III SA/Wr 351/08

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. , W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 120 zł, skarżący wystąpił o zwolnienie go z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, iż oboje z żoną pracują na ¼ etatu uzyskując łącznie dochód netto w wysokości 485, 82 zł. Dodał, iż nie posiada żadnej nieruchomości oraz majątku ruchomego, bowiem został go pozbawiony w egzekucji związanej z likwidacją ich firmy. We wniosku złożonym w dniu 15 lipca 2008 r. na urzędowym formularzu skarżący zażądał zwolnienia go z kosztów sądowych podnosząc, iż wszystkie składniki majątku (w tym dom o pow. 120 m2) objęte zostały egzekucją komorniczą. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Odmowa uwzględnienia wniosku jest następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawcę spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący – pomimo szczegółowego określenia przez referendarza sądowego w zarządzeniu z dnia 4 lipca 2008 r. informacji jakie powinien przedstawić w swoim wniosku – ograniczył się jedynie do przedłożenia takich danych, które miały świadczyć o jego złym stanie majątkowym i niskim dochodzie. Wnioskodawca nie wyjaśnił wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową np. nie wyjaśnił dlaczego nie wymienił wśród osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe swojej córki A. (ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, iż firma jego córka znajduje się pod adresem zamieszkania skarżącego) czy C. B. (osoba ta odebrała wezwanie sądowe); pomimo wykazywania bardzo niskiego dochodu skarżący nie wskazał, skąd czerpie środki na swoje niezbędne utrzymanie (nie wyjaśnił czy korzysta z pomocy społecznej, ze wsparcia osób trzecich, itd.?); wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie wyjaśnił jakie posiada składniki majątkowe (i jaką mają one wartości) oraz na jakim etapie aktualnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w stosunku do nich (zresztą w aktach brak jest dokumentu, który wskazywałby, że z jego majątku prowadzona jest jakakolwiek egzekucja); skarżący nie przedstawił i nie udokumentował również struktury wydatków swojej rodziny. Sąd powziął pewne wątpliwości co do przedstawianej przez skarżącego sytuacji materialnej, przede wszystkim odnośnie wysokości uzyskiwanych przez niego środków finansowych. Za sprzeczne z doświadczeniem życiowym Sąd uznał fakt, iż skarżący i jego żona znajdujący zatrudnienie (jedynie) w firmie swoje córki (!) pracują Sygn. akt III SA/Wr 351/08 tam rzekomo tylko po dwie godziny dziennie i otrzymują miesięczną pensję w wysokości 242, 91 zł (netto) każde. Sądu nie interesowało jakie dochody skarżący chcą ujawniać oficjalnie dla celów podatkowych, ubezpieczeniowych czy komorniczych ale jakie rzeczywiście dochody i korzyści materialne skarżący uzyskują z tytułu wykonywanej pracy. Dla oceny zasadności wniosku istotne mogłyby okazać się okoliczności dotyczące np. kwestii czy skarżący pracując w firmie cateringowej musi ponosić wydatki na żywność lub czy jego córka pokrywa wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości położonej w B.(stanowiącej siedzibę jej firmy)? Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów postępowania nie jest bowiem istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Jak wskazał w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8, s. 61) z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny (...) Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 KRiO). Dla zwolnienia od kosztów osoby, która nie może samodzielnie się utrzymać, decydująca jest sytuacja majątkowa osoby zobowiązanej do jej utrzymania i rzeczywiście ją utrzymującej. Z relacji skarżącego wynika, iż jest on osobą, która nie jest w stanie się aktualnie samodzielnie utrzymać, a zatem zgodnie z przepisami KRiO może on zwrócić się do osoby mającej obowiązek alimentacyjny względem niego, tj. np. zstępnej- córki A. (prowadzącej dobrze prosperującą firmę cateringową) o wsparcie materialne. Z treści skargi wynika, iż faktycznie skarżący taką pomoc od córki otrzymuje, we wniosku jednakże tę okoliczność przemilcza. Pomoc w uiszczeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie przez córkę skarżącego byłaby tym bardziej uzasadniona zważywszy na fakt, iż według oświadczenia skarżącego to na jej prośbę wykonywał on przedmiotowy przewóz drogowy bez wymaganej opłaty. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Sygn. akt III SA/Wr 351/08 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.