III SA/Wr 400/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlegają wykonaniu. Wnioskiem ze stycznia 2006 r. B. D. wystąpiła do Urzędu Miasta i Gminy w B. o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. Z. [...] w B. męża C. D. Swoje żądanie uzasadniła niezamieszkiwaniem męża w lokalu od ponad roku. Wnioskująca wyjaśniła, że mąż dobrowolnie opuścił mieszkanie, zabrał wszystkie swoje rzeczy i zamieszkał wraz z matką w B. przy ul. P. Ż. [...]. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji przesłuchał zainteresowane strony oraz R. D. (syna), J. D. (córkę) a także I. D. (matkę C. D.), zwrócił się również do Komisariatu Policji w B. z zapytaniem, czy były interwencje w związku z utrudnianiem zamieszkania C. D. w lokalu przy ul. Z. [...] w B. Powiadomił zainteresowanych o prawie zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów. Decyzją z dnia [...] (nr [...]), wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., Burmistrz Miasta i Gminy B. orzekł o wymeldowaniu C. D. z pobytu stałego w lokalu przy ul. Z. [...] w B. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w sprawie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wymeldowania C. D. z miejsca stałego pobytu. Wskazują na to, jego zdaniem, następujące ustalania poczynione w trakcie postępowania wyjaśniającego. I tak: Jak wynika z protokołu przesłuchania B. D. z dnia 7 lutego 2006 r., C. D. opuścił mieszkanie dobrowolnie zabierając swoje rzeczy i nie przebywa w nim od ponad roku. Mieszka z matką w lokalu przy ul. P. Ż. [...] w B. Fakt nie mieszkania strony w spornym lokalu od ponad roku potwierdzają także ustalenia Komisariatu Policji w B. (informacja Za-cy Komendanta z dnia 8 lutego 2006 r.). W protokole z przesłuchania z dnia 8 lutego 2006 r. C. D. również potwierdza, że pod koniec 2004 r. przeprowadził się do matki z uwagi na jej stan zdrowia. Oświadczył także, że w lokalu stałego zameldowania pozostawił swoje rzeczy, i że przebywa w nim tymczasowo. Dodając, że około pół roku temu zamieszkujący w lokalu przy ul. Zielonej 7c/5 w Bierutowie syn wymienił zamki w drzwiach i od tego czasu nie ma dostępu do mieszkania. Informacje te są zgodne z zeznaniami I. D. (matki C. D.) złożonymi do protokołu w dniu 16 lutego 2006 r. Niemniej z protokołu przesłuchania jego syna - R. D. z dnia 10 lutego 2006 r. i J. D. (córki) z dnia 10 marca 2006 r. wynika, iż ojciec został poinformowany i uprzedzony o fakcie wymiany zamków i nie miał nic przeciwko temu, aż do momentu złożenia wniosku o jego wymeldowanie. Ponadto J. D. stwierdziła, iż ojciec wyprowadził się z mieszkania z powodów finansowych. Natomiast R. D. oświadczył, że ojciec wyprowadził się do matki zanim ona wróciła ze Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. W protokole z dnia 1 marca 2006 r. C. D. oświadczył, że zgłosił na policję fakt utrudniania wejścia do lokalu. Jak wynika jednak z pismem z dnia 28 marca 2006 r. Komendanta Komisariatu Policji w B., C. D. nie złożył oficjalnego doniesienia w sprawie utrudniania mu zamieszkiwania w lokalu przy ul. Z. [...] i nie są prowadzone przez policję żadne czynności w tej sprawie. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł C. D., podtrzymując stanowisko zawarte we wcześniejszych wyjaśnieniach. Zamieszkał w lokalu przy ul. P. Ż. [...] - u matki z uwagi na okoliczność, iż wymaga ona ciągłej opieki innej osoby. Jest jedyną z najbliższych osób, która może się nią opiekować. Wskazał, że wraz z żoną jest najemcą lokalu przy ul. Z. [...]. Podniósł, że są tam nadal jego rzeczy osobiste i że chce w nim mieszkać. Nie może się jednak do niego dostać, z uwagi na wymianę zamków. Wojewoda D., decyzją z dnia [...] (nr [...]), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalony został fakt niezamieszkiwania C. D. w lokalu przy ul. Z. [...] w B. od listopada 2004 r. Podnoszone przez C. D. okoliczności co do jedynie czasowego opuszczenia lokalu oraz uniemożliwiania wejścia do tego mieszkania, zdaniem Wojewody, nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przebywanie C. D. w mieszkaniu matki od końca 2004 r. znajdującym się w tej samej miejscowości (B.), w świetle złożonych przez dzieci strony zeznań wskazują, zdaniem organu odwoławczego, raczej na zerwanie więzi przez stronę z lokalem stałego zameldowania. Powyższe stwierdzenie uzasadnia także, zdaniem Wojewody fakt, iż odwołujący się po dokonanej wymianie zamków w drzwiach w lokalu stałego zameldowanie nie podejmował skutecznych prób powrotu do tego lokalu poprzez podjęcie działań prawnych. Natomiast brak skutecznych działań strony w powyższym zakresie uważa się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za równoznaczny z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Z uwagi na fakt, iż pomimo faktycznego przebywania w lokalu przy ul. P. Ż. [...] w B., C. D. odmawia wykonania obowiązku wymeldowania się, zasadne stało się rozstrzygnięcie tej kwestii decyzją administracyjną podjętą na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem C. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W uzasadnieniu wskazał, że przeniósł się do mieszkania matki czasowo, z uwagi na konieczność sprawowania nad nią całodobowej opieki po wyjściu ze szpitala. Mieszkanie w którym mieszka matka, jest własnością siostry, dlatego nie może się w nim zameldować. Obecnie nie może powrócić do mieszkania przy ul. Z. [...] z uwagi na uniemozliwienie tego poprzez wymianę zamków. Podniósł także, że jest chorym człowiekiem, którego czeka pobyt w szpitalu a następnie operacja. Po powrocie ze szpitala chciałby zamieszkać w mieszkaniu miejsca stałego zameldowania, którego jest najemcą. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, co do opuszczenia przez skarżącego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powołana w skardze argumentacja nie podważa zasadności wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyjaśnić na wstępie trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy te sprawują kontrole działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 p.p.s.a. podstawę do uchylenia decyzji stanowią stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. W ocenie Sądu wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja uchybia obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z jego postanowieniami, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle takiej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka konieczna do dokonania wymeldowania. W przedmiotowej sprawie jest faktem, że skarżący opuścił lokal przy ul. Z. [...] w B., co zresztą sami potwierdzili. W toku postępowania administracyjnego ustalenia wymagało natomiast w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy opuszczenie to miało charakter trwały i było dobrowolne. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie bowiem wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne. Wskazując, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. (wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183). Podkreślić należy, że do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, LEX nr 190969). Przebywanie więc w innym mieszkaniu w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą nie stanowi spełnienia omawianej przesłanki, jeżeli nie towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z miejscem pobytu czasowego. Skoro ustalono w rozważanej sprawie, że skarżący rzeczywiście opuścił przedmiotowy lokal, należało w dalszej kolejności ustalić charakter tego opuszczenia. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.), nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa, organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Organy orzekające w niniejszej sprawie, z wyraźnym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie wyjaśniły wnikliwie i rzetelnie, w sposób nie dopuszczający żadnych wątpliwości przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżących przedmiotowego lokalu, a zwłaszcza czy związane to było z zamiarem przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, do lokalu przy ul. P. Ż. [...] w B. i zerwania więzi z miejscem dotychczasowego stałego zameldowania w lokalu przy ul. Z. [...] w B. Zdaniem Sądu, zwłaszcza w sytuacji trwania związku małżeńskiego, wymeldowanie z miejsca stałego pobytu jednego z małżonków winno być następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, bez ujawniania na zewnątrz woli powrotu. Skarżący podnosił, że jego pobyt w lokalu matki podyktowany był nadzwyczajną sytuacją życiową i w związku z tym miał charakter czasowy, że nie miał zamiaru wyprowadzania się na stałe z lokalu przy ul. Z. [...]. Organ drugiej instancji odnosząc się do tych okoliczności stwierdził, że przebywanie C. D. w miejscu pobytu matki od końca 2004 r., w świetle złożonych przez dzieci strony zeznań, wskazuje raczej na zerwanie więzi przez stronę z lokalem stałego zameldowania. Mając wątpliwości co do zerwania więzi z lokalem przy ul. Z. [...] organ meldunkowy winien podjąć w tej sytuacji czynności sprawdzające, poprzez przeprowadzenie m.in. dowodu z oględzin tego mieszkania dla ustalenia czy znajdują się tam rzeczy skarżącego. Powinien także dokonać weryfikacji twierdzeń strony, min. poprzez oględziny mieszkania, czy przesłuchania sąsiadów, na okoliczność, czy pobyt skarżącego przy ul. P. Ż. [...] związany był jedynie z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad matką, czy też wiązał się z przeniesieniem do tego lokalu centrum życiowego. Zgromadzone dowody nie wskazują bowiem na to, że skarżący w sposób trwały i definitywny opuścił miejsce stałego pobytu. W tej sytuacji należy się zgodzić ze skarżącym, iż nie został wyjaśniony przez organ odwoławczy jego rzeczywisty zamiar co do opuszczenia lokalu stałego miejsca pobytu. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, zerwania więzi z lokalem miejsca stałego zameldowania nie potwierdza fakt, nie podjęcie przez skarżącego działań prawnych umożliwiających skuteczny powrót do lokalu. W orzecznictwie przyjęto, że potwierdzeniem faktu przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego musi być wykazanie poszukiwania przez osobę opuszczającą lokal ochrony prawnej. Jednak co do zasady opowiedziano się za taką interpretacją wskazanej przesłanki, przy wykładni której należy brać pod uwagę przejaw woli osoby opuszczającej lokal, a nie następstwo działań faktycznych niezależnych od woli strony bądź nawet sprzecznych z wolą tej osoby (wyrok NSA z dnia 7.06.1991r., SA/Wr 302/91, ONSA 1991/ 3-4, poz. 65). Należy w końcu wskazać, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących różne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wskazanie w sposób nie budzący wątpliwości czy skarżący opuścili sporny lokal dobrowolnie i trwale. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien wyeliminować w toku prowadzonego postępowania stwierdzone powyżej uchybienia procesowe oraz o charakterze materialnoprawnym.