III SA/Wr 408/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 października 2010 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie rolnicze I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. - wydanej po rozpoznaniu wniosku strony H.O. o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., w której organ ten odmówił zainteresowanemu zastosowania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w formie odroczenia terminu płatności za okres od [...]. do [...] r. w kwocie [...] zł. Organ wskazał, że powoływanie się przez stronę skarżącą wyłącznie na trwającym w jej ocenie wyłudzaniu majątku przez organy państwowe i toczące się sprawy przed organami ścigania nie może stanowić jedynej przesłanki do zastosowania żądanej ulgi na podstawie art.41 a ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, że udzielenie odroczenia terminu płatności bieżących składek może nastąpić w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, po uwzględnieniu jego możliwości płatniczych i stanu finansów funduszu emerytalne -rentowego i składkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. strona skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, przytaczając dotychczasową argumentację. Zarzuciła niewyjaśnienie przez organ wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy Skarżący wniósł w związku z tym o uchylenie decyzji i o nakazanie organowi przyznania mu ulgi w postaci odroczenia płatności zaległych składek. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu [...]. skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Podniósł, że zły stan zdrowia oraz brak środków finansowych uniemożliwia mu obecnie opłacanie zaległych składek. Jest prześladowany przez urzędników państwowych, a KRUS mimo tych okoliczności odmawia odroczenia płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym także na decyzje wydawane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Warto przy tym zauważyć, iż kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., nie ograniczają zarzuty i wnioski skargi, ani powołana przez skarżącego podstawa prawna. Sąd może zatem uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które wyartykułowano wprost w skardze. Biorąc pod uwagę przywołane kryteria kontroli sądowoadministracyjnej, nie można było utrzymać w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji, choć z zupełnie innych powodów, niż te, które naprowadził skarżący. Okolicznością, która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt podpisania obu decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydanych w niniejszej sprawie przez te same osoby. Rozstrzygnięcie w pierwszej instancji z dnia [...] r. podpisały w sumie dwie osoby - Kierownik Wydziału Ubezpieczeń W.W. oraz Inspektor B.B.. Również zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. podjętą w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - te same osoby, których podpisy figurują na pierwszej z wymienionych decyzji, a to Kierownik Wydziału Ubezpieczeń - W.W. i Inspektor B.B.. Stosownie do art. 107 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst: Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm. - dalej "k.p.a."), podpis osoby upoważnionej do wydawania decyzji jest jednym z koniecznych elementów tego rodzaju orzeczenia. Należy z tego wnosić, że obie wspomniane decyzje: 1) były rozstrzygnięciami podjętymi kolegialnie; 2) te same osoby brały udział w wydaniu obu tych orzeczeń. Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego. Artykuł 24 § 1 k.p.a., wskazuje przyczyny, których zaistnienie skutkuje z mocy prawa wyłączeniem pracownika organu (lub samego organu) od udziału w postępowaniu. Skoro wyłączenie następuje ex legę, dodatkowe orzekanie w tej sprawie, w drodze postanowienia, nie jest już konieczne. Zgodnie z punktem 5) przywołanego przepisu, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu, między innymi w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy, poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym - na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, iż dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji wypada podkreślić, że współuczestnictwo tych samych osób, zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego (czego, w rozpoznawanym wypadku, dowodzą zakwestionowane przez Sąd podpisy), stanowi istotne naruszenie prawa, dające - w myśl art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. - podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Środek zaskarżenia przewidziany w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.) ma co prawda specyficzny charakter. Nie jest klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym Rozpatrywany jest w istocie przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji, co zbliża go do instytucji przewidzianej w art. 127 k.p.a. Niewątpliwie jednak, przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje tym bardziej zastosowanie także w tym przypadku (por. zresztą wyrok NSA z dnia 20 marca 2008 r., II GSK 472/07, Lex nr 471535). Tak więc w ocenie Sądu pracownik organu wydający decyzję w pierwszej instancji podlega również wyłączeniu od udziału w postępowaniu prowadzonemu na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W świetle zasad procesowych wynikających z omówionych przepisów -zwłaszcza jeśli zważyć na dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., w związku z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. - Sąd był zobowiązany uchylić zaskarżoną decyzję KRUS ( o czym orzeczono w punkcie l wyroku). Załatwienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinno być podjęte przez osobę, która nie brała udziału przy wydawaniu decyzji z dnia [...] r. Dodatkowo należy wyjaśnić - na podstawie przepisów regulujących strukturę oraz funkcjonowanie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i jego reprezentację -zasadność podejmowania orzeczeń w sposób kolegialny. Rozpatrując raz jeszcze wniosek strony organ powinien też rozważyć zarzuty i okoliczności podniesione w skardze, jak i na rozprawie w dniu [...] r., dając temu wyraz w uzasadnieniu podjętej na nowo decyzji. Rozstrzygnięcie zawarte w II punkcie wyroku wynika z konieczności zastosowania art. 152 p.p.s.a.