III SA/Wr 410/21
WyrokWSA we Wrocławiu2022-03-02
Skład orzekający: Anetta Chołuj, Barbara Ciołek, Anna Kuczyńska – Szczytkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy (ZUS) prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowej w ustawowym terminie, czy też powinien był wydać decyzję merytoryczną o odmowie zwolnienia, a także czy naruszył zasady postępowania administracyjnego poprzez brak należytego poinformowania strony o przesłankach zależnych od niej?Ratio decidendi
Organ rentowy (ZUS) nieprawidłowo umorzył postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie. Brak spełnienia przesłanki formalnej (złożenie deklaracji w terminie) nie czyni postępowania bezprzedmiotowym, lecz powinno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej o odmowie zwolnienia. Ponadto, organ naruszył zasady postępowania administracyjnego, w szczególności art. 9, 10 § 1 i 79a k.p.a., poprzez brak należytego poinformowania strony o konieczności złożenia deklaracji i przesłankach zależnych od niej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów ustawy COVID-19 oraz naruszenie zasad postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lipca 2020 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Barbara Ciołek, Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca), Protokolant Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 marca 2022 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...]
Decyzją z dnia 22 lipca 2020 r. (nr 470000/71/410054/2020/ZPWWO) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) umorzył postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku P. D. (dalej: skarżący, strona) z 8 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 31 zo ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa COVID-19). W uzasadnieniu decyzji ZUS przywołał treść art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 oraz art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie organu w sprawie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania z powodu niedopełnienia obowiązku przesłania dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. W konsekwencji organ umorzył postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że deklaracje za maj zostały wysłane po terminie.
Decyzją z 26 sierpnia 2020 r. (nr 470000/71/448042/2020/RDZ-ODW-ZPWWO), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 ZUS utrzymał w mocy decyzję z 22 lipca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 31 zq ust. 8 i ust. 3 ustawy COVID-19. Wskazał, że z ponownej weryfikacji konta skarżącego wynika, że prawidłowe dokumenty rozliczeniowe skarżący złożył 15 lipca 2020 r., czyli po wyznaczonym terminie.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19;
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) przepisu art. 6 k.p.a. poprzez błędne ustalenie treści normy prawnej wynikającej z przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 oraz przez wadliwe zastosowanie tego przepisu;
b) przepisu art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa między innymi przez utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 8 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r.;
c) przepisu art. 80 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. przez dowolne i jednostronne ocenienie materiału dowodowego;
d) art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego zupełnie dowolną ocenę, brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, które potwierdzałoby zasadność wydanego postanowienia oraz brak wyjaśnienia zasadności przesłanek jakimi organ się kierował przy rozpoznawaniu sprawy.
Mając powyższe na względzie wniósł o:
1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział (Inspektorat) we Wrocławiu utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział (Inspektorat) we Wrocławiu z dnia 22 lipca
2020 r.;
2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazania również wymaga, że z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że rozstrzygnięcie sądu musi znajdować oparcie w faktach prawidłowo udokumentowanych w aktach sprawy. Sąd zatem orzeka na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej, a stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2021 r. sygn. akt II GSK 774/21, LEX nr 3205560).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Oceniając bowiem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 22 lipca 2020 r. z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzje te naruszają prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. COVID-19. W myśl art. 31zo ust. 1 tej ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ww. ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W sprawie decyzją z 22 lipca 2020 r. organ umorzył na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie jako bezprzedmiotowe z powodu niedopełnienia obowiązku przesłania dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. Decyzja ta został utrzymana w mocy wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy.
W myśl art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej kończy je bez merytorycznego rozpatrzenia wniosku inicjującego postępowanie, na skutek wystąpienia przeszkody natury podmiotowej lub przedmiotowej. Umarzając postępowanie organ administracji publicznej komunikuje stronom zakończenie prowadzonego postępowania bez jego rozstrzygnięcia co do istoty. Od bezprzedmiotowości postępowania wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić należy bezzasadność żądania. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku należy wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 k.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania.
W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania. Ani nie odpadła podstawa prawna żądanej ulgi, ani płatnik nie zrezygnował z ubiegania się o wsparcie finansowe. Stan prawny także nie stał na przeszkodzie w merytorycznym rozpoznaniu zgłoszonego przez stronę wniosku. Argument ZUS o powodzie bezprzedmiotowości postępowania (niezłożenie dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r.) był wadliwy. ZUS powinien w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić powody nieuwzględnienia wniosku, a nie powody braku jego procedowania. Zdaniem Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego. Skoro strona nie spełniała przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, to należało ewentualnie wydać decyzję o odmowie przyznania zwolnienia, a więc decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, a nie decyzję w inny sposób kończącą postępowanie, jaką jest decyzja o umorzeniu postępowania. Oznacza to, że organ naruszył art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przechodząc dalej należy podnieść, że w sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, iż deklaracja za maj 2020 r. nie została złożona w ustawowym terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że deklaracja za maj 2020 r. została złożona 15 lipca 2020 r. W niniejszej sprawie ZUS umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., co sprowadzało się faktycznie do odmowy zwolnienia skarżącego z opłacania składek za maj 2020 r., albowiem bezprzedmiotowość postępowania organ upatrywał w złożeniu wymaganej deklaracji rozliczeniowej po terminie.
Podkreślić przy tym należy, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby strona przed wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji była przez ZUS w jakikolwiek sposób informowana o obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. i że od tego zależy pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. ZUS nie wykazał także w uzasadnieniach swoich decyzji, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych.
Zauważyć należy, że do postępowania w zakresie przyznania przedmiotowego zwolnienia, z mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz art. 180 k.p.a., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady ogólne, zgodnie z którymi organy administracji publicznej obowiązane są: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a. dotyczący obowiązku organu wskazania niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.
Oceniając postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów.
W rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje. Wskazać także należy, że w następstwie wpływu wniosku organ powinien był zweryfikować, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne, przy czym zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany był działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Niewątpliwie organ w niniejszej sprawie tej zasadzie uchybił. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować, jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
W konsekwencji organ naruszył również obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis art. 79a § 1 k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Zgodnie z intencją ustawodawcy strona nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zostać zmuszona do kwestionowania decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie organ nie wyjaśnił stronie skarżącej przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane. Naruszenie wyżej wskazanych przepisów uniemożliwiło stronie skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie, wyłączyło jej prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że organ działając w przeświadczeniu, że strona nie spełniała warunku uzyskania zwolnienia, zgodnie z art. 79a k.p.a. był zobligowany do poinformowania strony skarżącej o tym fakcie. Stworzyłoby to bowiem stronie możliwość przedłożenia dodatkowych dowodów.
Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, by ZUS przed wydaniem decyzji umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej by wyjaśnił stronie przesłanki (takie jak wymóg złożenia deklaracji rozliczeniowych), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony skarżącej. Organ zaniechał powyższych czynności. Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach badanej sprawy brak. Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem stronie skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez nią dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jej prawo do uzyskania zwolnienia i w konsekwencji pozbawiło stronę skarżącą prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych.
O tym, że strona skarżąca była gotowa spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedziała – świadczy fakt złożenia deklaracji 15 lipca 2020 r. (co wynika z treści zaskarżonej decyzji). Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedziała o konieczności złożenia deklaracji, to by je niezwłocznie złożyła. Strona skarżąca uzyskała informację za późno – bo w decyzji umarzającej postępowanie.
Dodać należy, że niezależnie od terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy (30 czerwca 2020 r.), równocześnie, według art. 30 zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek nadal był zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 47 ust. 1 u.s.u.s.), chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Oznacza to, że w toku postępowania wszczętego wnioskiem złożonym przez stronę skarżącą organ przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 powinien mieć wiedzę, że strona postępowania nie złożyła deklaracji w terminie określonym w art. 47 ust. 1 u.s.u.s. (jeżeli nie była z tego obowiązku zwolniona). Ta okoliczność powinna skłonić organ do wykonania obowiązku określonego w art. 79a § 1 k.p.a. jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020 r.
Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów kpa, mając na uwadze, że strona skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. W przypadku ustalenia, że strona nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji, organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli strona skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to ZUS nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień (w szczególności art. 79a k.p.a.), których skutki nie powinny obciążać strony skarżącej. Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W tej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania organu, jakim było niezastosowanie w sprawie art. 79a § 1 k.p.a., okazał się upływ materialnoprawnego terminu 30 czerwca 2020 r., w którym powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem organu administracyjnego w tej sprawie. Innymi słowy oznacza to, że niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a § 1 k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej (por. wyrok NSA z 7 października 2021 r., sygn. akt GSK 496/21, wyrok WSA w Szczecinie z 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 864/20, CBOSA).
W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 22 lipca 2020 r. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że brak deklaracji rozliczeniowej za miesiąc maj 2020 roku nie mógł stanowić podstawy do uznania, że postępowanie w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Tym samym organ umarzając postępowanie naruszył również art. 105 § 1 k.p.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło