III SA/Wr 392/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Lidia Błystak Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych – po rozpoznaniu wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] września 2011 r. (nr [...]) odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 1999 r. do grudnia 2007 r. – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...] czerwca 2009 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za lata 1999-2007. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że: • prowadzona w tym okresie działalność, tj. "A", oraz podjęta w to miejsce w 1999 r. i dalej prowadzona produkcja wyrobów metalowych nie pozwalała na pokrycie należnych składek; • dwukrotne włamania do garażu (w latach 2004-2005), w wyniku których dokonano kradzieży wszystkich narzędzi i urządzeń, przy czym ponowne oprzyrządowanie warsztatu uzyskał dzięki pomocy rodziny a pomoc ta przyczyniła się również do wznowienia produkcji na skalę małoseryjną; • zaległości wobec ZUS i Urzędu Skarbowego uniemożliwiają pozyskanie kredytów, które pozwoliłyby rozwinąć produkcję na większą skalę; • problemy finansowe w firmie są skutkiem nie regulowania należności przez odbiorców towarów oraz długotrwale procesy o ich zapłatę. W trakcie tego postępowania wnioskodawca dołączył do akt sprawy: • wniosek z dnia [...] kwietnia 2003 r. skierowany do Komornika Sądowego Rewiru II w O. o wszczęcie egzekucji przeciwko A. R. i R. P. celem wyegzekwowania kwoty [...] zł oraz wyrok Sądu Rejonowego w L. (V Wydział Gospodarczy) zawierający nakaz zapłaty tejże niniejszej kwoty; • zawiadomienie Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym dla W. F. z dnia [...] lutego 2006 r. o bezskutecznej egzekucji z wniosku wierzyciela J. S.; • pozew wnioskodawcy dnia [...] sierpnia 2003 r. o zapłatę w postępowaniu nakazowym (wartość przedmiotu sporu [...] zł ); • postanowienie komisariatu policji z dnia [...] lutego 2001 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie dokonanego w dniach [...] stycznia 2001 r. w L. przy ul. S. włamania do garażu i kradzieży na łączną kwotę [...] zł; • postanowienie komisariatu policji z dnia [...] września 2005 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie dokonanego w okresie od [...] lipca 2005 r. w L. przy ul. S. włamania do garażu i kradzieży na łączną kwotę [...] zł; • odwołanie od wyroku o wykroczenie skarbowe z art. 57 § 1 k.k.s. z dnia [...] kwietnia 2005 r.; • potwierdzenie z dnia [...] sierpnia 1999 r. zgłoszenia rejestracyjnego podatnika podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego; • decyzję z dnia [...] lipca 1997 r. w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej; • zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2007 r. o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej; • oświadczenie z dnia [...] lipca 2009 r. płatnika-przedsiębiorcy; • oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2007 r. na kwotę [...] zł. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem, skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając że w wyniku przeprowadzonej przez ZUS kontroli w zakresie prawidłowości naliczania i odprowadzania składek za okres od lipca 1999 do grudnia 2007 nie wykazano jego zdolności do zapłaty zaległych składek za te lata. Zauważył przy tym, że gdyby od uzyskiwanych z działalności gospodarczej obrotów ogółem odjąć wszystkie ponoszone koszty, również pracę własną (w znacznie większej liczbie godzin ponad normę), musiałby dopłacać niemal w każdym miesiącu po kilkaset złotych. Podniósł również, że uzyskane dochody za rok 2008 na poziomie [...] zł stanowiły maksimum, jakie mógł uzyskać, biorąc pod uwagę brak dostępu do kredytów bankowych. Z tego dochodu, jak oświadczył, nie jest w stanie zapłacić zaległości powyżej [...] zł. W tej sytuacji znowu stoi przed wyborem pracy bez żadnych dochodów przez resztę życia. Wnioskodawca poinformował, że nie ma dokumentów rozliczeniowych za okres sprzed 2003 r., ponieważ zostały zniszczone po kontroli, z uwagi na obowiązek ich przechowywania przez 5 lat. Żalący się wystąpił o analizę pod względem prawnym warunków przedawnienia zaległości do 2003 r., ponieważ, jak zauważa, egzekucja tych należności będzie bezskuteczna, z uwagi na zmianę przepisów. Według bowiem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 stycznia 2009 r. (I SA/Sz 559/08) do zobowiązania podatkowego, które powstało przed 1 stycznia 2003 r. w kwestii zasad i terminów przedawnienia, należy stosować te przepisy, które dla podatnika są korzystniejsze. Wnioskodawca przeprowadził analizę art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w wersji obowiązującej po nowelizacji tej ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r., dochodząc do wniosku, że korzystniejsze dla podatnika są nowe przepisy. Ponieważ od 1999 do 1 stycznia 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podejmował jakichkolwiek czynności w postaci zastosowania środków egzekucyjnych, przeto skarżący uważa, że roszczenia Skarbu Państwa w stosunku do prowadzonej działalności gospodarczej uległy przedawnieniu. Do akt sprawy wnioskodawca dołączył: • zawiadomienie o wysokości czynszu za mieszkanie z 2008 r. oraz fakturę za energię elektryczną za okres [...] maja – [...] lipca 2009 r. na kwotę [...] zł; • przydział na lokal mieszkalny, składający się z 4 izb, o powierzchni użytkowej [...] m2, wystawiony przez L. Spółdzielnię Mieszkaniową w dniu [...] lipca 1978 r. dla osób: J. S. – główny lokator, D. S. – żona, P. S. – syn, J. S. – córka; • poświadczenie zameldowania wystawione przez Urząd Miasta L. Wydział Spraw Lokalowych w dniu [...] października 2009 r., potwierdzające, że wnioskodawca jest zameldowany na pobyt stały (L., ul. K.) od dnia [...] lipca 1978 roku i nie ma współmieszkańców zameldowanych na pobyt stały; • oświadczenie wnioskodawcy z dnia [...] października 2009 r., że małżonka wyprowadziła się z mieszkania w 1978 r. i od tej pory nie ma z nią żadnych kontaktów; związek małżeński nie został formalnie "unieważniony". Decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. (nr [...]), utrzymującą w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia [...] maja 2010 r. ([...]) uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego. Wskutek tego wyroku wszczęto postępowanie wyjaśniające celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ drugiej instancji. Wnioskodawca dołączył do akt sprawy: • oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2010 r. płatnika – przedsiębiorcy; • zestawienie dochodów i kosztów "B" według sprawozdań VAT 7 za lata 2008, 2009, 2010; • oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Rozpatrując sprawę ponownie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] października 2010 r. decyzję (nr [...]) nieczyniącą zadość wnioskowi skarżącego, którą wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Ten zaś wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. ([...]/, uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2010 r. i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. Po tym orzeczeniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie wyjaśniające celem ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Mając na uwadze znaczny upływ czasu od momentu wpływu wniosku, organ wezwał skarżącego do przedłożenia niezbędnych dokumentów, umożliwiających ustalenie aktualnych okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z uwagi na jego obecną sytuację materialną. Poinformowano wnioskodawcę o przysługującym mu prawie czynnego uczestnictwa i wglądu do akt sprawy na każdym etapie toczącego się postępowania administracyjnego. Wnioskodawca dołączył do akt sprawy: • pismo z dnia [...] lipca 2011 r., informujące o podtrzymaniu wniosku z dnia [...] czerwca 2009 r.; • formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis; • oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis; • zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 – PIT 28; • zestawienie podstawowych danych ekonomiczno-finansowych osób fizycznych; • oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej; • pismo, w którym wnosi o uzupełnienie materiału dowodowego o tytuły wykonawcze z dnia [...] września 2009 r. wystawione na zaległości za okres od września 1999 do grudnia 2000, oraz pismo, w którym informuje, że nie prowadzi ewidencji środków trwałych, a jedynym urządzeniem, jakie posiada, jest spawarka o wartości poniżej [...] zł; • pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w L., informujące wnioskodawcę o wydaniu w dniu [...] kwietnia 2011 r. postanowienia umarzającego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS w L., i że w związku z tym postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych objętych postanowieniem, zostało zakończone; • zestawienie dochodów i kosztów "B" według sprawozdań VAT 7 za rok 2010; • zestawienie dochodów i kosztów "B" według sprawozdań VAT 7 za pierwsze półrocze 2011 r.; • kserokopię publikacji internetowej Ministerstwa Gospodarki o przyjęciu przez Sejm ustawy dotyczącej skrócenia przedawnienia należności z tytułu składek ZUS z 10 do 5 lat; • kserokopię artykułu zamieszczonego w gazecie "Rzeczpospolita" z [...] sierpnia 2011 r. w sprawie stanowiska NSA w zakresie wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku, w którym podkreślono, że decydujące znaczenie dla sprawy o umorzenie ma ustalenie aktualnej sytuacji materialnej płatnika ([...]). Po rozpatrzeniu wniosku i po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] września 2011 r. dwie decyzje. Pierwszą z nich (nr [...]) umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w stosunku do części należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 r. do stycznia 2000 r., drugą zaś (nr [...]) odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w okresie od września 1999 r. do grudnia 2007 r. w łącznej kwocie [...] zł. Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją merytorycznie rozstrzygającą sprawę w zakresie umorzenia (nr [...]) i wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o: • dokładną analizę przedłożonego do akt sprawy materiał dowodowy (stawiając pytanie: "czy zapłata zaległych składek nie pozbawi mnie jakichkolwiek dochodów i pracy wyłącznie na rzecz państwa, czyli mówiąc inaczej – pracy niewolniczej"); • dokładną analizę osiąganych przychodów "za lata których kontrola ZUS dokonała u mnie, kopiując dokumenty sprzedaży i zakupów rozliczeń za lata 1999-2009, a nie dokumentów związanych z ZUS (jak podaje się w piśmie jak wyżej – bowiem nie jest prawdą, że kilkudniowa kontrola dotyczyła dokumentacji ZUS, albowiem takich dokumentów nie posiadałem i stwierdzenie czy możliwe było przeżycie za uzyskiwane dochody brutto i opłacenie składek"; • stwierdzenie "czy możliwe jest żądanie przez organy Państwa oddawanie państwu więcej danin, niż wynosiły dochody brutto i czy możliwe było i jest nie pozostawanie poza strefą ubóstwa przy tych dochodach". Nie zgadzając się z wyliczeniem dochodów, pozostających w dyspozycji wnioskodawcy, odwołujący się zauważył, że "powoływanie się przez ZUS, że posiadam dochody na poziomie [...] zł jest wyłącznie fantazjowaniem, bo nie popartym żadnym dowodem". Oświadczył przy tym, że nie widzi przeszkód, aby przedłożone dowody w sprawie porównać z danymi Urzędu Skarbowego w celu ustalenia faktycznej sytuacji materialnej. Wyraził swoje niezadowolenie z podejmowanych przez Zakład pozytywnych decyzji w zakresie umorzeń – "wg publicznej wiedzy organy ZUS dokonywały wielokrotnych umorzeń składek państwowym zakładom pracy wobec niemożliwości opłat tych składek i jak wiadomo proceder ten trwa wobec niektórych firm obecnie". Zwrócił również uwagę na nierówne traktowanie przez państwo polskie podmiotów gospodarczych państwowych i prywatnych. Oświadczył, że jego zdaniem stanowisko ZUS w podtekstach insynuuje, że osiąga dochody "nie ujawnione do podatków". Wyjaśnił, że zatrudnienie pracownika, nie wynika, jak sugeruje Zakład, z poprawy sytuacji firmy, ale z konieczności zatrudnienia osoby o kwalifikacjach spawacza. Podniósł, że z obowiązku zapłaty składek wywiązuje się w miarę swoich możliwości płatniczych, które, jak zaznaczył, pozyskuje w sposób nieregularny i przy dalszej pomocy rodziny. Oświadczył, że ze względu na wiek, pomoc rodziny jest niezbędna z uwagi na konieczność posiadania okresu składkowego w celu uzyskania emerytury. Podkreślił, że nie ma możliwości rozszerzenia działalności ze względu na brak środków finansowych. Powołał się na dochodzenie od niego należności przez Urząd Skarbowy. Nie zgodził się z twierdzeniem Zakładu o niedostarczeniu dokumentów rozliczeniowych firmy, bowiem, jak podniósł, takowe dostarczył. Zwrócił również uwagę na dwukrotną kradzież, w wyniku której utracił zdolność produkcyjną, a czego ZUS nie dostrzega. Do wniosku skarżący dołączył publikację internetową dotyczącą, jak oświadczył, zmiany warunków umorzenia składek ZUS, o czym, jak podniósł, informował osobę prowadzącą sprawę, a która "stwierdza jak w piśmie, że skrócenie okresu nie dotyczy składek?". Zdaniem organu bezzasadnym jest stwierdzenie wnioskodawcy, że Zakład, podając kwotę [...] zł jako dochód pozostający w dyspozycji wnioskodawcy, fantazjował, nie mając na tę okoliczność materiału dowodowego. Tymczasem Zakład opierał się na oświadczeniach wnioskodawcy, gdyż to skarżący określił dochody uzyskiwane z prowadzonej działalności. Potwierdzeniem tego są protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego, sporządzone przez poborcę skarbowego w dniu [...] stycznia 2011 r. oraz w dniu [...] lutego 2011 r., jak również oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, przedkładane do akt sprawy w trakcie toczącego się całego postępowania administracyjnego. Zdaniem organu, niezasadnym wydaje się również twierdzenie, że przeprowadzona przez pracownika ZUS kontrola nie dotyczyła dokumentów związanych z Zakładem. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach prawy, tj. protokołu kontroli (nr [...]), wynika, że kontrolę przeprowadził inspektor kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z upoważnienia Głównego Inspektora Kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie w okresie od [...] do [...] marca 2009 r. z przerwą w okresie od [...] do [...] marca 2009 r. oraz w dniu [...] marca 2009 r. Zakresem kontroli objęto: • ustalenie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz inny składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład, zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego; • ustalenie uprawnień do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych, wypłacanie świadczeń i zasiłków oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu; • ustalenie prawidłowości i terminowości opracowywania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe; • ustalenie prawidłowości wystawienia zaświadczeń lub zgłaszania danych dla celów ubezpieczeń społecznych. Z przedstawionego zestawienia zadań kontroli wynika, że miała ona na celu również ustalenie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2007 r., do których pobierania zobligowany jest Zakład, nie zaś wykazanie zdolności zobowiązanego do zapłaty składek za te lata. Obowiązek opłacania składek nie jest bowiem uzależniony od zdolności finansowej płatnika, lecz wynika z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), który stanowi, że osoba zgłoszona jako płatnik składek, podejmująca się prowadzenia działalności gospodarczej, na podstawie niniejszego przepisu jest obowiązana obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Tak więc płatnik składek, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej, podejmuje ryzyko z tym związane i zobowiązany jest, niezależnie od osiąganych przychodów czy też trudności finansowych, wykonywać obowiązki nałożone przez ustawodawcę na osoby prowadzące działalność gospodarczą. Obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych, zarówno w trakcie prowadzenia działalności, jak i po jej zakończeniu. Dlatego też uwzględnienie żądania umorzenia składek powstałych z związku z działalnością gospodarczą powodowałoby, że ryzykiem gospodarczym oraz ewentualnymi niepowodzeniami biznesowymi osoby zobowiązanej do uiszczania składek, zostaliby obciążeni pozostali płatnicy, regulujący terminowo swoje zobowiązania względem ZUS. Organ wskazał również wskazać, że na podstawie ustaleń pokontrolnych, Zakład w dniu [...] marca 2009 r. sporządził powołany na wstępie protokół (nr [...]), od którego, stosownie do dyspozycji art. 91 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skarżącemu przysługiwało – w terminie 14 dni od daty otrzymania protokołu –prawo do złożenia pisemnych zastrzeżeń co do jego ustaleń, jednakże skarżący nie zgłosił żadnych uwag, a wręcz przeciwnie, dostosował się do zaleceń wynikających z protokołu, uznając tym samym za słuszne nieprawidłowości stwierdzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Organ nie zgodził się z przypisywanym Zakładowi przez skarżącego twierdzeniu o poprawie sytuacji firmy wnioskodawcy w związku z zatrudnieniem pracownika, albowiem to sam wnioskodawca stwierdził w podaniu z dnia [...] września 2009 r., że w roku 2008 "udało się na tyle zwiększyć produkcję, że zatrudniono na ½ etatu osobę niepełnosprawną do spawania wyrobów". Odnosząc się do zarzutu niezgodnego z prawdą stwierdzenia Zakładu o niedostarczeniu przez wnioskodawcę dokumentów rozliczeniowych firmy, organ nie dopatrzył się nieprawidłowych stwierdzeń. Według ustaleń, Zakład w trakcie toczącego się postępowania wyjaśniającego pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. wzywał skarżącego m.in. do przedłożenia wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, ewidencji wyposażenia, ewidencji zakupu i ewidencję przychodów. Ponieważ skarżący nie przedłożył wskazanego materiału dowodowego, prawidłowo ustalono brak tych dokumentów. Uwzględniono przy tym wyjaśnienia wnioskodawcy co do powodów ich niedostarczenia. Niezasadny wydaje się zarzut niedostrzegania przez Zakład kradzieży w firmie skarżącego, bowiem Zakład nie kwestionował tego zdarzenia, wskazując jedynie, że nie może ono stanowić podstawy do umorzenia wymaganych należności. Ustosunkowując się do przedstawionego przez wnioskodawcę wycinka prasowego i związanych z nim okoliczności, organ wyjaśnił, że w tracie toczącego się postępowania z wniosku o umorzenie zaległych składek. skarżący dołączył do akt sprawy publikację internetową Ministerstwa Gospodarski o przyjęciu przez Sejm ustawy dotyczącej skrócenia przedawnienia należności z tytułu składek z 10 do 5 lat. Po zapoznaniu się z przedłożonym dokumentem i po przeanalizowaniu obowiązujących przepisów prawa, Zakład wyjaśnił skarżącemu, że przepisy znowelizowane ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 888), zaczęły obowiązywać od dnia 20 lipca 2011 r. i nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie, bowiem przewidują one zrównanie zasad ochrony praw majątkowych płatników składek i ZUS w zakresie dochodzenia roszczeń z tytułu składek ubezpieczeniowych. Na jej mocy, zarówno nienależnie opłacone składki, jak i należności z tytułu składek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. Wspomniane zmiany w prawie stanowią realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2010 r. (P 29/08, Dz. U. Nr 105, poz. 668), w którym za niekonstytucyjne uznano terminy przedawnienia nienależnie opłaconych składek. Wspomniana ustawa nie przewiduje żadnych przepisów przejściowych, co oznacza, że od [...] lipca 2011 r. 10-letni termin przedawnienia ma zastosowanie do wszystkich roszczeń związanych ze składkami ZUS. Odnosząc się do dołączonej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy publikacji internetowej, organ wyjaśnił, że nie dotyczy ona, tak jak uważa wnioskodawca, zmian w zakresie zasad umarzania należności, a dotyczy m.in. zmian w zakresie okresu dochodzenia należności. Należy jednak podnieść, że zmiany ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak wynika z powołanej publikacji, mają wejść z życie z dniem 1 stycznia 2012 r. To zaś oznacza, że na dzień rozpatrywania przedmiotowej sprawy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, tj. z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Przechodząc do ponownej analizy przesłanek umożliwiających umorzenie wspomnianych należności, jak również do ponownej analizy przedłożonego do akt sprawy materiału dowodowego, organ ustalił, że skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej pod numerem [...] od dnia [...] stycznia 1979 r., wydanego przez Urząd Miasta w L. Działalność gospodarcza prowadzona jest obecnie pod nazwą: "B" J. S. Jej przedmiotem jest produkcja pozostałych gotowych wyrobów metalowych, produkcja pozostałych wyrobów z drewna, sprzedaż detaliczna bezpośrednia prowadzona poza siecią sklepową, sprzedaż detaliczna prowadzona przez domy sprzedaży wysyłkowej, sprzedaż detaliczna pozostała, prowadzona poza siecią sklepową, gdzie indziej niesklasyfikowana, sprzedaż detaliczna artykułów używanych prowadzona w sklepach. Z tytułu prowadzonej działalności wnioskodawca zalega z opłatą składek na własne ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okres od września 1999 r. do grudnia 2007 r. w kwocie [...] zł należności głównej i odsetki w wysokości [...] zł, wyliczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. [...] lipca 2009 r., oraz za okres od lutego 2008 r. do czerwca 2011 r., w kwocie [...] zł należności głównej, plus należne od tej kwoty odsetki do dnia zapłaty włącznie, plus koszty upomnienia [...] zł. Ponadto wnioskodawca jest zadłużony z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, jednakże zaległość ta nie jest przedmiotem wniosku o umorzenie, ponieważ do kosztów egzekucyjnych nie mają zastosowania unormowania art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne powstały po dniu złożenia wniosku o umorzenie ([...] lipca 2009 r.). Wnioskodawca wystąpił o umorzenie wyłącznie nieopłaconych należności za okres od 1999 r. do grudnia 2007 r., związku z tym, organ przedmiotowy wniosek rozpatrzył zgodnie z żądaniem strony. Przedmiot postępowania stanowią należności z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w okresie od września 1999 r. do grudnia 2007 r. w kwocie [...] zł należności głównej i odsetki w wysokości [...] zł wyliczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie ([...] lipca 2009 r.), w tym: - na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od września 1999 do grudnia 2007 w kwocie [...] zł – należność główna i odsetki wyliczone na dzień [...] lipca 2009 r. w kwocie [...] zł, - na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od marca 2000 r. do grudnia 2007 r. w kwocie [...] zł – należność główna i odsetki wyliczone na dzień [...] lipca 2009 r. w kwocie [...] zł, - na Fundusz Pracy za okres od października 1999 r. do grudnia 2007 r. w kwocie [...] zł – należność główna i odsetki wyliczone na dzień [...] lipca 2009 r. w kwocie [...] zł. Organ wyjaśnił, że trakcie postępowania, wskutek przedawnienia, wygasła część należności z tytułu składek z okresu od stycznia 1999 r. do lutego 2000 r. na kwotę [...] zł – należność główna i odsetki wyliczone na dzień [...] lipca 2009 r. w kwocie [...] zł, o czym wnioskodawca był informowany decyzją z dnia [...] września 2011 r. (nr [...]). Natomiast należności objęte niniejszym postępowaniem nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia się składek, albowiem podlegały one restrukturyzacji na podstawie o ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), która obejmowała zaległe składki z odsetkami za zwłokę należnymi Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych (z wyłączeniem składek na ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego, ubezpieczenie chorobowe, Funduszowi Pracy oraz Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres do [...] grudnia 2001 r. Również wdrożona egzekucja zawieszała bieg terminu przedawnienia składek. W stosunku do zobowiązanego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Należności za okres od września 1999 r. do grudnia 2000 r. oraz od stycznia 2002 r. do grudnia 2004 r. objęto postępowaniem egzekucyjnym w ramach egzekucji własnej w formie zajęcia rachunków bankowych – egzekucja nieskuteczna. Zawiadomienie o zajęciu, wystawione na podstawie tytułów z dnia [...] września 2009 r., skierowane do rachunku bankowego w "C" zwrócono [...] października 2009 r. z informacją banku o braku rachunku. Zawiadomienie o zajęciu, wystawione na podstawie tytułów z dnia [...] września 2009 r., skierowane do rachunku bankowego w "D" zwrócono [...] maja 2011 r. z informacją o braku środków. Zawiadomienie o zajęciu wystawione na podstawie tytułów z dnia [...] listopada 2009 r., skierowane do rachunku bankowego w "E", zwrócono [...] listopada 2009 r. z informacją o braku rachunku. Zawiadomienie o zajęciu, wystawione na podstawie tytułów z dnia [...] kwietnia 2010 r., skierowane do "F", zwrócono [...] maja 2010 r. z informacją o braku rachunku. Na należności za okres od stycznia 2002 r. do grudnia 2004 r. oraz od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2010 r., Zakład wystawił tytuły wykonawcze w dniu [...] stycznia 2010 r. i w dniu [...] lipca 2010 r., które skierował, celem realizacji, do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Egzekucja okazała się nieskuteczna. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Również egzekucja prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułów wykonawczych w dniu [...] listopada 2010 r. na należności za okres od stycznia 2001 r. do grudnia 2001 r. okazała się nieskuteczna. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. W toku postępowania egzekucyjnego stwierdzono brak możliwości wyegzekwowania zaległości u zobowiązanego przez zastosowanie środków egzekucyjnych, wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że sześćdziesięciopięcioletni wnioskodawca z zawodu technik-mechanik utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Według oświadczenia wnioskodawcy jest to dochód w wysokości od 0,00 zł do [...] zł, przy czym nie korzysta on z żadnych z form pomocy społecznej, gospodarstwo domowe prowadzi sam, gdyż – jak twierdzi – pozostaje z żoną w separacji od 1979 r. (związek małżeński nie został formalnie "unieważniony"). Jest głównym lokatorem spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania w L., przy ul. [...]. Przydziałem tego mieszkanie objęta jest również małżonka wnioskodawcy. Wnioskodawca przyznaje, że nie posiada nieruchomości, wierzytelności, jak również ruchomości, mających wartość handlową, dysponuje samochodem marki [...], wyprodukowanym w 1991. Oświadcza, że ma zobowiązania pieniężne wobec Urzędu Skarbowego, co zostało potwierdzone przez organ w postępowaniu wyjaśniającym. Ustalono, że skarżący ma zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w L. w zakresie podatku dochodowego – ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych oraz w zakresie podatku VAT. Zobowiązania te dochodzone są w trybie egzekucyjnym. Innych zobowiązań pieniężnych wnioskodawca nie wykazuje. Wykazuje natomiast stałe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w łącznej kwocie ok. [...] zł – [...] zł, w tym: czynsz [...] zł, energia [...] zł – [...] zł, gaz - [...] zł. Koszty leczenia (nadciśnienie tętnicze) określa na kwotę [...] zł. Według wyjaśnień wnioskodawcy, pozostaje on w trudnej sytuacji materialnej z powodu: - dwukrotnej kradzieży mienia z warsztatu; - nieregulowania należności przez odbiorców towarów oraz długotrwałych procesów o ich zapłatę, - niemożliwości uzyskania kredytów na działalność produkcyjną z powodu zadłużenia w ZUS i US. Wyjście z kryzysu finansowego wiąże z przejściem na emeryturę. Według oświadczenia wnioskodawcy, w okresie trzech ostatnich lat nie korzystał on z pomocy publicznej de minimis, o której mowa w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Działając na podstawie art. 10 § 1 i art. 9 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] października 2011 r. poinformował wnioskodawcę o zebraniu dowodów i materiałów w toczącym się postępowaniu oraz o możliwości zapoznania i wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie. W dniu [...] listopada 2011 r. wnioskodawca stawił się w ZUS, gdzie został zapoznany z treścią dokumentów i materiałów zebranych w sprawie, a przy tym udzielono dłużnikowi niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa pozostających w związku z przedmiotem postępowania. Wnioskodawca nie wniósł uwag do protokołu. Organ wskazał, że należnościami z tytułu składek są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). W obecnym stanie prawnym, stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek, tj. należności opłacane przez płatnika na własne ubezpieczenia oraz należności opłacane przez płatnika za pracownika, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. W rozpatrywanej sprawie są to wyłącznie należności opłacane przez płatnika na własne ubezpieczenia. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a po ich zbadaniu w kontekście ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły dwie przesłanki określające nieściągalność według art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 (nieskuteczność postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w zakresie należności z tytułu składek oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego przez ten organ wskutek stwierdzenia, że w tym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne). Postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było również z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., według którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Ponieważ skarżący był ubezpieczonym i jednocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia, postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone również z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. reguluje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozp. 2003). Należności z tytułu składek mogą być umarzane, o ile zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W zakresie punktu 1) organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której, zgodnie z oświadczeniem, uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości od 0,00 zł do [...] zł. Nie korzysta z żadnych z form pomocy społecznej. Gospodarstwo domowe prowadzi sam. Wnioskodawca rozlicza się z Urzędem Skarbowym w formie zryczałtowanego podatku dochodowego. Organ podkreślił, że wybór formy opodatkowania jest istotną kwestią przy prowadzeniu własnej działalności gospodarczej. Zryczałtowany podatek dochodowy oznacza, że przy obliczeniu należności podatkowych nie ustala się podstawy opodatkowania na zasadach ogólnych, ale według przyjętej dla ryczałtu podstawy obliczenia podatku. Przy tej formie opodatkowania: - za przychód z działalności, który stanowi podstawę obliczenia podatku, uważa się kwoty należne, natomiast u podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług, oraz - nie jest możliwe zaliczenie wydatków w koszty uzyskania przychodów. Na potwierdzenie przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej za lata 2008-2010 r. przedłożył sporządzone przez siebie "zestawienia dochodów i kosztów"". Według tego zestawienia, w 2008 r. przychód wynosił [...] zł, wydatki stanowiły kwotę [...] zł. Wynik rozliczenia rocznego – strata w wysokości [...] zł. W 2009 r. przychód wynosił [...] zł, wydatki zaś [...] zł, wynik rozliczenia rocznego – zysk w wysokości [...] zł. Za 2010 r. przychód wynosił [...] zł, wydatki – [...] zł, wynik rozliczenia rocznego – zysk w wysokości [...] zł. Ponadto za 2010 r. przedłożył PIT 28 – roczne zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, z którego wynika, że za 2010 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, co odbiega od przychodu wskazanego w zestawieniu. Zestawienie za 2011 r. obejmuje styczeń – czerwiec. Przychód wyniósł [...] zł, wydatki – [...] zł, wynik rozliczenia półrocznego – zysk w wysokości [...] zł. Dodatkowo wskazuje koszty poniesione w związku z wypłatą wynagrodzenia dla zatrudnionego pracownika, które w 2010 r. (bez składek ubezpieczeniowych) stanowiły kwotę [...] zł, a w pierwszym półroczu 2011 r. [...] zł. Przychody za lata 2008-2010 zostały zweryfikowane przez Zakład. Z informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] lipca 2011 r. wynika, że wnioskodawca wykazał: • za rok 2008 – przychód w wysokości [...] zł, co stanowi miesięcznie [...] zł; • za rok 2009 – przychód w wysokości [...] zł, co stanowi miesięcznie [...] zł; • za rok 2010 – przychód w wysokości [...] zł, co stanowi miesięcznie [...] zł. W celu zweryfikowania ponoszonych wydatków Zakład wezwał wnioskodawcę do przedłożenia ewidencji zakupów, jednakże nie przedstawił on wymaganych dokumentów. Jako dowód w sprawie wskazał natomiast zestawienia dochodów i kosztów "B" według sprawozdań VAT 7 za lata 2008-2010 oraz pierwsze półrocze 2011 r. Wnioskodawca nie przedłożył również: wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, jak również ewidencji wyposażenia, ponieważ – jak wyjaśnił – nie dysponuje ewidencją środków trwałych. Jedynym urządzeniem jest spawarka o wartości poniżej [...] zł. Oświadczył, że miesięcznie uzyskuje z prowadzonej działalności dochody w wysokości od 0,00 zł do [...] zł. Ze wskazanych środków wnioskodawca płaci wynagrodzenie zatrudnianemu pracownikowi w wysokości [...] zł miesięcznie (kwota ustalona na podstawie zestawienia dochodów i kosztów "B" według sprawozdań VAT 7 za pierwsze półrocze 2011 r.), reguluje koszty związane z utrzymaniem mieszkania na kwotę od [...] zł do [...] zł miesięcznie (dane na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] lipca 2011 r.), ponosi koszty związane z leczeniem na kwotę [...] zł (dane na postawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] lipca 2011 r.), jak również zaspokaja swoje podstawowe potrzeby życiowe, takie jak wyżywienie czy ubranie. Wnioskodawca nie wykazuje żadnych zobowiązań pieniężnych z tytułu utrzymania mieszkania czy zaległych wypłat pracownikowi, co sugeruje, że zobowiązania te są na bieżąco regulowane. Dokonując analizy podanych dochodów do ponoszonych miesięcznie przez wnioskodawcę kosztów, organ stwierdził, że miesięcznie wydatki wnioskodawcy przewyższają wskazaną przez niego maksymalną kwotę uzyskiwanego dochodu [...] zł. W takiej sytuacji trudno ustalić faktyczną sytuację finansową wnioskodawcy i dokonać jej rzetelnej oceny. Niemniej jednak, chcąc przeanalizować powołaną na wstępie przesłankę do ustalenia miesięcznych dochodów pozostających w dyspozycji wnioskodawcy, przyjęto że w skali miesiąca w dyspozycji wnioskodawcy jest to kwota ok. [...] zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że może umorzyć należności z tytułu składek na podstawie § 3 pkt 1 rozp. 2003 w przypadku wykazania przez osobą zobowiązaną ubóstwa własnego, jak również członków rodziny, które to ubóstwo uniemożliwia spłatę istniejącego zadłużenia. Przez ubóstwo należy rozumieć: trwałe zagrożenie egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego oraz gdy po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, których jednym z podstawowych czynników jest umożliwienie utrzymania dobrego stanu zdrowia fizycznego i psychicznego. Podstawowym wskaźnikiem, służącym do oceny tego kryterium, jest kwota określająca minimum socjalne. Na wartość "koszyka" minimum socjalnego składają się wydatki na: żywność, mieszkanie, edukacje, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Kierując się obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartymi na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS, minimum socjalne osoby pozostającej w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim zostanie zachowane, jeżeli łączny miesięczny dochód stanowić będzie [...] zł. Przyjęta granica niedostatku stanowi, że dopiero dochody poniżej tej kwoty zagrażają ubóstwem. Wskazaną kwotę ustalono na podstawie informacji o minimum socjalnym za rok 2010 (opublikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych) obowiązujące na dzień rozpatrywania sprawy. stanowiące wzorzec minimalnej konsumpcji dla niezamożnych gospodarstw domowych. Organ zauważył również, że wnioskodawca, mimo tak niskich – jak oświadczył – dochodów, nie likwiduje prowadzonej od lat działalności gospodarczej, jak również nie zmienia formy opodatkowania działalności na taką, która umożliwiłaby mu odliczenie ponoszonych wydatków i uzyskania lepszego wyniku finansowego. W kontekście poczynionych ustaleń organ uznał, że okoliczności przez skarżącego nie spełniają przesłanek do umorzenia należności z uwagi na sytuację finansową (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozp. 2003), w jakiej się obecnie znajduje. W ocenie organu, w przypadku skarżącego nie wystąpiły także przesłanki ujęte w § 3 ust. 1 pkt 2 rozp. 2003, gdyż kradzieże sprzętu do produkcji z 2001 r. (skarżący wskazuje 2004 r.) i z 2005 r. nie uniemożliwiły prowadzenia dalszej działalności gospodarczej przez skarżącego, skoro od 2008 r. – jak wyjaśnił – stopniowo zwiększał produkcję i zatrudnia pracownika. Według organu, materiał dowodowy nie wykazał również, by w rozpatrywanej sprawie zaistniała przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozp. 2003). Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności z uwagi na ważny interes osoby może nastąpić także na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), według którego Zakład może umarzać należności przy braku ich całkowitej nieściągalności tylko w przypadku osób fizycznych niepodlegających przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287). Osobami fizycznymi, niepodlegającymi przepisom ustawy o restrukturyzacji, są osoby, w stosunku do których jej przepisy nie miały zastosowania w okresie obowiązywania, tj. w świetle obowiązujących przepisów powołanej ustawy nie były one uprawnione do skorzystania z restrukturyzacji. Ponieważ zobowiązany w chwili wejścia w życie wymienionej ustawy miał status przedsiębiorcy, jak również był zadłużony (art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), tym samym podlegał przepisom tej ustawy. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2002 r. skarżący wystąpił o restrukturyzację zaległych należności wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Pracy za okres od 1991 r. do czerwca 2002 r. W dniu [...] grudnia 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję (wnioskodawca odebrał w dniu [...] grudnia 2002 r.), która stwierdzała, że restrukturyzacji podlegają zaległe składki z odsetkami za zwłokę należnymi Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych (z wyłączeniem składek na ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego, ubezpieczenie chorobowej, Funduszowi Pracy za okres do [...] grudnia 2001 r. oraz określała warunki, które zobowiązany powinien był spełnić (uregulować w terminie 30 dni od otrzymania decyzji na wskazany rachunek bankowy naliczoną i należną opłatę restrukturyzacyjną w wysokości 15% oraz w terminie do [...] marca 2003 r. uregulować należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne nieobjęte postępowaniem restrukturyzacyjnym wraz z należnymi odsetkami do dnia zapłaty włącznie. Ponieważ wnioskodawca nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków, wynikających z art. 10 ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. umorzył postępowanie restrukturyzacyjne decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. (nr [...]) która – pomimo dwukrotnego awizowania – nie została odebrana przez zobowiązanego. W tych okolicznościach zwrócone przez pocztę pismo uznano za doręczone i pozostawiono w aktach sprawy (art. 43 i art. 44 k.p.a.). Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, bieg terminu przedawnienia płatności należności objętych restrukturyzacją ulega zawieszeniu na okres od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. Mimo że Zakład nie podejmował czynności egzekucyjnych w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] stycznia 2003 r. w stosunku do zadłużenia wynikającego z prowadzonej przez skarżącego działalności, bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od [...] stycznia 1999 r. do [...] grudnia 2001 r. objętych restrukturyzacją, zgodnie z przywołanym wcześniej przepisem, termin przedawnienia uległ zawieszeniu na okres od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji. Organ wywiódł, że w zakresie spraw z ubezpieczenia społecznego, w tym przedawnienia składek, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Według art. 46 tej ustawy, osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do obliczania, rozliczania oraz opłacania w określonych terminach należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, a ustaje z dniem zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów. Konsekwencją braku uregulowania składek jest powstanie zadłużenia obejmującego zarówno składki, jak i odsetki za zwłokę. Od nieopłaconych składek Zakład zobligowany jest do naliczania odsetek za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), co wynika z treści art. 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Do obowiązków Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy natomiast ściąganie wszystkich nieopłaconych w terminie należności, które nie uległy przedawnieniu. Zagadnienie przedawnienia zostało uregulowane przez ustawodawcę treścią art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przed dniem [...] stycznia 2003 r. (data wejścia w życie nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia (odroczenie terminu płatności składek, rozłożenie zaległości na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności) po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wprowadzona ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), która zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2003 r., zmieniła treść art. 24, ustalając jednoznacznie 10-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne bez warunku wcześniejszego przerwania biegu przedawnienia. Przepisy znowelizowanej ustawy mają zastosowanie zarówno do należności składkowych, które stały się wymagalne po dniu [...] stycznia 2003 r., jak i do należności, które nie wygasły wskutek przedawnienia przed tym dniem. Należało zatem przyjąć, że znowelizowany art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania jedynie do należności, które uległy przedawnieniu przed tym dniem. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. (II UZP 5/08) oraz z dnia 8 lipca 2008 r. (I UZP 4/08). Wskazane przez skarżącego unormowania w zakresie zasad i terminów przedawnienia (art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa), nie mają zastosowania w stosunku do należności z tytułu składek, odnoszą się bowiem do odrębnego przedmiotu regulacji, a mianowicie prowadzenia postępowania podatkowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych do należności z tytułu składek stosuje odpowiednio tylko niektóre przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, jednakże wyłącznie w zakresie określonym w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uznał, że w toku postępowania Zakład zbadał i ustalił okresy i kwoty zadłużenia, uwzględniając przy tym należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą dwie z przesłanek stanowiących podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przywołanych wcześniej przepisów, a mianowicie: ujęta w art. 28 ust. 3 pkt 5 oraz przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę uznaniowy charakter decyzji (jako że rozstrzygnięcie w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie ma obowiązku umorzyć zaległości) organ – mimo stwierdzenia przesłanek, które brzmią: "naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję" oraz jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne" – postanowił odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Zajmując takie stanowisko w sprawie, Zakład kierował się konsekwencjami, jakie powoduje umorzenie. Umorzenie bowiem jest wyrazem definitywnej rezygnacji z możliwości wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek od podmiotów zobowiązanych do ich uregulowania. Należy bowiem podkreślić, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego ich dochodzenia. O ile w rozpatrywanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. umorzył prowadzoną egzekucję wskutek braku możliwości wyegzekwowania zaległości, o tyle na dzień rozpatrywania sprawy nie można stwierdzić, aby brak majątku, z którego można egzekwować należności, miał charakter trwały. Wnioskodawca osiągnął w dniu [...] sierpnia 2011 r. wiek emerytalny i, jak oświadczył, ma zamiar przejść na emeryturę. W tej sytuacji umorzenie należności przed wyczerpaniem wszystkich możliwości ich wyegzekwowania byłoby sprzeczne z interesem publicznym i krzywdzące dla innych płatników, którzy mimo trudności finansowych, prawidłowo wywiązują się ze swoich zobowiązań wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ powołał się przy tym na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. (III SA/Wa 2426/06), według którego, "jeżeli [...] właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, czy to wprost z majątku dłużnika, czy też poprzez ewentualne wykorzystanie instytucji przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne". Organ zaznaczył również, że z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, umorzenie jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, bowiem terminowe opłacanie należnych składek jest obowiązkiem płatników. Instytucja umorzenia powinna być stosowana tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami i nie może być traktowana jako powszechny środek pomocy. W przypadku skarżącego przyczyny powstania należności nie charakteryzowały się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu jego postępowania, wynikały natomiast z ryzyka prowadzonej działalności, nie mając tym samym waloru wyjątkowości. Każdy podmiot podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością. Jeżeli, mimo trudności finansowych, decyduje się na dalsze jej prowadzenie, musi się liczyć, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i mogą być przymusowo dochodzone. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o: • uchylenie w całości decyzji organów obu instancji, jako naruszających prawo; • zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących unormowań; • uznanie przedawnienia składek za okres powyżej 5 lat, zgodnie z wejściem w życie ustawy z dnia 2 stycznia 2012 r. o przedawnieniu składek ZUS • uznanie opłaconych składek ZUS za okres 2008 do czerwca 2011 r. Skarżący skonstatował, że wydane decyzje są na swój sposób kuriozalne, gdyż z jednej strony wskazują, że odnoszą się do okresu nieuiszczonych składek za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2007 r. i przywołują ogólną kwotę zadłużenia [...] zł, natomiast brak w nich danych o zadłużeniu choćby na poszczególne lata z rozbiciem na należność główną i odsetki. Z drugiej zaś – mimo wniosku o umorzenie m.in. z powodu przedawnienia – całkowicie pomijają kwestię, że na moment wydania decyzji ostatecznej część roszczeń ZUS-u sprzed [...] października 2000 r. uległa przedawnieniu z mocy prawa, tj. upływu 10-letniego okresu przedawnienia, a obecnie wobec zmiany okresu przedawnienia nic nie mówią o przedawnieniu z dniem [...] stycznia 2012 r., choć wiadomo o tym było już podczas redagowania rozstrzygnięcia w sprawie. Już choćby z tego powodu kwestionowane decyzje nie mogą zdaniem skarżącego pozostać w obrocie prawnym, jako sprzeczne z prawem obowiązującym na dzień odwołania od decyzji. Poruszając kwestię przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uznania administracyjnego, skarżący podniósł, że działanie organu w zakresie tzw. luzu decyzyjnego nie pozwala na całkowitą dowolność, albowiem rozstrzygnięcie w takich sprawach powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem faktów i rozważeniem przesłanek umorzenia. Zdaniem skarżącego, rozpoznając wniosek o umorzenie zaległości, organy nie poczyniły ustaleń faktycznych i w konsekwencji dokonały nieprawidłowej oceny prawnej. Skarżący podniósł, że we wniosku o umorzenie i późniejszych czynnościach konsekwentnie wskazywał, że w latach 1999-2007 nie był w stanie opłacić składek z powodu dramatycznej sytuacji majątkowej w jakiej się znalazł. Dochody z taksówki nie pozwalały na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, co spowodowało, że skarżący nie opłacał czynszu w spółdzielni mieszkaniowej oraz składek ZUS. Nie mogąc odliczyć faktycznie nieuiszczonych składek, skarżący popadł również w zaległości podatkowe, nie wspominając już o nieterminowym regulowaniu opłat za światło i gaz. Skarżący wywiódł, że stale podkreślał, że przebranżowienie, a także w miarę terminowe regulowanie składek od 2008 r. stało się możliwe wyłącznie za sprawą pomocy ze strony mojej rodziny i taka sytuacja wciąż trwa. Zdaniem skarżącego, okoliczności te zostały pominięte przy ocenie stanu faktycznego. Organy szczególną uwagę zwróciły na to, że mimo wykazywanych strat z działalności, skarżący zaciągnął kredyt w BGŻ, gdy tymczasem takie działanie było uzasadnione kradzieżą narzędzi niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący zauważył, że organ nie uznał argumentów o zadłużeniu skarżącego w Urzędzie Skarbowym na kwotę ponad [...] zł. Zdaniem skarżącego w sprawie nie poczyniono prawidłowo ustaleń faktycznych i decyzje podjęto dowolnie, a nie w ramach uznania administracyjnego. Zakład nie wykazał w jaki sposób skarżący może bez uszczerbku dla siebie i rodziny spłacić w najbliższych latach kwotę ponad [...] zł. Emerytura, którą skarżący otrzyma po 25 latach opłacania składek, zapewne nie przekroczy najniższego świadczenia. Po tylu latach pracy skarżący nie ma majątku, jeździ zdezelowanym 20-letnim samochodem i nie ma nadziei, by firma mogła się jeszcze rozwinąć poprzez środki z kredytu czy z pomocy unijnej, bowiem ZUS swoim wieloletnim podtrzymywaniem zadłużenia z lat "młodości", spowodowanej polityką państwa i jego reformami, nie dopuścił do rozwoju firmy i pozbawił nie tylko skarżącego i ZUS, ale także państwo dochodów. W dodatkowych uwagach skarżący zarysował dotychczasowy przebieg jego działalności gospodarczej, nadmieniając że od 2008 r. zatrudnia na ½ etatu osobę niepełnosprawną, niezbędną do prowadzenia działalności, a z obowiązków zapłaty składek i podatków wywiązuje się na bieżąco w miarę możliwości płatniczych. Skarżący wskazał, że przed uchyleniem dotychczasowych decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględniono okoliczności zmiany przez ustawodawcę okresu przedawnienia należności z 5 na 10 lat, co było dla skarżącego zmianą wysoce krzywdzącą. Organ i w takiej sytuacji nie wykazał dobrej woli i nie zechciał umorzyć należności za okres sprzed 5 lat. Obecnie również nie okazano zrozumienia dla sytuacji skarżącego, nawet w obliczu zmiany przepisów i ponownego skrócenia terminu przedawnienia do pięciu lat, gdyż organ drugiej instancji ograniczył się do stwierdzenia, że na dzień wydawania decyzji znowelizowane przepisy nie weszły jeszcze w życie, i choć wiedział o tej zmianie nie wstrzymał się z wydaniem decyzji. Postępowanie instancyjne trwało od września 2011 r., a zatem wstrzymanie się z wydaniem decyzji przez 25 dni do wejścia w życie zmienionych przepisów nie stanowiłoby większej zwłoki w postępowaniu. Według skarżącego, kwestionowane decyzje nie odnoszą się do unormowania zawartego w art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Brak w materiale dowodowym informacji kiedy podjęta została pierwsza czynność egzekucyjna, których konkretnie składek dotyczyła i kiedy ewentualnie zakończono postępowanie egzekucyjne (od kiedy ponownie biegł termin przedawnienia). W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że organ wydający kwestionowane rozstrzygnięcia nie przekroczył granic uznania administracyjnego, odmawiając skarżącemu umorzenia należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Indywidualne akty administracyjne podejmowane w trybie art. 28 u.s.u.s. w zw. z § 3 rozp. 2003 należą do zbioru rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, przy czym nie można zapominać, że instytucja umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek może być stosowana jedynie w nadzwyczajnych przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Normując możliwość umorzenia (w całości lub w części) należności z tytułu składek ustawodawca uzależnił sięgnięcie po taki rodzaj ulgi w zobowiązaniach publicznoprawnych przede wszystkim od ustalenia całkowitej nieściągalności tychże długów (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.), tworząc równocześnie zamknięty katalog przypadków nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Jedynie względem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia dopuszczono umorzenie – w uzasadnionych przypadkach – tych długów mimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), upoważniając ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do sformułowania, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania wspomnianych należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.). Powołując się na delegację ustawową (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 tego źródła prawa przewidziano możliwość umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organy prowadzące postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie ustaliły, że w przypadku skarżącego wystąpiły dwie z okoliczności zaliczonych przez ustawodawcę do zdarzeń świadczących o całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dochodził bowiem od skarżącego zaległych należności z tytułu składek na drodze egzekucyjnej, jednakże organ egzekucyjny (naczelnik urzędu skarbowego) umorzył postępowanie egzekucyjne (postanowienia z dnia [...] kwietnia 2011 r. i z dnia [...] października 2011 r.) wskutek stwierdzenia braku możliwości wyegzekwowania zaległości u zobowiązanego przez zastosowanie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił po stronie skarżącej innego majątku, który mógłby służyć zaspokojeniu roszczeń z tytułu zaległych składek (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Poczynione ustalenia nie mogły same przez się stać się podstawą do zadośćuczynienia żądaniu wnioskodawczyni. Ponieważ zaległe należności dotyczyły składek na własne ubezpieczenia skarżącego jako płatnika tych składek, organy oceniły wniosek strony według kryteriów określonych w § 3 ust. 1 rozp. 2003. Sięgając po ten przepis należy zauważyć, że prawodawca – niezwalniając organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interes obywateli (art. 7 k.p.a.) – postanowił niedwuznacznie, że ewentualne umorzenie zaległości składkowych zależy od wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Takie rozwiązanie proceduralne jest w pełni uzasadnione, albowiem to zobowiązany dzierży argumenty przemawiające na rzecz ewentualnego umorzenia jego długów, wszak już elementarne doświadczenie życiowe pozwala domniemywać, że zna on najlepiej swój stan majątkowy, osiągane dochody i ponoszone wydatki, co pozwala zbilansować te wartości i ustalić, czy z pozostającej części aktywów możliwe jest świadczenie na poczet wymagalnego długu. Ponieważ rozpoznawana sprawa i wydane w niej rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych były przedmiotem postępowania przed postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. ([...]) uchylił decyzję ZUS z dnia [...] października 2010 r. (nr [...]) i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] września 2010 r. (nr [...]), przeto – mając na uwadze dyspozycję art. 153 p.p.s.a. (ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia) – należało przede wszystkim ustalić i ocenić, czy organy dostosowały się do wskazań Sądu. W wyroku z dnia [...] kwietnia 2011 r. ([...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że ze względu na niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy, organ powinien wyjaśnić i ocenić stan majątkowy skarżącego z uwzględnieniem okoliczności wskazujących na możliwość realizacji zaległych składek w kontekście zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Organy nie ustaliły bowiem, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego z zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego też powinny wyjaśnić w jaki sposób skarżący – bez pomocy społecznej, przy działalności gospodarczej przynoszącej straty – zabezpiecza swoje potrzeby życiowe i w związku z tym zażądać przedłożenia określonych dokumentów, czy też złożenia odpowiednich oświadczeń i na tej podstawie dokonać oceny sytuacji skarżącego w kontekście postanowień art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Sądu wydającego wyrok z dnia [...] kwietnia 2011 r. organy nie rozważyły też w sposób niebudzący wątpliwości kwestii, czy niektóre wskazane należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami nie wygasły wskutek przedawnienia, mimo że w rozpoznawanej sprawie występują należności za okres od lipca 1999 r. do grudnia 2007 r., z których część mogłaby ulec przedawnieniu. Organ wskazał wprawdzie, że w stosunku do należności za okres od września 1999 r. do grudnia 2000 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne w ramach egzekucji własnej, dokonano zajęcia rachunku bankowego w "D" i w dniu [...] września 2009 r. wystawiono tytuły wykonawcze, jednakże – jak stwierdził Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] kwietnia 2011 r. – w aktach sprawy nie ma dokumentów potwierdzających wystąpienie tych zdarzeń, powodujących przerwanie biegu przedawnienia. Wobec zawartych w wyroku Sądu wskazań co do dalszego postępowania należy przede wszystkim ocenić działania organów i skarżącego przy ponownym rozpatrywaniu wniosku u umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2011 r. ([...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. (nr [...] – doręczonym skarżącemu [...] czerwca 2011 r. – karty 8 i 10, tom I akt administracyjnych) poinformował skarżącego o toczącym się postępowaniu wszczętym jego wnioskiem z dnia [...] czerwca 2009 r., a ze względu na znaczny upływ czasu od tej daty wezwał skarżącego do przedstawienia szeregu dokumentów szczegółowo wyliczonych w piśmie, w tym także oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązanego wraz z materiałem dowodowym potwierdzającym dane zawarte w oświadczeniu. Po analizie dotychczasowej i uaktualnionej dokumentacji organ zastosował się do wskazanej przez Sąd kwestii ewentualnego przedawnienia niektórych należności i w decyzji z dnia [...] września 2011 r. (nr [...]) stwierdził, że zaległości za okres od stycznia 1999 r. do lutego 2000 r. uległy przedawnieniu w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia należnych składek, co spowodowało wygaśnięcie tych należności, a więc także ich wyeliminowanie z postępowania w sprawie umorzenia zobowiązań skarżącego. W takim stanie rzeczy nietrafny okazuje się zarzut skarżącego o nierozważeniu przedawniania roszczeń za wspomniany okres. Co do pozostałych należności, objętych rozpoznawaną sprawą, organy niewadliwie wykazały, że nie uległy one przedawnieniu, a to wskutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (za okres do 31 grudnia 2001 r.), a także z powodu wszczęcia postępowania egzekucyjnego – obejmującego należności za okresy od września 1999 r. do grudnia 2000 r. i od stycznia do grudnia 2004 r. – które okazało się nieskuteczne. Dokumentacja sprawy wskazuje na bezskuteczne działania dotyczące zajęcia rachunków bankowych, albowiem zawiadomienia o zajęciu na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych ([...] września 2009 r., [...] listopada 2009 r., [...] kwietnia 2010 r.), kierowane do poszczególnych banków zostały zwracane ze względu na brak rachunku. Tytuły wykonawcze wystawione [...] stycznia 2010 r. i [...] lipca 2010 r. (obejmujące należności za okres od stycznia 2002 r. do grudnia 2004 r. i od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2010 r.) oraz [...] listopada 2010 r. (obejmujące należności za okres od stycznia 2001 r. do grudnia 2001 r.) zostały skierowane do egzekucji, jednakże okazała się ona nieskuteczna (co odzwierciedlają postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] kwietnia 2011 r. i z [...] października 2011 r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał również prawidłowej wykładni zmieniających się unormowań w zakresie ustawowych terminów przedawnienia, wywodząc że pierwotny pięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek (a w przypadku jego przerwania – dziesięcioletni) został przedłużony (z dniem [...] stycznia 2003 r.) do lat dziesięciu (nowelą z 18 grudnia 2002 r. – Dz. U. Nr 241, poz. 2074), przy czym dłuższy termin przedawnienia ma zastosowanie również do należności niewygasłych przed [...] stycznia 2003 r., co znalazło wyraz w judykaturze. Jeżeli nawet można byłoby się zgodzić z poglądem skarżącego o krzywdzącym go przedłużeniu przez ustawodawcę terminu przedawnienia należności z pięciu do dziesięciu lat, to jednak argument ten nie mógł zwolnić organów administracji publicznej z obowiązku działania "na podstawie i w granicach prawa" (art. 7 Konstytucji RP). Nie znajduje uzasadnionych podstaw zarzut skarżącego o niewstrzymaniu się zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wydaniem decyzji ([...] grudnia 2011 r.) do dnia wejścia w życie ([...] stycznia 2012 r.) krótszego (pięcioletniego) terminu przedawnienia, co według skarżącego stanowiło wyraz złej woli organu. Dostrzeżona przez skarżącego okoliczność nie ma wpływu na wynik rozpatrywanej sprawy, gdyż – nawet po wejściu w życie skróconego terminu – dotychczasowe, nieprzedawnione do dnia [...] stycznia 2012 r., zobowiązania skarżącego nie uległyby przedawnieniu z mocy ustawy. Należy bowiem zauważyć, że nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – dokonana ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378 – art. 11 pkt 1 lit. a) – skróciła do lat pięciu termin przedawnienia należności z tytułu składek (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.), przy czym w unormowaniu międzyczasowym przyjęto, że do przedawnienia należności z tytułu składek (według w art. 24 ust. 4 u.s.u.s.), którego bieg rozpoczął się przed dniem [...] stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nowelą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia [...] stycznia 2012 r. (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców). Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem [...] stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 tejże ustawy). Ponieważ postępowanie wyjaśniające wykazało, że dziesięcioletnie przedawnienie rozpoczęte przed dniem [...] stycznia 2012 r. nie nastąpiło na podstawie dotychczasowych przepisów, przeto do takich należności znajdzie zastosowanie dyspozycja art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, wskutek czego będą one podlegały pięcioletniemu przedawnieniu, z tym że bieg nowego terminu (pięcioletniego) przedawnienia dla tych należności rozpoczyna się od dnia [...] stycznia 2012 r. Wydanie decyzji przez organ po tej dacie nie miałoby więc wpływu na rozstrzygnięcie spawy umorzenia istniejących wciąż (choć ze skróconym terminem przedawnienia) należności z tytułu składek. Z tych względów nie można zgodzić z zarzutem naruszenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przywołanych wcześniej unormowań. Kolejną, niedostatecznie wyjaśnioną w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym kwestią, jest – według wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2011 r. ([...]) – sytuacja materialna i osobista skarżącego oraz jej ocena w kontekście postanowień § 3 ust. 1 rozp. 2003. Rozpoznając sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął działania zmierzające do określenia aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, wszak od złożenia przez skarżącego wniosku o umorzenie do orzekania w tej sprawy upłynął znaczny czas, co mogło spowodować istotne zmiany w tym zakresie. Organ wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych w piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r. (tom I, karta 8 akt administracyjnych) dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia i załatwienia wniosku skarżącego, ujmując w pierwszej kolejności wypełnione przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązanego wraz z materiałem dowodowym potwierdzającym dane zawarte w oświadczeniu. Odnosząc się do wezwania organu skarżący oświadczył, że podtrzymuje wniosek o umorzenie (pismo z dnia [...] lipca 2011 r. – tom I, karta 19 akt administracyjnych) i załączył dokumentację odzwierciedloną na kartach 20-39 tomu I akt administracyjnych). Zakład Ubezpieczeń Społecznych włączył te dokumenty w poczet dowodów, a następnie dokonał ich oceny. Szczególnie istotne przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest jego oświadczenie (wpłynęło do organu [...] lipca 2011 r. – tom I, karta 39 akt administracyjnych), w którym stwierdził, że uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w kwocie "od 0 – 1000 zł ze sprzedaży wyrobów własnych" ("sprzedaż wyrobów wyłącznie za gotówkę" – s. 2 "zestawienia podstawowych danych ekonomiczno-finansowych osób fizycznych" – tom I karta 33 akt administracyjnych), wśród zaś wydatków miesięcznych ujął czynsz ([...] zł), energię ([...] zł), gaz ([...] zł) i koszty związane z leczeniem ([...] zł), co daje kwotę od [...] zł do [...] zł miesięcznie. Skarżący przyznał, że ma także nieuregulowane podatkowe. Z uzyskanej przez organy karty informacyjnej (ujętej w zbiorze środków dowodowych – tom I, karta 51 akt administracyjnych) wynika, że skarżący kontynuuje działalność gospodarczą i od [...] stycznia 2008 r. zatrudnia jednego pracownika. Skarżący wskazał również na koszty poniesione wskutek wypłaty pracownikowi w 2010 r. wynagrodzenia (bez składek ubezpieczeniowych) w kwocie [...] zł oraz w pierwszym półroczu 2011 r. – [...] zł, co wskazuje na kwotę [...] zł miesięcznie w 2011 r. Mając na uwadze zebrane w sprawie dowody, w tym dane przedstawione przez skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych niewadliwie uznał i ocenił, że twierdzenia skarżącego o jego realnych dochodach w kontekście ponoszonych wydatków nie zasługują na uwzględnienie już choćby z powodu znacznego przekroczenia miesięcznych wydatków w stosunku do maksymalnego – jak twierdzi skarżący – miesięcznego dochodu w kwocie 1 000 zł. Jeśli bowiem od tej kwoty odjąć [...] zł lub [...] zł (suma wydatków na czynsz, energię, gaz i leczenie oraz na wynagrodzenie pracownika), to nadal pozostaje niewskazane przez skarżącego (mimo stosownego wezwania organów) źródło dochodów, z których pokrywa lub mógłby pokrywać wspomniane wydatki przekraczające deklarowany przez skarżącego dochód z działalności gospodarczej. W przedstawionej sytuacji organy miały zatem dostateczne podstawy, by przyjąć, że twierdzenia skarżącego – zawarte we wniosku z dnia [...] czerwca 2009 r. i zaktualizowane dokumentami złożonymi w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] lipca 2011 r. (zwłaszcza oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej) – o jego stanie majątkowym i bilansie między dochodami a wydatkami nie zostały poparte dowodami, które pozwoliłyby ustalić i ocenić rzeczywiste warunki, w jakich znajdował się skarżący w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji. Przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie można nie zauważyć, że skarżący – mimo powoływania się na trwającą wciąż (od 2008 r.) pomoc swojej rodziny w regulowaniu jego zobowiązań i wydatków (s. 3 skargi) – nie wskazał (nawet w przybliżeniu) dochodów z tego tytułu, ujął natomiast miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz z leczeniem a także z zatrudnieniem pracownika. Wobec deklarowanego przez skarżącego (w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej) braku dochodów z tytułu zatrudnienia, pobierania emerytury (renty) (punkty 4, 5 oświadczenia), niepobierania zasiłku lub innych świadczeń z urzędu pracy, niepobierania zasiłku z pomocy społecznej, niekorzystania z innych form pomocy (punkty 8, 9, 10 oświadczenia), nieposiadania majątku ruchomego i nieruchomego (punkt 11 oświadczenia), z jednoczesnym wskazaniem przez skarżącego stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania ([...]) i kosztami leczenia ([...] zł) [punkt 15 a) i b) oświadczenia], organy orzekające w sprawie nie miały dostatecznych podstaw do odtworzenia rzeczywistej sytuacji strony skarżącej. W kontekście § 3 ust. 1 rozp. 2003, który – ze wspomnianych już motywów – nakłada na dłużnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a więc w istocie okoliczności korzystnych dla dłużnika, nie ma podstaw do przerzucenia ciężaru dowodu w tym zakresie na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Powinnością organów w takiej sytuacji jest bowiem ocena i weryfikacja zarówno twierdzeń wnioskodawcy, jak i mających je wesprzeć dowodów i argumentów, nie zaś zastępowanie strony w poszukiwaniu okoliczności, których wykazanie leży po stronie osoby zobowiązanej. Jeżeli więc skarżący powołuje się na istnienie po jego stronie jedynie aktywów z działalności gospodarczej dochodzących maksymalnie do [...] zł miesięcznie, a jednocześnie deklaruje comiesięczne, niezbędne do codziennej egzystencji wydatki, które przekraczają wartość aktywów, a przy tym nie wyjaśnia w żaden racjonalny sposób jak faktycznie zaspokaja swoje potrzeby (co jest źródłem ich finansowania) lub też poprzestaje na twierdzeniu o pomocy swojej rodziny i nie określa choćby w przybliżeniu wartości tej pomocy, to nie sposób organom administracji publicznej, uznającym taką deklarację za niewiarygodną, postawić zarzutu przekroczenia granic oceny dowodów zakreślonych w art. 80 k.p.a., a w konsekwencji również zarzutu wyjścia poza sferę uznania administracyjnego przy odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skoro skarżący – mimo wezwania przez organy – nie przedstawił rzetelnej, zasługującej na uwzględnienie kalkulacji rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (wszak już elementarne zasady doświadczenia życiowego wskazują, że przy deklarowanym dochodzie i przedstawionych wydatkach wręcz niemożliwa byłaby egzystencja jednoosobowego gospodarstwa domowego w aglomeracji miejskiej jaką jest L.), przeto organy prowadzące postępowanie nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdy zakwestionowały wiarygodność oświadczenia (deklaracji) skarżącego co do braku innych dochodów po jej stronie. Stanowisko takie znajduje wsparcie w orzecznictwie, według którego § 3 ust. 1 rozp. 2003 "wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2449/06). Organy niewadliwie ustaliły, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozp. 2003, gdyż wnioskodawca nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył, że podnoszona przez skarżącego kradzież narzędzi do prowadzenia działalności gospodarczej w 2001 i 2005 r. może być uznana na zdarzenie nadzwyczajne, jednakże zdarzenia sprzed kilku lat nie wiążą się z obecną sytuacją firmy skarżącego, skoro – jak przyznał skarżący – sytuacja finansowa firmy od 2008 r. zaczęła się stopniowo poprawiać, zwiększyła się produkcja, a skarżący zatrudnił pracownika. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w zweryfikowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych deklaracjach podatkowych skarżącego za lata 2008 – 2010 oraz pierwsze półrocze 2011 r. Jeśli zaś chodzi o wydatki związane z działalnością gospodarczą skarżącego, to skarżący – mimo wezwania przez organ o przedłożenie ewidencji zakupów – nie przedstawił dokumentów w tym zakresie. Okoliczności nadzwyczajnej, która stwarzałaby podstawę do ewentualnego rozważenia możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie może stanowić powoływanie się na trudną sytuację przedsiębiorców w fazie kryzysu gospodarczego i nieuzyskiwanie dochodów, które pozwoliłyby spełnić wszystkie zobowiązania publicznoprawne, wszak nie jest to okoliczność nadzwyczajna dotykająca wyłącznie skarżącego, która usprawiedliwiałaby umorzenie tylko jego zaległości. Z tych też względów nie sposób zarzucić organom niewyjaśnienie sytuacji skarżącego w kontekście § 3 ust. 1 pkt 2 rozp. 2003. Nie można również postawić organom skutecznego zarzutu naruszenia w § 3 ust. 1 pkt 3 rozp. 2003 (niemożność opłacenia zaległych składek w przypadku "przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności"), gdy – oceniając argument skarżącego o "przewlekłej chorobie nadciśnieniowej" (która zdaniem skarżącego "zmusza [...] do zatrudnienia dodatkowej osoby ze względu na zakaz wykonywania cięższych prac") – uznały, że skarżący nie przedstawił orzeczenia lekarskiego stwierdzającego jego niezdolność do pracy spowodowaną przewlekłą chorobą. W takiej sytuacji organy niewadliwie przyjęły, że argumentu skarżącego o stanie jego zdrowia nie można uznać za okoliczność uniemożliwiającą skarżącemu uzyskiwanie dochodów na opłacenie należności. Skoro wszczęte skargą wnioskodawcy postępowanie sądowe nie dało dostatecznych podstaw do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia prawa według art. 145 § 1 p.p.s.a. należało – stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. – orzec jak w sentencji wyroku.