi więc o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego własnego ubezpieczenia, nie zaś ubezpieczenia pracowników (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2012 r. II GSK 1689/11). W takim świetle, wymieniony przepis odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", tj. ich własnych obciążeń z tego tytułu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt IIl UK 84/06, OSNP 2007/19-20/287). Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07 wyraził pogląd, że cyt: "(..) przedmiotowy przepis dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenie społeczne małych przedsiębiorców, którzy sami płacą składki na swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. To właśnie należności tej grupy dłużników mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności, z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej, czyli z uwagi na konieczność ochrony małych i słabych ekonomicznie podmiotów gospodarczych. Rozporządzenie wykonawcze z dnia 31 lipca 2003 r. wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy już w §1 precyzuje, że określa szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny ". Z lektury akt niniejszej sprawy właśnie wynika, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa umorzenia należności z tytułu odsetek przypadających od nieopłaconych przez płatnika (wymienioną wyżej spółkę z o.o.) składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za zatrudnionych pracowników, za które odpowiada skarżący na podstawie decyzji Zakładu z dnia [...] r. (Nr [...]) przenoszącej na skarżącego jako członka zarządu tej spółki odpowiedzialność za jej zobowiązania. I choć skarżący nie zgadzał się z treścią wskazanej decyzji Zakładu, to sprawa jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jako członka zarządu, została prawomocnie przesądzona wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r. o sygn. akt [...] i nie może być kwestionowana. Mając powyższe na uwadze, należy zatem w rozpoznawanej materii uznać, że w sprawie nie znajdują zastosowania przepisy rozporządzenia wykonawczego o umarzaniu składek. Skoro bowiem przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pod względem zakresu podmiotowego nie dotyczy płatników będących osobami prawnymi, to oczywistym jest, że z możliwości umarzania składek w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób trzecich, na które decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek - spółki z o.o. - nie można wyprowadzać z definicji zobowiązanego zawartej w § 2 pkt 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, która wykraczałaby poza zakres delegacji ustawowej. Skarżący występuje w charakterze osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązania tejże spółki na mocy art. 107 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Okoliczność przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 116 i 107 Ordynacji podatkowej, na osobę fizyczną (skarżącego, jako członka zarządu spółki) nie powoduje natomiast by omawiane należności z tytułu nieopłaconych przez spółkę składek za zatrudnionych pracowników, uzyskały charakter prawny należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Tym samym zasadnie organ ograniczył swoje ustalenia do zbadania, czy na gruncie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należnościom ciążącym z omawianego tytułu na skarżącym można przypisać stan całkowitej nieściągalności, tylko bowiem w takim przypadku możliwe byłoby zadośćuczynienie żądaniu skarżącego. Zdaniem Sądu, na tym tle organ dokonał zgodnej z prawem oceny sytuacji skarżącego w kontekście kryteriów zapisanych w art. 28.ust. 3 u.s.u.s. prawidłowo przyjmując, że brak jest przesłanek do uznania stanu całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy, gdyż aktualnie prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego. Nie wyczerpano zatem możliwości dochodzenia należności. Bezsprzecznie w sprawie nie zaistniała wobec skarżącego jako dłużnika żadna z przesłanek wyartykułowanych w przepisie art. 28 ust. 3, w punktach od 1 do 6, przytoczonych wyżej. Nie doszło do śmierci dłużnika z jednoczesnym brakiem majątku wraz z brakiem jego następców prawnych lub możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie (pkt 1), nie zaistaniał przypadek oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenia postępowania upadłościowego (pkt 2), nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej (pkt 3), nie toczyło się postępowanie likwidacyjne (pkt 4), wysokość nieopłaconego zadłużenia przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (pkt 4a), naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), wreszcie – skoro prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania komentowanych należności, umorzenia których skarżący się domaga – to nie została spełniona przesłanka z pkt 6, to znaczy w toku prowadzonej egzekucji uzyskuje się kwoty przekraczające ponoszone wydatki egzekucyjne. Z kolei okoliczności przywoływane w skardze na jej poparcie (stan zdrowia, trudności finansowe, przyczyny powstania zadłużenia) nie mieszczą się w przesłankach wymienionych w art. 28 ust. 3 i przez to pozbawione są znaczenia prawnego. Nie można więc zarzucać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, że w zaskarżonej decyzji dopuścił się pobieżnej oceny wniosku. W tym stanie rzeczy uprawnione jest przyjęcie, że skoro na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i jednocześnie zachodził brak podstaw prawnych do zastosowania regulacji z art. 28 ust 3a u.s.u.s., a tym samym przepisów rozporządzenia wykonawczego z dnia 31 lipca 2003 r., to w konsekwencji nie było prawnej możliwości umorzenia wnioskowanej należności. Końcowo dodać należy, że przedmiotem zaskarżenia oraz rozpoznania przez Sąd była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy umorzenia należności, zatem żądanie i zarzuty skarżącego dotyczące nierozłożenia przez Zakład na raty należności głównej wraz z odsetkami, jako wykraczające poza materię niniejszej sprawy nie mogły zostać uwzględnione. Sąd, według art. 134 ust. 1 p.p.s.a., orzeka w granicach danej sprawy, a te generalnie ujmując wyznaczone są przez zaskarżony akt (decyzję). Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kwestia rozłożenia należności na raty ma charakter odrębnej sprawy administracyjnej, opartej na odmiennych podstawach materialnoprawnych i faktycznych oraz w innym zakresie kształtujących prawa i obowiązki strony i podlega zaskarżeniu w odrębnym trybie, zależnie od formy załatwienia sprawy. Z tych względów, na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.