III SA/Wr 408/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant Adam Sak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania K. S. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. z dnia [...], Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego u K. S. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji opisał przebieg postępowania. Stwierdził, że K. S. w czasie swego zatrudnienia był w okresie ponad 9 lat narażony na drgania mechaniczne, które mogą powodować chorobę zawodową, zespół wibracyjny. Po zbadaniu K. S., D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w L., dnia 29 grudnia 2005 r. wydał orzeczenie lekarskie nr 145/05, znak DWOMP Dz. II 1765/05, o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego (poz. 22), uzupełnione orzeczeniem lekarskim nr 145/06 znak: DWOMP Dz. II 372/06 z dnia 10 marca 2006 r. W uzasadnieniu podano, że: "Pacjent w wywiadzie podaje bóle nadgarstków, przedramion, łokci i barków od ponad pięciu lat. Z tego powodu leczył się w Poradni Ortopedycznej i Rehabilitacyjnej. Ponadto zgłasza bóle kręgosłupa odcinka lędźwiowo-krzyżowego. Wykonane w tutejszym Ośrodku badania specjalistyczne, w tym termometria skórna z próbą oziębieniową, badania progów czucia wibracji, zdjęcia stawów obwodowych kończyn górnych, konsultacja ortopedyczna i neurologiczna wykazały zmiany zwyrodnieniowe stawów rąk, bez innych cech typowych dla postaci kostno-stawowej choroby wibracyjnej. Próby oziębieniowe i badania czucia wibracji wykluczyły także postać naczyniowo-nerwową choroby wibracyjnej. Biorąc pod uwagę krótki okres ekspozycji zawodowej na drgania mechaniczne o działaniu miejscowym, obraz kliniczny choroby, który nie jest charakterystyczny dla żadnej postaci choroby wibracyjnej oraz wyniki badań specjalistycznych, nie znaleziono podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 22 wykazu chorób zawodowych - zespołu wibracyjnego". W trybie odwoławczym K. S. był badany w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., który dnia 24 lutego 2006 r. wydał orzeczenie lekarskie nr KP (148)06 o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego (poz. 22) u K. S. W uzasadnieniu podano: "Po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, przeprowadzonym badaniu oraz na podstawie wyników badań dodatkowych nie znaleziono wystarczających podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu wibracyjnego. Ocena zdjęć radiologicznych układu kostnego nie wykazała typowych cech dla postaci kostno-stawowej choroby wibracyjnej. Natomiast analiza prób czynnościowych układu naczyniowo-nerwowego wielokrotnie przeprowadzona w WOMP w L., jak też w IMP w Ł., sugeruje, iż zmiany naczyniowe nie mają charakteru utrwalonego. W związku z powyższym brak jest aktualnie podstaw do rozpoznania zespołu wibracyjnego. Wskazane jest kontrolne badanie w WOMP w L. za 6 miesięcy". Na podstawie tych orzeczeń lekarskich oraz w oparciu o wyniki przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. dnia [...] wydał decyzję nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego (poz. 22) u K. S. Od tej powyższej decyzji odwołał się K. S. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. rozpatrując odwołanie podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie, jak wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Z orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie przez uprawnione placówki służby zdrowia w zakresie orzecznictwa w sprawie chorób zawodowych wynika, że u odwołującego się nie znaleziono wystarczających podstaw w postaci trwałych zmian chorobowych, które upoważniałyby do rozpoznania u odwołującego się choroby zawodowej. Zarówno DWOMP we W. Oddział w L. jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. były zgodne co do tego, że u odwołującego się nie stwierdzono zmian charakterystycznych dla postaci kostno-stawowej zespołu wibracyjnego. W Instytucie Medycyny Pracy w Ł. rozpoznano zmiany naczyniowe, które nie kwalifikowały się jednak do uznania je za chorobę zawodową ze względu na ich nieutrwalony charakter. Organ wyjaśnił, że choroba zawodowa - zespół wibracyjny - wymieniona w poz. 22 obowiązującego wykazu chorób zawodowych, może mieć postać kostno-stawową, naczyniowo-nerwową lub mieszaną (zarówno kostno-stawową jak i naczyniowo-nerwową). Postać kostno-stawowa zespołu wibracyjnego charakteryzuje się występowaniem radiologicznie uchwytnych zmian w kościach bądź stawach kończyn górnych. Dla tej postaci zespołu wibracyjnego najbardziej charakterystyczne są następujące zmiany radiologiczne: torbiele kostne, ograniczone rozrzedzenia struktury kostnej, poszerzenia i brzeżne zniekształcenia nasad kości promieniowej i łokciowej, spłaszczenie głowy kości promieniowej i brzeżne osteofity, nawarstwienia okostnowe na przednim brzegu kości ramiennej, zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające kości łódeczkowatej i księżycowatej oraz ogniskowe martwice. Do rozpoznania postaci kostno-stawowej zespołu wibracyjnego konieczne jest ujawnienie co najmniej kilku z wyżej wymienionych objawów i znaczny stopień ich zaawansowania, czego nie stwierdzono u zainteresowanego. Organ stwierdził, że rozpoznanie postaci naczyniowo-nerwowej choroby opiera się na badaniu przedmiotowym i wynikach badań pomocniczych. Wykorzystuje się takie metody, jak próby oziębieniowe czy termometrię skórną. Wykazane na podstawie takich badań patologie w obrębie ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego muszą mieć charakter trwały, tzn. muszą powtarzać się w kilkakrotnie wykonywanych badaniach. Specjalistyczne badania wykonane u zainteresowanego nie ujawniły trwałych zmian charakterystycznych dla postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Było więc brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu wibracyjnego. W odpowiedzi na zarzuty odwołującego się, dotyczące niewykonania wszystkich specjalistycznych badań w placówkach diagnostyczno-orzeczniczych, organ stwierdził, że zarzuty te są bezzasadne. Obie wyspecjalizowane placówki służby zdrowia zastosowały prawidłowe techniki diagnostyczne. Orzeczenia lekarskie są spójne, obiektywne i przekonujące, poprzedzone zostały specjalistycznymi badaniami, takimi jak zdjęcie RTG, termometria skórna, próby oziębieniowe, pletyzmografia i palestezjometria, konsultacja ortopedyczna i neurologiczna. Spełniają więc kryteria stawiane opiniom biegłych. W związku z tym Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. nie znalazł podstaw do zmiany decyzji I instancji i orzekł jak w sentencji. K. S. zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzucił obrazę przepisów proceduralnych zawartych w § 2 ust. 2 oraz poz. 22 załącznika rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., polegających na braku rozpoznania u niego choroby zawodowej zespołu wibracyjnego. Stwierdził, że w okresie zatrudnienia pracował na stanowiskach, gdzie występowały szkodliwe czynniki środowiska pracy, m.in. drgania mechaniczne przenoszone na kończyny dolne. Łączny, udokumentowany okres narażenia wynosi 9 lat. Zarzucił, że w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego z dnia 24 lutego 2006 r. stwierdzono, że: "Po przeprowadzeniu badania oraz na podstawie zgromadzonej dokumentacji lekarskiej, przeprowadzonym badaniu oraz na podstawie wyników badań nie znaleziono wystarczających podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu wibracyjnego" a ponadto: "sugeruje, iż zmiany naczyniowe nie mają charakteru utrwalonego". Skarżący nie zgodził się z tym uzasadnieniem. Z § 2 ust. 1 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych wynika bowiem, że brak stwierdzenia choroby zawodowej może nastąpić wtedy, gdy to jest bezsporne, albo można to wykluczyć z wysokim prawdopodobieństwem. W orzeczeniu lekarskim stwierdzono natomiast, że "nie znaleziono wystarczających podstaw do rozpoznania choroby zawodowej". Zatem jeśli coś nie jest utrwalone, to nie można tego przyjąć jako pewnik. Czyli istnieją przesłanki do rozpoznania choroby zawodowej, oraz że nie można tego wykluczyć z dużym prawdopodobieństwem. Badający lekarz powinien więc wydłużyć w czasie okres prowadzenia badań i przekonać się dokładnie o pochodzeniu zmian zwyrodnieniowych. Nie uczynił tego jednak. Przy ocenie warunków środowiska nie dołożono należytej staranności i nie przeprowadzono wizji na stanowisku pracy, aby przekonać się o zagrożeniu, które powodują drgania mechaniczne. Uogólniono ten fakt, zapominając o predyspozycjach osobniczych lub ich braku. Dla przedstawienia całości obrazu sprawy skarżący podał o wypadku przy pracy z dnia 7 listopada 2002 r., w którym utracił 4. palec lewej ręki. Podkreślił, że zmiany zwyrodnieniowe zostały spowodowane wyłącznie przez charakter wykonywanej pracy oraz środowisko, w którym wykonywał pracę. Lekarze specjaliści powinni wiedzieć, że może chodzić o inną chorobę zawodową o nazwie "przewlekłe choroby układu ruchu wywoływane sposobem wykonywania pracy" z poz. 19 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., którą pominięto. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o wyniki oceny narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskie wydane przez wyspecjalizowane placówki diagnostyczno-orzecznicze. Z tych orzeczeń wynika, że nie znaleziono wystarczających podstaw (trwałych zmian chorobowych), które upoważniałyby do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Organ II instancji podtrzymał ponadto argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej czy stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. Nr 132, poz.1115). Organ II instancji w zaskarżonej decyzji oraz organ I instancji w decyzji ją poprzedzającej przyjęły brak podstaw do stwierdzenia przesłanek do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego, określonego w poz. 22 załącznika wykazu chorób zawodowych do powołanego rozporządzenia. Niesporne jest, że w trakcie pracy zawodowej skarżącego był on narażony na drgania mechaniczne przekraczające dopuszczalne normatywy higieniczne i że łączny udokumentowany okres narażenia zawodowego wyniósł ponad 9 lat. Bezprzedmiotowe są więc zarzuty skarżącego, że przy ocenie warunków środowiska nie dołożono należytej staranności i nie przeprowadzono wizji na stanowisku pracy, aby przekonać się o zagrożeniu, które powodują drgania mechaniczne. Skarżącego poddano badaniom przeprowadzonym w uprawnionych jednostkach orzeczniczych. Bezzasadne są zatem zarzuty o braku indywidualnego potraktowania jego przypadku. Definicja choroby zawodowej, zawarta w § 2, ust. 1 i § 5 ust. 2 i 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, wymaga dla stwierdzenia choroby zawodowej spełnienia dwóch warunków, a mianowicie: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Z orzeczeń lekarskich wydanych po zbadaniu skarżącego przez uprawnione placówki służby zdrowia w zakresie orzecznictwa w sprawie chorób zawodowych wynika natomiast, że u skarżącego nie rozpoznano choroby zawodowej. Nie znaleziono wystarczających podstaw w postaci trwałych zmian chorobowych, które upoważniałyby do rozpoznania u skarżącego takiej choroby. Obydwie placówki, to jest DWOMP we W. Oddział w L. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł., były zgodne co do tego, że nie stwierdzono u skarżącego zmian charakterystycznych dla postaci kostno-stawowej zespołu wibracyjnego. W Instytucie Medycyny Pracy w Ł. rozpoznano zmiany naczyniowe, które jednak także nie kwalifikowały się do uznania je za chorobę zawodową ze względu na ich nieutrwalony charakter. Zgodnie z § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Jak stwierdzono, w przypadku skarżącego jego dziewięcioletni okres pracy w warunkach narażenia zawodowego nie budzi wątpliwości. Przedmiotowa choroba zawodowa, czyli zespół wibracyjny, wymieniony w poz. 22 wykazu chorób zawodowych może przybrać trzy formy - kostno-stawową, naczyniowo-nerwową lub mieszaną, czyli kostno-stawową oraz naczyniowo-nerwową. Postać kostno-stawowa zespołu wibracyjnego charakteryzuje się występowaniem radiologicznie uchwytnych zmian w kościach bądź stawach kończyn górnych. Dla tej postaci zespołu wibracyjnego najbardziej charakterystyczne są następujące zmiany radiologiczne: torbiele kostne, ograniczone rozrzedzenia struktury kostnej, poszerzenia i brzeżne zniekształcenia nasad kości promieniowej i łokciowej, spłaszczenie głowy kości promieniowej i brzeżne osteofity, nawarstwienia okostnowe na przednim brzegu kości ramiennej, zmiany zwyrodnieniowo-zniekształcające kości łódeczkowatej i księżycowatej oraz ogniskowe martwice. Aby rozpoznać postać kostno-stawową zespołu wibracyjnego trzeba ujawnić co najmniej kilka z wyżej wymienionych objawów i znaczny stopień ich zaawansowania. Z przeprowadzonych badań wynika natomiast, że u skarżącego nie występują objawy w stopniu pozwalającym na stwierdzenie postaci kostno-stawowej tej choroby zawodowej. U skarżącego przeprowadzono także badania mające na celu rozpoznanie postaci naczyniowo-nerwowej tej choroby, oparte na badaniu przedmiotowym i wynikach badań pomocniczych. Wykorzystano takie metody, jak próby oziębieniowe czy termometrię skórną. Stwierdzone w wyniku takich badań patologie w obrębie ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego muszą mieć charakter trwały. Wykonano kilkakrotne badania skarżącego, które nie ujawniły wymaganych trwałych zmian charakterystycznych dla postaci naczyniowo-nerwowej zespołu wibracyjnego. Nie było zatem podstaw do rozpoznania tej postaci choroby zawodowej zespołu wibracyjnego. Bezzasadne są zatem żądania przeprowadzenia takich badań w sytuacji, gdy zostały one przeprowadzone. Zmiany zwyrodnieniowe zostały w trakcie badań stwierdzone u skarżącego, ale w stopniu niewystarczającym do uznania ich za chorobę wibracyjną. Nietrafne jest stanowisko skarżącego, w świetle § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych, że brak stwierdzenia choroby zawodowej może nastąpić wtedy, gdy to jest bezsporne, albo można to wykluczyć z wysokim prawdopodobieństwem. Sąd podkreśla natomiast, że w świetle tych przepisów chorobę trzeba stwierdzić. Z orzeczeń lekarskich kwestionowanych przez skarżącego wynika natomiast niezbicie, że z prawidłowo przeprowadzonych badań wynika, że było brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej zespołu wibracyjnego. Zarzut skarżącego o konieczności uwzględnienia w orzeczeniach lekarskich, że w jego przypadku może chodzić o inną chorobę zawodową o nazwie "przewlekłe choroby układu ruchu wywoływane sposobem wykonywania pracy" z poz. 19 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., jest natomiast bezzasadny. Stwierdzenie tej choroby nie było bowiem przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest nieuzasadniona i nie podlega uwzględnieniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.