III SA/Wr 452/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2014 r., na posiedzeniu niejawnym , wniosku "A" Sp z.o.o w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 452/13 w sprawie ze skargi "A" Sp z.o.o w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie bezzasadności zarzutu dotyczącego nieistnienie obowiązku i wydania tytułu egzekucyjnego bez podstawy prawnej oraz uznania zasadności zarzutu dotyczącego prowadzenia egzekucji przez organ nieuprawniony; postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. "A" Sp. z.o.o. w G. (zwana dalej stroną skarżącą) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że w wyniku działań organów podatkowych zablokowano wszystkie jej rachunki bankowe, w rezultacie czego uniemożliwiono pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, w tym uiszczenie wpisu. Ponadto wskazała, że wszystkie jej środki ruchome zostały zajęte przez komorników. Wskazała wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych – [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł oraz stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu – [...] zł. Zarządzeniem referendarza wezwano stronę skarżącą do przedłożenia, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. Strona skarżąca oświadczyła, że nie prześle wskazanych w wezwaniu dokumentów, gdyż z ich treści nie będzie wynikał brak środków na wpis. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o "jego uchylenie i zwolnienie jej z kosztów sądowych". Na wezwanie Sądu (mające na celu przedłożenie przez stronę skarżącą dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową (k. 89 akt sądowych) strona skarżąca odpowiedziała, że z żądanych dokumentów nie będzie wynikał brak środków na wpis i z tego powodu nie będzie ich wysyłała. Ponadto wskazała, że "jeżeli Sąd chce chronić organ wyłudzający pieniądze przez odrzucenie skargi, to proszę napisać to wprost, a nie mataczyć i udawać, że nie spełnia kryteriów do zwalniania". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2014 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). W swoim sprzeciwie strona skarżąca stwierdziła jedynie, że "wnosi o uchylenie postanowienia referendarza i zwolnienie jej z kosztów sądowych". Tymczasem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. W rozpoznawanej zaś sprawie strona skarżąca nie uargumentowała w ogóle swojego żądania, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania Sądu, wszystkich informacji o które Sąd wystąpił (k. 89). Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej strony skarżącej, aczkolwiek w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu [...] lutego 2014 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z akt sprawy, w tym z pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy. Mając na uwadze powołane przepisy ustawy procesowej oraz wynikające z niej zasady oraz treść materiału aktowego niniejszej sprawy Sąd stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd nie dysponuje również dostatecznymi danymi, które są konieczne do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony skarżącej. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Bezspornie natomiast uchyliła się od ich wykazania poprzez przedłożenie dokumentów oraz od uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób szczegółowo dookreślony w doręczonym jej wezwaniu. W konsekwencji, zasadnym jest stwierdzenie, że strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.