III SA/Wr 349/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi "A" w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt III SA/Wr 349/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 września 2018 r. Skarżąca "A" w W. (obecnie w [...]), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że za 2017 r. odnotowała stratę ([...] zł) a jej rachunki bankowe zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność uiszczenia wpisu. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł a wartość środków trwałych [...] zł. Salda dwóch rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiły [...] PLN i [...] EUR. Skarżąca informowała, że spółka ma zobowiązania z tytułu wynagrodzeń na podstawie umów o pracę z [...] pracownicami. Z dokumentów złożonych na wezwanie wynika, iż spółka - w latach 2016 i 2017 - uzyskała przychody (odpowiednio [...] zł i [...] zł). W 2016 r. osiągnęła zysk ([...]zł) a w 2017 r. odnotowała stratę ([...] zł). Na koniec 2017 r., jej kapitał własny był ujemny, wartość należności krótkoterminowych wynosiła [...] zł a zobowiązań krótkoterminowych [...] zł. Największą pozycję kosztów operacyjnych odnotowano tytułem usług obcych ([...] zł). Zarząd ocenił wyniki za 2017 r. jako zadowalające. Na dzień bilansowy (31 grudnia 2017 r.) spółka nie stwierdziła niepewności co do możliwości kontynuowania działalności. W uchwale nr [...] z [...] r. Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników postanowiło stratę za rok 2017 r. pokryć zyskiem wypracowanym w kolejnych latach obrotowych. W [...],[...],[...],[...],[...] i [...] 2018 r., spółka nie dokonała dostawy towarów i nie świadczyła usług oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio [...]zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł, wykazując za [...] 2018 r. kwotę [...] zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Ze złożonego oświadczenia wynika ponadto, że spółka nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika, gdyż w chwili obecnej nie dokonała zapłaty za wystawione przez niego faktury, tym samym, wobec braku płatności, nie można przyjąć ponoszenia kosztów obsługi prawnej. Podano, iż [...] r., Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] zablokował rachunek bankowy spółki na kwotę [...] zł. Spółka zatrudnia [...] pracownice, wypłaca też prezesowi zarządu wynagrodzenie z tytułu wykonywanej funkcji w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że w tutejszym Sądzie spółka jest obecnie stroną w [...] sprawach. Postanowieniem z 26 września 2018 r., referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] r., wpłynął do Sądu odpis uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z [...] r. nr [...] o [...] spółki i otwarciu jej [...]. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego złożył profesjonalny pełnomocnik [...] spółki [...]w [...]. Podniósł w nim, że spółka nie posiada majątku w postaci środków trwałych a zatem - z ekonomicznego punktu widzenia - jej majątek jest bezwartościowy. Kapitał zakładowy spółki jest wartością księgową i spółka nie może nim dowolnie dysponować - tym bardziej regulować z jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności spółki a w konsekwencji uniemożliwiłoby dalsze funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym. Poza tym, pełnomocnik wskazał, że wartość wpływów do spółki skorygowana musi zostać dodatkowo o podatek od gier, który wyniósł ryczałtowo [...] zł od każdego urządzenia miesięcznie a więc - przy [...] urządzeniach - stanowił kwotę [...] zł należności odprowadzanych każdego miesiąca. Pełnomocnik podkreślił także, że spółka nie posiada na rachunku bankowym żadnych środków, ponieważ wszystkie środki zostały przekazane przez bank do Urzędu Skarbowego. Z uwagi na trudną sytuację finansową spółki, jej wspólnik podjął uchwałę o [...] spółki i obecnie jest ona w trakcie sporządzania wniosku do KRS o wszczęcie postępowania w przedmiocie [...]. Podsumowując, pełnomocnik podniósł, że odmowa przyznania prawa pomocy nie może zamykać skarżącej spółce prawa do sądu, wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych a taka sytuacja może mieć miejsce w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawie, spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W opinii Sądu, referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny przedstawionej przez skarżącą spółkę sytuacji majątkowej i finansowej, przyjmując w konsekwencji, że nie było podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że - w myśl art. 199 p.p.s.a. - strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dotyczący stron obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie, dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego /dalej: WSA/ w Gliwicach z 14 lipca 2008 r., I SA/GI 219/08; dostępne: CBOSA ). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, przyznanie stronie prawa pomocy winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie postępowania sądowoadministracyjnego jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 61/04; dostępne j/w). Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca jest spółką [...], której kapitał zakładowy stanowi [...] zł, przychód w 2016 r. wyniósł [...] zł a w 2017 r. [...] zł. Co prawda, dane wynikające z bilansu za 2017 r. wskazują na trudną sytuację spółki, jednak sama spółka - jak wynika ze sprawozdania sporządzonego za ten rok - nie upatruje żadnych trudności w kontynuacji działalności a wyniki za rok 2017 (stratę wynoszącą [...] zł, przy przychodzie [...] zł) uznała za zadowalający, ze wskazaniem pokrycia tej straty zyskiem wypracowanym w kolejnych latach obrotowych. Słusznie ponadto zauważył referendarz sądowy, że mimo iż od początku roku nie odnotowano żadnych obrotów, spółka nadal dokonuje zakupów związanych z działalnością opodatkowaną o wartości - średnio - ponad [...] zł miesięcznie. Świadczy to o możliwości zaciągania zobowiązań na takie kwoty i zgromadzenia środków na ich pokrycie. Referendarz sądowy zasadnie zwrócił ponadto uwagę na to, że spółka jest także w stanie wypłacać prezesowi zarządu, który jest jedynym jej wspólnikiem, wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. O tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych (możliwością ich wygospodarowania) i to mimo kłopotów z prowadzeniem bieżącej działalności, świadczy wartość towarów i usług nabywanych przez spółkę w [...],[...],[...],[...],[...] i [...] 2018 r. a także wykazanie - za [...] 2018 r. - kwoty [...] zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy a nie do zwrotu na rachunek bankowy spółki. Podkreślić także należy, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z 25 lutego 2010 r., I FZ 10/10; dostępne j/w). W konsekwencji, oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy, należało mieć na uwadze wysokie przychody uzyskane przez spółkę w latach 2016 i 2017. Końcowo trzeba zaakcentować, że koszty postępowań związanych ściśle z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy stanowią jego własne ryzyko. Są one bowiem konsekwencją określonych wyborów gospodarczych i powinny być zawsze "wkalkulowane" w ocenę rentowności tej działalności. Tym samym, rzeczą skarżącej było zabezpieczenie środków finansowych na inicjowanie postępowań sądowych. Dokonanej przez referendarza sądowego oceny nie zmienia [...] spółki i otwarcie jej [...], uchwalone przez jej Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników. Spółka poza oświadczeniem, że [...] jest rezultatem trudnej sytuacji finansowej, w żaden sposób tego nie uprawdopodobniła. Przyczyny [...] spółki mogą być natomiast różne a sama okoliczność podjęcia przez wspólników decyzji o jej [...] nie przesądza automatycznie o trudnej sytuacji finansowej spółki. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, należy wskazać, że przyczyną odmowy udzielenia prawa pomocy spółce jest wszechstronna ocena jej sytuacji majątkowej. W szczególności wzięto pod uwagę przychody spółki, sprawozdanie za rok 2017, brak uprawdopodobnienia, że przyczyną [...] spółki była jej zła sytuacja finansowa, możliwość dokonywania zakupów związanych z działalnością opodatkowaną o wartości średnio ponad [...] zł miesięcznie, wysokość wynagrodzenia wypłacanego prezesowi zarządu. Trzeba podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom prawnym o znikomych przychodach, które nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Strona skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazała, aby w takiej sytuacji się znajdowała, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji, wydane przez niego rozstrzygnięcie, należało utrzymać wmocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Mając to na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.