III SA/Wr 410/08

Wiesław Jakubiec - referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.H.j o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na czynność materialno- techniczną Gminy P. w przedmiocie zmiany numeru porządkowego nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 4 listopada 2008 r. skarżąca złożyła wniosek o zwrotu poniesionych kosztów sądowych. W piśmie z dnia 25 listopada 2008 r. sprecyzowała, że ww. wniosek jest w istocie żądaniem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowity. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi z córką i wnukiem, łączny ich dochód wynosi 2.842, 58 zł (2.168 zł netto), a wśród posiadanych składników majątkowych skarżąca wymieniła: dom o pow. 85, 4 m2 i nieruchomość niezabudowana o pow. 4.188 m2. W piśmie z dnia 13 grudnia 2008 r. skarżąca poinformowała, że córka pobiera na syna zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł, mąż córki zawarł z nią niepisemną umowę, że będzie dokładał się do utrzymania syna w wysokości 300 zł poprzez współfinasowanie dla niego rzeczy oraz prace na rzecz domu. Skarżąca wskazała, że zobowiązana jest ponosić następujące wydatki: opłata za wodę- 34, 91 zł; za energię elektryczną- 185, 34 zł; za telefony- ok. 170 zł; ubezpieczenie na życie- 33, 80 zł; ubezpieczenie budynku- 37, 50 zł; podatek od nieruchomości- 73, 33 zł; wywóz śmieci- 13, 08 zł; opłata radiofoniczna- 13, 43 zł; opłata za internet- 41, 22 zł; koszt opału- 500 zł; butla gazowa- 50 zł; wywóz nieczystości - 20 zł; koszt lekarstw- 75 zł; koszt aparatu ortodentystycznego wnuka- 200 zł; środki czystości- 150 zł; bieżące naprawy budynku- 100 zł. Podniosła, że w razie nagłych sytuacji braku środków pieniężnych pożyczają od rodziny, a wpis od skargi w niniejszej sprawie uiściła z ze środków pochodzących z emerytury. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawczyni o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość dochodu), zarobkowych i majątkowych wnioskodawczyni przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawczyni wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania. Podkreślić należy, że na obecnym etapie postępowania (po uiszczeniu przez skarżącą wpisu od skargi) nie istnieje obowiązek uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Również ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do Sygn. akt III SA/Wr 410/08 wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) działanie (bezczynność) organu administracyjnego będące przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Podkreślić należy, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony nienależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Można mieć wątpliwości czy aktualna sytuacja finansowa skarżącej jest tylko następstwem niezawinionych przez nią zdarzeń. Nikt nie kwestionuje prawa skarżącej do swobodnego rozdysponowywania swoimi zasobami finansowymi i majątkiem na rzecz swoich bliskich, ale wzięcie na swoje utrzymanie dorosłej córki i wnuka (w sytuacji gdy istnieje wobec nich osoba zobowiązana -R.G. nie może - zdaniem Sądu- stanowić okoliczność uzasadniającej przyznanie takiej osobie prawa pomocy. Jeśli córka skarżącej i wnuk nie mają wystarczających środków na swoje utrzymanie, to obowiązkiem córki skarżącej jest wyegzekwowanie od swojego męża by wywiązywał się należycie z obowiązków jakie nakładają na niego przepisy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, a nie zadawalanie się minimalną pomocą z jego strony. Podnieść również należy, że brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącej i jej męża, więc nawet odrębne prowadzenie przez nich gospodarstwa domowego czy istnienie separacji faktycznej nie zniosło obowiązku wynikającego z art. 27 KRiO nakazującego obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, Sygn. akt III SA/Wr 410/08 według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. W świetle powyższego małżonkowie mają obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Pamiętać przy tym należy, iż tego rodzaju wydatki jak ubezpieczenia majątkowe czy opłata za Internet nie stanowią wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.