III SA/Wr 387/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant Aneta Szmyt po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę w całości. I Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd, który – wyrokiem z dnia 16 maja 2014 r. (III SA/Wr 856/13) uchylił decyzje organów celnych obu instancji, dopatrując się naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ wydawane w sprawie dwukrotnie decyzje przez organ pierwszej instancji (Naczelnika Urzędu Celnego w L.) podpisane zostały przez tą samą osobę. Naczelny Sąd Administracyjny – po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej we W. – nie podzielił takiego zapatrywania, uchylając wyrok, o którym była mowa, i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2015 r., II GSK 2062/14). II Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji miał na uwadze następujące okoliczności sprawy. 1. Decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Izby Celnej (dalej: "IC") we W. – po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego (dalej również: "strona", "ukarany" bądź "zainteresowany") od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego (dalej: "UC") w L. z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...]) o nałożeniu łącznej kary pieniężnej w wysokości 8.000 zł, na co składały się: 5.000 zł – za nierejestrowanie za pomocą urządzenia rejestrującego lub cyfrowego urządzenia rejestrującego na wykresówce lub karcie kierowcy wskazań w zakresie prędkości pojazdu, aktywności kierowcy i przebytej drogi (l.p. 6.2.1. załącznika Nr 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (jednolity tekst: z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm. – według stanu obowiązującego 15 maja 2012 r.; powoływanej w dalszych wywodach jako "ustawa transportowa" lub "u.t.d.") oraz 3.000 zł – za używanie tej samej wykresówki lub karty kierowcy przez kilku kierowców (l.p. 6.3.4. tego samego załącznika). 2. Z uzasadnienia drugoinstnacyjnego rozstrzygnięcia wynika: po pierwsze, iż wystąpienie obu zarzucanych naruszeń jest bezsporne (nie kwestionuje ich nawet strona skarżąca); po drugie, istotę sporu stanowi kwestia zasadności niezastosowania w sprawie przez organy celne przepisów art. 92b i 92c ustawy transportowej (ukarany twierdzi, iż odpowiedzialnością za zaistniałe fakty należy obciążyć wyłącznie kierowców, a on sam dołożył należytej staranności, by w jego firmie nie dochodziło do naruszeń prawa transportowego, natomiast organy celne uważają, iż strona mogła zapobiec stwierdzonym naruszeniom, czego jednak nie uczyniła wskutek wadliwie zorganizowanej pracy w odniesieniu do przewozów drogowych. III Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciami organów celnych, a jego profesjonalny pełnomocnik i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając, iż wydane w sprawie decyzje o ukaraniu zostały wydane z naruszeniem: 1. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. – ze względu na to, że przy wydaniu skarżonej decyzji organu pierwszej instancji brał udział pracownik, który brał czynny udział we wcześniejszych czynnościach procesowych; 2. art. 75 § 1 w związku z art. 7, art. 8 i art. 136 k.p.a. – poprzez niedopuszczenie (mimo żądania strony) do akt sprawy dokumentacji związanej z postępowaniem o wykroczenie kierowcy za czyny popełnione w dniu [...] maja 2012 r., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 3. art. 92b ust. 1 i ust. 2 u.t.d. – poprzez jego błędną wykładnię i chybione przyjęcie: braku właściwego doboru przez skarżącego osób z nim współpracujących (kierowców); braku zadbania przez skarżącego o to, by kierowca mógł realnie przestrzegać przepisów prawa; braku upewnienia się przez ukaranego co do tego, czy kierowca zastępczy posiada przy sobie kartę kierowcy; 4. art. 92b i art. 92c w związku z art. 92 i art. 87 ust. 1 ustawy transportowej – poprzez niezastosowanie wymienionych przepisów, a w konsekwencji brak umorzenia postępowania w sprawie. Na kanwie tak sformułowanych zarzutów strona wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy celne obu instancji i o umorzenie postępowania administracyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. IV W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: V Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów ad-ministracyjnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości – między innymi – poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy celne. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji admini-stracyjnej, która dotknięta jest co najmniej jednym z uchybień wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, sądy te są zobowiązane do oddalenia skarg na decyzje zgodne z prawem (art. 151 tej samej ustawy). Dokonując oceny zaskarżonych decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. VI Naczelny Sąd Administracyjny uznał już za bezzasadny pierwszy zarzut skargi, dając temu wyraz w przywołanym już wyroku z dnia 4 listopada 2015 r. (II GSK 2062/14). Stosownie do art. 153 p.p.s.a., ocena ta jest wiążąca, zarówno dla organów, jak i tutejszego Sądu. VII Zupełnie chybione są również wszystkie – szczegółowo sformułowane w skardze – zarzuty rzekomego naruszenia przez organy przepisów art. 92b i art. 92c ustawy transportowej. Strona uważa – generalnie – że ze względu na to, iż w sprawie wystąpiły okoliczności egzoneracyjne wymienione w pierwszym z tych przepisów, postępowanie należało umorzyć, zgodnie z dyspozycją drugiej z norm. Takiej oceny nie można podzielić. Wedle art. 92b ust. 1 in principio u.t.d., "Nie nakłada się kary pieniężnej za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach wypoczynku (celowe podkreślenie składu orzekającego), ...". Z takiego, werbalnego ujęcia wynika niedwuznacznie, iż z dobrodziejstwa uregulowania przyjętego w przywołanym przepisie można skorzystać tylko w razie zaistnienia naruszeń tego rodzaju, które zostały tam taksatywnie wymienione. W załączniku Nr 3 do ustawy transportowej, "Naruszenia przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, obowiązkowych przerwach i odpoczynku", a więc w zakresie, do którego nawiązał prawodawca w hipotezie art. 92b u.t.d., zostały wymienione (i spenalizowane) w ramach l.p. 5. Tymczasem skarżący został ukarany za stwierdzone naruszenia, które zostały ujęte w ogólne ramy l.p. 6 tego samego załącznika ("Naruszenie przepisów o stosowaniu urządzeń rejestrujących lub cyfrowych urządzeń rejestrujących samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i postoju"), a konkretnie – za delikty transportowe wskazane w l.p. 6.2.1. oraz 6.3.4. Cała grupa deliktów, o których mowa w l.p. 6 nie została zaś wymieniona w hipotezie art. 92b ustawy transportowej. Ponieważ nie można dokonywać rozszerzającej wykładni wyjątków, a za odstępstwo od podstawowej zasady penalizacji naruszeń przepisów u.t.d. należy uznać przepis art. 92b, wyłącznie jednak w granicach deliktów jednoznacznie tam wskazanych, jest oczywiste, że – w tej konkretnej sprawie – skarżący nie mógł w ogóle skorzystać z dyspensy przewidzianej w tym przepisie. Organ odwoławczy dokonał również prawidłowej oceny sprawy z punktu widzenia art. 92c tej samej ustawy, dochodząc do trafnego przekonania, że i ten przepis nie mógł być także w sprawie zastosowany. Skład orzekający Sądu w pełni podziela taką ocenę. W ustępie 1 analizowanego obecnie artykułu wskazano trzy następujące sytuacje, których zaistnienie wyklucza możliwość wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej albo stanowi podstawę do umorzenia postępowania wcześniej już wszczętego: 1) jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć; 2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ; 3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat. W rachubę nie wchodzą – ewidentnie – dwie ostatnie okoliczności. Materiał dowodowy sprawy nie upoważnia bowiem do twierdzenia, iż skarżący został już wcześniej ukarany przez inny organ za naruszenia, których zaistnienie stanowi istotę sporu w tej sprawi, zaś ujawnienie naruszenia i ukaranie strony ostateczną decyzją nastąpiło przed upływem dwuletniego terminu (naruszenia przepisów ustawy transportowej stwierdzono wszak w dniu [...] maja 2012 r., natomiast decyzja poddana kontroli Sądu zapadła w dniu [...] września 2013 r.). Równie oczywiste jest i to, że nie została spełniona żadna z przesłanek przewidzianych w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Ustalone przez organy celne okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie, że zadanie zlecone pierwszemu z kierowców (transport zagraniczny) nie mogło być przez niego wykonane bez naruszenia przepisów o czasie pracy, czego przyczynę stanowiły – według zeznań samego kierowcy – korki na bramkach autostradowych. Takiej okoliczności nie można uznać z pewnością ani za nadzwyczajną, ani za okoliczność, której nie można przewidzieć. Przeciwnie, tego rodzaju sytuacje, jaka nastąpiła w rozpoznawanym przypadku, są tak nagminne, iż przedsiębiorca prowadzący działalność transportową (zawodowo przecież) musi wręcz mieć na uwadze możliwość jej wystąpienia. Jest on wszak zobowiązany do szczególnej staranności w tym zakresie zwłaszcza wtedy, gdy – jak w przypadku skarżącego – dysponuje jednym tylko pojazdem. Kolejnymi okolicznościami obciążającymi bez wątpienia ukaranego – jak słusznie oceniły organy – są nieprecyzyjne ustalenie miejsca spotkania, w którym wykonywany przewóz miał zostać dokończony przez drugiego kierowcę; brak weryfikacji, czy ów zapasowy kierowca dysponuje własną kartą kierowcy, a wreszcie fakt, że owa karta znajdowała się co najmniej od kilkunastu dni w pojeździe, którym wykonywany był przewóz w dniu [...] maja 2012 r., do tego w niezamkniętej (a więc niezabezpieczonej) skrytce. Wszystkie wskazane okoliczności wskazują wręcz na bałagan w firmie skarżącego (jak np. – przy założeniu dokonywania przez niego bieżącej kontroli po każdym przewozie – mogło dojść do niezauważenia karty kierowcy zapasowego, w pojeździe obsługującym przede wszystkim przez pierwszego z kierowców). Zainteresowany próbuje dowodzić swojej właściwej postawy przy organizowaniu przewozów faktem zwolnienia kierowcy – sprawcy stwierdzonych naruszeń. Z dokumentacji sprawy wynika jednak niezbicie, że wypowiedzenie mu umowy o pracę nastąpiło nie ze skutkiem natychmiastowym, lecz dopiero[...] sierpnia 2012 r., to znaczy ponad 3 miesiące od dnia kontroli, w ramach której naruszenia te zostały stwierdzone (1[...] maja 2012 r.) i w 3 tygodnie po doręczeniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie. W przedstawionych realiach trzeba w pełni przyznać rację organom, kiedy te twierdzą, iż postępowanie w sprawie nie mogło być umorzone na podstawie art. 92c ustawy transportowej. W konkluzji stwierdzić trzeba, iż organy dokonały niewadliwej oceny przyjmując, że w sprawie nie zachodzą przesłanki egzoneracyjne, które uwalniałyby skarżącą od wymierzenia kary pieniężnej. VIII Wbrew zarzutom skargi, zdaniem składu orzekającego Sądu, organy celne zachowały – w przeprowadzonym postępowaniu – standardy przewidziane przepisami art. 7, art. 8, art. 75 § 1 i art. 136 k.p.a. Organy obu instancji wyjaśniły wszystkie te okoliczności faktyczne, który były niezbędne i istotne dla podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia. Ferując swoje orzeczenia, dokonały prawidłowej subsumcji ustaleń, z punktu widzenia przepisów wchodzących w rachubę w tego rodzaju sprawach. Na tle tych uregulowań poddano wszechstronnej i swobodnej (bez cienia dowolności) ocenie wszystkie fakty mające znaczenie prawne. Nie bez znaczenia jest to, że Dyrektor IC uchylił pierwotną decyzję Naczelnika UC, między innymi właśnie w celu dokonania dalszych czynności wyjaśniających pozwalających na niewadliwą ocenę sprawy przez pryzmat art. 92b (w tym zakresie akurat zbędnie) i art. 92c u.t.d. Rozpatrując ponownie sprawę Naczelnik UC poszerzył znacznie postępowanie wyjaśniające, przesłuchując w jego ramach skarżącego oraz obu kierowców. Zdaniem Sądu, podjęte czynności uwypukliły wszystkie elementu sprawy w stopniu w pełni wystarczającym do dokonania właściwej oceny w kontekście art. 92c ustawy transportowej. Zlecanie organowi pierwszej instancji dodatkowego postępowania wyjaśniającego (na podstawie art. 136 k.p.a.) było w tej sytuacji zbędne, jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Celnej. Ocena taka zasługuje tym bardziej na aprobatę, jeśli zważyć ewidentną taktykę skarżącego polegającą na podejmowaniu celowych kroków – wyłącznie dla potrzeb toczącego się już postępowania – które miały stawiać go w lepszym świetle (zwolnienie dopiero wtedy kierowcy, który dopuścił się stwierdzonych naruszeń, kiedy postępowanie o ukaranie było już w toku; posługiwanie się umową o pracę drugiego z kierowców z wyraźnymi śladami poprawiania daty). Istniały zatem podstawy do utrzymania pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia w mocy, stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skład orzekający w pełni Sądu podziela stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym brak okoliczności egzoneracyjnych (w rozumieniu art. art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.), czemu dano już wyraz w rozważań pomieszczonych w ramach części VII niniejszego uzasadnienia. IX W tym stanie należało przyjąć, iż w zweryfikowanym przez skład orzekający postępowaniu nie doszło do naruszenia żadnego ze wskazanych w skardze przepisów. Przeciwnie, organy orzekające w sprawie, w sposób przekonywujący, wiarygodny i bezdyskusyjny wykazały (w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy), że skarżący odpowiada za naruszenie określone pod l.p. 6.2.1 oraz 6.3.4. załącznika Nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Strona nie wykazała natomiast okoliczności, które wyłączałyby jej odpowiedzialność w świetle art. 92c ust. 1 u.t.d. W konkluzji trzeba uznać, że organy celne prawidłowo nałożyły na skarżącego karę łączną, w wysokości przewidzianej w załączniku Nr 3 do ustawy transportowej (l.p. 6.2.1. oraz 6.3.4.). Dlatego też – biorąc pod uwagę dyspozycję art. 151 p.p.s.a. – skargę należało w całości oddalić.