III SA/Wr 387/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska (sprawozdawca) Protokolant specjalista Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lipca 2024 r. nr 1432/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z 10 lipca 2024 r. (nr 1432/2024) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ), odmówił M. M. (dalej: skarżący) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 94.567,43 zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne za okres marzec 2017 r. – marzec 2022 r. w łącznej kwocie 42.258,29 zł; ubezpieczenia zdrowotne za okres marzec 2017 r. – marzec 2022 r. w kwocie 49.791,32 zł, Fundusz Pracy za okres marzec 2017 r. – marzec 2019 r. w kwocie 2.517,82 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia ZUS podał art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. W odpowiedzi na wezwanie ZUS skarżący złożył dokumenty dotyczące pomocy publicznej, oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym oraz dodatkowe dokumenty dotyczące prowadzonej egzekucji i dokumenty medyczne żony. W ślad za pismem z 6 kwietnia 2022 r. skarżący przesłał zestawienie pozyskiwanych przychodów za 2021 r. oraz za styczeń i luty 2022 r. z tytułu prowadzonej działalności. Pismem z 7 kwietnia 2022 r. ZUS zawiadomił skarżącego o pozostawieniu jego wniosku bez rozpatrzenia z powodu jego nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie. W dniu 10 maja 2022 r. do organu wpłynął wypełniony formularz RFD. Skarżący wskazał, że wnioskuje o udzielenie pomocy de minimis oraz zwrócił się ponownie o umorzenie należności z tytułu składek jednocześnie wnosząc o uwzględnienie wszystkich złożonych przez niego dokumentów. ZUS decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r. (nr 1510/2022) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu w szczególności wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Dalej organ przywołał treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek i wskazał, że zgromadzone dowody nie wykazały, aby w sprawie zaszły przesłanki umorzenia określone w tym rozporządzeniu. W wyniku wniesionej przez skarżącego skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 11 stycznia 2024 r. (sygn. akt III SA/Wr 876/22) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 sierpnia 2022 r. Zdaniem Sądu, ZUS wydał rozstrzygnięcie nie uwzględniając całego materiału dowodowego, który został zgromadzony w sprawie, tym samym naruszył art. 77 § 1 k.p.a. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący złożył dwukrotnie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Pierwszy z 21 stycznia 2022 r. został pozostawiony bez rozpatrzenia. W ślad za tym wnioskiem skarżący przedłożył zestawienie przychodów za 2021 r. oraz za styczeń i luty 2022 r. z tytułu prowadzonej działalności. Zestawienie to, choć znajduje się w aktach sprawy, nie zostało uwzględnione w zaskarżonej decyzji. Sąd podkreślił, że w dniu 10 maja 2022 r. skarżący złożył wypełniony druk RFD i zwrócił się z kolejnym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Ponadto wniósł o uwzględnienie wszystkich złożonych dotychczas przez niego dokumentów, w tym również dokumentów zawierających zestawienie przychodów pozyskiwanych w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym – jak zauważył Sąd – ZUS powinien odnieść się również do tych dokumentów, czego jednak nie uczynił. W konsekwencji błędnie ZUS przyjął, że skarżący nie dołączył aktualnej dokumentacji finansowej firmy. Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy, ZUS wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości (formularz ROF) wraz z dokumentami potwierdzającymi zawarte w nim dane, aktualnego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za 2024 r. lub wyciągu z ewidencji przychodów za 2024 r. oraz aktualnej dokumentacji medycznej. Ponadto ZUS poinformował o konieczności przedłożenia aktualnych dokumentów dotyczących pomocy publicznej. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wyjaśnił, że w dalszym ciągu prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika sądowego dla Wrocławia- Fabryczna. Wskazał, że skutkuje to brakiem możliwości przyjmowania stałych zleceń [...] co bardzo ogranicza jego możliwości zarobkowania. Podkreślił również, że działalność w formie spółki cywilnej pozostaje nadal zawieszona z uwagi na wysokie koszty jej prowadzenia, w tym również związane ze składkami na ubezpieczenie społeczne. Do pisma tego skarżący dołączył PIT-36 za 2023 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., zaświadczenie lekarskie i historię zdrowia i choroby żony, PIT-36 za 2023 r. żony, PIT/B (informacja o wysokości dochodu/straty z pozarolniczej działalności gospodarczej) dotyczący K. s.c. Decyzją z 10 lipca 2024 r. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W okresie jej prowadzenia nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. ZUS zauważył, że w świetle art. 24 u.s.u.s. nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogą być dochodzone. Dodał, że wobec zaległości skarżącego zostały podjęte czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, bowiem od 1 sierpnia 2017 r. zostały sukcesywnie obejmowane postępowaniem egzekucyjnym, które trwa nadal. ZUS podkreślił, że analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 702) doprowadziła do wniosku, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia mogłoby stanowić pomoc de minimis. ZUS wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w formie jednoosobowej kancelarii adwokackiej. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że w 2021 r. z prowadzonej działalności uzyskał przychody w kwocie 10.440,24zł, koszty wyniosły 6.998,73 zł, dochód w kwocie 3.441,51 zł; w miesiącach styczeń i luty 2022 r. skarżący poniósł stratę w wysokości 1.174,32 zł. Z zeznania podatkowego wynika, że w 2023 r. uzyskał przychód w kwocie 29.880,63 zł, koszty wyniosły 18.836,56 zł, a dochód 11.044,07 zł. Żona w zeznaniu podatkowym za 2023 r. wykazała stratę w wysokości 13.676,05 zł z działalności: K. s.c. Działalność prowadzona w formie spółki cywilnej pozostaje zawieszona z uwagi na wysokie koszty jej prowadzenia. Dalej ZUS wskazał, że z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że w 2023 r. skarżący osiągnął dochód w kwocie 24.720,12 zł tj. 2.060,01 zł średniomiesięcznie, w okresie od stycznia do marca 2024 r. osiągnął dochód w wysokości 4.921,96 zł tj. 1.430,66 zł średniomiesięcznie. ZUS zauważył, że pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, zatem analiza finansowa została przeprowadzona z uwzględnieniem danych zawartych we wszystkich dotychczas złożonych przez niego dokumentach. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 31 marca 2022 r. skarżący poinformował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - M.1 M. oraz synem - P. M.. Z ustaleń Zakładu na podstawie informacji z Kompleksowego Systemu Informatycznego wynika, że obecnie małżonka nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Ponadto skarżący wskazał, że jego rodzina ponosi opłaty eksploatacyjne w kwocie 600 zł, koszty leczenia wynoszą 200 zł. Poza przedmiotowym zadłużeniem skarżący ma zobowiązanie z tytułu kredytu, który spłaca w miesięcznych ratach po 2.600 zł. Z dodatkowej dokumentacji wynika, że skarżący posiada zaległości wobec wierzyciela dochodzone w trybie egzekucji prowadzonej przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej, które według stanu na 24 listopada 2017 r. wynosiły łącznie 90.198,40 zł. W piśmie z 19 czerwca 2024 r. skarżący wyjaśnił, że nadal jest prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego, co skutkuje brakiem możliwości przyjmowania zleceń [...] i bardzo ogranicza jego możliwości zarobkowania. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że skarżący nie posiada pojazdów. Na podstawie informacji z Bazy Ksiąg Wieczystych ustalono, że skarżący posiada na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej: nieruchomość (grunty orne) działka nr [...] o pow. [...] ha nr [...] położoną w J., nieruchomość jest obciążona hipoteką na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław Stare Miasto i ZUS; nieruchomość (tereny mieszkaniowe) o pow. [...] ha nr [...] położoną w M.. Nieruchomość jest obciążona hipoteką na rzecz A. i ZUS. W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. W stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Nie została także spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skarżący bowiem nadal prowadzi działalność gospodarczą. W ocenie ZUS nie można także stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 ustawy u.s.u.s., zaistniały w omawianym przypadku. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o ich nieściągalności, a stwierdzenie, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, prowadzi [...]. Obecna sytuacja może mieć zatem charakter przejściowy, a przejściowe trudności w uzyskaniu zaspokojenia należności, wykluczają uznanie już na obecnym etapie, że egzekucja w przyszłości nie ma szans powodzenia. ZUS przywołał następnie treść § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Dokonując analizy wskazanych w tym przepisie przesłanek umorzenia ZUS podkreślił, że poza zadłużeniem wobec ZUS, skarżący ma zobowiązanie z tytułu kredytu, które spłaca w miesięcznych ratach po 2.600 zł. ZUS podkreślił, że posiadanie zobowiązań, w tym cywilno-prawnych, nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu należnych zobowiązań z tytułu składek. Zobowiązania wobec ZUS są zobowiązaniami o charakterze publiczno-prawnym i jako takie mają pierwszeństwo w ich regulowaniu przed wszystkimi innymi zobowiązaniami. Łączna kwota miesięcznych wydatków skarżącego wynosi 3.400 zł. Z zestawienia przedstawionych dochodów z wydatkami wynika, że wydatki przewyższają dochody. Mając zatem na uwadze, że nie tylko skarżący nie udokumentował, ale nawet nie sygnalizował, aby występowały trudności w regulowaniu bieżących wydatków, w tym zobowiązań bankowych, nie można przyjąć, aby sytuacja była na tyle trudna, aby regulowanie zaległych składek pozbawiło skarżącego możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. ZUS podkreślił, że w toku postępowania skarżący nie dołączył do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez skarżącego, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. ZUS podkreślił, że skarżący, jako osoba domagająca się umorzenia, posiada pełną wiedzę na temat swojego stanu majątkowego i sytuacji finansowej oraz rodzinnej, a więc powinien był przedstawić tego rodzaju informacje, które umożliwiłaby ZUS poczynienie na tej podstawie odpowiednich ustaleń. Nie budzi wątpliwości, że ustalenia w tym zakresie czynione są głównie w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę, co wprost wynika z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia ("jeśli zobowiązany wykaże"), a więc to na stronie, co do zasady, spoczywa ciężar dowodu. Aktualnie zgromadzony materiał dowodowy, zdaniem ZUS, nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter definitywny. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, która zgodnie z przedłożonymi dokumentami przynosi dochody. Odnosząc się do argumentacji skarżącego dotyczącej prowadzonej wobec niego egzekucji przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej, która ogranicza jego możliwości zarobkowe, ZUS podkreślił, że osoba posiadająca zobowiązania pieniężne powinna podjąć starania mające na celu znalezienie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochody umożliwiające spłatę zaległości. Dodatkowo organ podkreślił, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ZUS wskazał, że do akt sprawy zostały przedłożone dokumenty medyczne żony skarżącego, z których wynika, że choruje na [...] i [...]. Organ dodał przy tym, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanego lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Tymczasem skarżący nie wykazał, że konieczność opieki nad małżonką ogranicza lub wyklucza go z aktywności zawodowej. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a ograniczenia w uzyskiwaniu dochodów wynikają - w jego ocenie - z wysokich kosztów (powód zawieszenia działalności w formie spółki cywilnej) oraz z prowadzonej egzekucji komorniczej. Po przeanalizowaniu przedłożonych przez skarżącego dokumentów ZUS doszedł do przekonania, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący nie jest przesłanką do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o omawiane przepisy prawa (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia). Ponadto ZUS wskazał, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych (§ 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia). Jest ono natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W skardze do Sądu skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r. (sygn. akt III SA/Wr 876/22) uchylił decyzję ZUS z 5 sierpnia 2022 r. (nr 1510/2022). Podkreślenia wymaga, iż Sąd w niniejszej sprawie działa w zakresie związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Stosownie do przywołanej regulacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt III FSK 920/21, z dnia 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt III FSK 1540/21). Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zaś prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, wziął pod uwagę przedłożone do sprawy dokumenty, w szczególności oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 31 marca 2022 r. oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości (pomimo wezwania skarżący nie przedłożył aktualnego oświadczenia). Ponadto, w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Baz Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny sytuacji majątkowej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do zaleceń Sądu zawartych w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 876/22, ZUS oceniając wniosek skarżącego uwzględnił całość przedłożonego przez niego materiału, w szczególności wziął pod uwagę dokumentację finansową firmy. Ponadto wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości (formularz ROF) wraz z dokumentami potwierdzającymi zawarte w nim dane, aktualnego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów na 2024 r. oraz aktualnej dokumentacji medycznej. Poinformował także skarżącego o konieczności przedłożenia aktualnych dokumentów dotyczących pomocy publicznej. W zaskarżonej decyzji organ w pierwszej kolejności zweryfikował, pod kątem jego ewentualnego przedawnienia, zadłużenie, o umorzenie którego skarżący wnosił. Okoliczności te nie były kwestionowane przez skarżącego. W ocenie Sądu, ZUS dokonał prawidłowej analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W sprawie nie budzi wątpliwości, że nie zaistniała żadna z podstaw całkowitej nieściągalności należności skarżącego z tytułu składek. Sąd przedstawioną przez organ argumentację w pełni podziela i akceptuje. Prawidłowo również organ ocenił sytuację skarżącego powołując się na przesłanki opisane w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Podkreślić należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18, CBOSA). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. W sytuacji skarżącego nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż z akt sprawy nie wynika, aby powstanie zadłużenia skarżącego było wynikiem klęski żywiołowej lub innego zdarzenia, zresztą sam skarżący nie powoływał się na takie okoliczności. Zadłużenie powstało bowiem w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i brakiem uiszczenia przez niego w ustawowym terminie składek, do których był zobowiązany. Innymi słowy zadłużenie skarżącego powstało na skutek niewywiązywania się przez niego z ustawowego obowiązku. Podkreślenia Sądu wymaga, że skarżący podejmując działalność winien liczyć się z okolicznością, że prowadzenie działalności gospodarczej cechuje ryzyko, które bierze na siebie jako przedsiębiorca. Skarżący jako płatnik składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, powinien ponosić (i ponosi) odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie zauważył, że w toku postępowania skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania przez niego opieki nad innymi członkami rodziny. W związku z powyższym należy uznać, za organem, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącego zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W sprawie organ przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie stwierdzając, że nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Podkreślić przy tym należy, że skarżący, pomimo wezwania, nie złożył aktualnego formularza ROF. Wyjaśnił natomiast, że w dalszym ciągu prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika sądowego dla Wrocławia - Fabryczna. Wskazał, że skutkuje to brakiem możliwości przyjmowania stałych zleceń [...], co bardzo ogranicza jego możliwości zarobkowania. Podkreślił również, że działalność w formie spółki cywilnej pozostaje nadal zawieszona z uwagi na wysokie koszty jej prowadzenia, w tym również związane ze składkami na ubezpieczenie społeczne. Skarżący przedłożył PIT-36 za 2023 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., zaświadczenie lekarskie i historię zdrowia i choroby żony, PIT-36 za 2023 r. żony, PIT/B (informacja o wysokości dochodu/straty z pozarolniczej działalności gospodarczej) dotyczący K. s.c. Z prawidłowo poczynionych przez ZUS ustaleń, dokonanych na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący w 2021 r. z prowadzonej działalności uzyskał przychody w kwocie 10.440,24 zł, koszty wyniosły 6.998,73 zł, dochód w kwocie 3.441,51 zł; w miesiącach styczeń i luty 2022 r. skarżący poniósł stratę w wysokości 1.174,32 zł. Z zeznania podatkowego wynika, że w 2023 r. uzyskał przychód w kwocie 29.880,63 zł, koszty wyniosły 18.836,56 zł, a dochód 11.044,07 zł. Żona w zeznaniu podatkowym za 2023 r. wykazała stratę w wysokości 13.676,05 zł z działalności: K. s.c. Działalność prowadzona w formie spółki cywilnej pozostaje zawieszona, ponieważ – jak wskazał skarżący – generuje wysokie koszty prowadzenia. Dalej ZUS podkreślił, że z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że w 2023 r. skarżący osiągnął dochód w kwocie 24.720,12 zł tj. 2.060,01 zł średniomiesięcznie, w okresie od stycznia do marca 2024 r. osiągnął dochód w wysokości 4.921,96 zł tj. 1.430,66 zł średniomiesięcznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 31 marca 2022 r. skarżący poinformował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - M.1 M. oraz synem - P. M.. Z ustaleń Zakładu dokonanych na podstawie informacji z Kompleksowego Systemu Informatycznego wynika, że obecnie małżonka nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Ponadto skarżący wskazał, że jego rodzina ponosi opłaty eksploatacyjne w kwocie 600 zł, koszty leczenia wynoszą 200 zł. Poza przedmiotowym zadłużeniem skarżący ma zobowiązanie z tytułu kredytu, który spłaca w miesięcznych ratach po 2.600 zł. Z dodatkowej dokumentacji wynika, że skarżący posiada zaległości wobec wierzyciela dochodzone w trybie egzekucji prowadzonej przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Fabrycznej, które według stanu na 24 listopada 2017 r. wynosiły łącznie 90.198,40 zł. W piśmie z 19 czerwca 2024 r. skarżący wyjaśnił, że nadal jest prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika sądowego, co skutkuje brakiem możliwości przyjmowania zleceń [...] i bardzo ogranicza jego możliwości zarobkowania. Z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że skarżący nie posiada pojazdów. Na podstawie informacji z Bazy Ksiąg Wieczystych ustalono, że skarżący posiada na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej: nieruchomość (grunty orne) - działka nr [...] o pow. [...] ha - położoną w J., nieruchomość jest obciążona hipoteką na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław Stare Miasto i ZUS; nieruchomość (tereny mieszkaniowe) o pow. [...] ha położoną w M. Nieruchomość jest obciążona hipoteką na rzecz A. i ZUS. Podkreślić także należy, że podana przez skarżącego łączna kwota wydatków w kwocie 3.400 zł nie znajduje pokrycia we wskazanej przez niego wysokości dochodów. Skarżący tym samym nie wykazał źródeł finasowania ponoszonych wydatków. W kontekście powyższych ustaleń należy wskazać, że niewątpliwie ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, na które się powołuje, nie mogą być uznane za jedyną i wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości. Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, co daje możliwość osiągania dochodów z tego tytułu. Zauważyć przy tym należy, że skarżący jest osobą znajdującą się w wieku aktywności zawodowej, w związku z czym przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań jest w stanie poprawić swoją sytuację bytową. Podkreślić także należy, że podana przez skarżącego łączna kwota wydatków w kwocie 3.400 zł nie znajduje pokrycia we wskazanej przez niego wysokości dochodów. Skarżący nie wykazał źródeł finasowania ponoszonych wydatków. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną i - co wymaga podkreślenia Sądu - wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny (ubóstwo). Odnośnie powołanego przez stronę zadłużenia, zgodzić się należy z organem, że sam fakt regulowania innych zobowiązań nie może stanowić podstawy umorzenia składek. ZUS jako wierzyciel nie może przedkładać interesów innych wierzycieli, nad społeczny interes wynikający z partycypacyjnego systemu ubezpieczeń społecznych, jeżeli nie przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności po stronie zobowiązanego. Zgodzić należy się z organem, że aktualnie zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter definitywny. W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, zasadnie organ stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego w toku postępowania argumentacja nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Wobec zatem niespełnienia, zarówno ustawowych jak i zawartych w rozporządzeniu przesłanek umorzenia, ZUS był zobligowany odmówić stronie umorzenia należności. Podkreślić dodatkowo trzeba, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne (wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, CBOSA). Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.