III SA/Wr 478/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Magdalena Jankowska – Szostak, Protokolant referent Aneta Szmyt, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Zaskarżoną decyzją - po rozpatrzeniu odwołania J. K. (dalej: skarżący) - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Starosty O. (dalej: Starosta), mocą której odmówiono skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii A i C. Jako podstawę prawną decyzji podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.). Z akt sprawy wynika, że - wydając w tym przedmiocie decyzję - Starosta odmówił skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii A i C. Zważył, że wyrokiem Sądu Rejonowego w O. (dalej: SR) z [...] stycznia 2018 r. ([...]) orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, dla których prowadzenia wymagana jest kategoria B prawa jazdy, na okres 3 lat (od 17 maja 2017 r. do 17 maja 2020 r.). Wskazał, że skarżący wystąpił o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii A i C. Powołując się na art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r., poz. 978 ze zm. - dalej: u.k.p.), Starosta zauważył, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Podniósł, że - zgodnie z ust. 2 pkt 2 - przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1, D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B. Mając na uwadze powyższe, Starosta za w pełni uzasadnione uznał wydanie decyzji odmawiającej skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii A i C. W odwołaniu, skarżący zarzucił naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.k.p., przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że orzeczenie sądu karnego o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych wyłącznie kategorii B można rozszerzyć, co uczynił Starosta, na wszelkie - wynikające z ustawy - kategorie prawa jazdy, w tym - jak w jego przypadku - kategorie A i C, podczas kiedy SR orzekł jedynie o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, SKO utrzymało w mocy decyzję Starosty, co znalazło wyraz w skarżonej decyzji. Uzasadniając, SKO powołało treść art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.k.p. Zaakcentowało, że przepisy te mają charakter bezwzględnie wiążący. Argumentowało, że: 1) nie podziela twierdzenia skarżącego, że odmowa wydania prawa jazdy innej kategorii niż ta, której dotyczy orzeczony przez sąd karny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, prowadzi do modyfikacji przez organ administracyjny orzeczenia sądowego; 2) w świetle jednoznacznych zapisów art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., nie powinno budzić wątpliwości, że skutek w postaci odmowy wydania prawa jazdy, wskazanych w art. 12 ust. 2 pkt 1-3 kategorii, następuje z mocy prawa, w wyniku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego uprawnienia w zakresie prawa jazdy odpowiednio kategorii AM, A1, A2 lub A, kategorii B i kategorii C1, C, D1 lub D; 3) organ administracji nie rozszerza ani nie zawęża zakresu zakazu zawartego w wyroku sądowym, lecz stosuje dyspozycję art. 12 ust. 2 u.k.p.; 4) wprawdzie - w treści art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. - użyto sformułowania, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, co mogłoby prima facie sugerować, że to wyłącznie wyrok sądu determinuje zakres uprawnień do kierowania pojazdami, które ulegają utracie w wyniku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jednak takiej interpretacji tego przepisu nie można uznać za poprawną, jako nie uwzględniającej argumentów o charakterze systemowym; 5) oczywistym jest, że interpretowanych przepisów nie wolno odczytywać w oderwaniu od pozostałych przepisów ustawy, które tworzą właśnie kontekst systemowy wykładni; 6) ustawodawca - przez wyraźne odesłanie zawarte w art. 12 ust. 2 u.k.p. - sam nakazał stosowanie art. 12 ust. 1 pkt 2 do przypadków uregulowanych w art. 12 ust. 2 ustawy a co za tym idzie także łączne uwzględnianie treści obu tych przepisów; 7) przyjąć należy, że jakkolwiek to sąd karny orzeka o zakazie kierowania określonego rodzaju pojazdami mechanicznymi, jako sankcji o charakterze karnym, to jednocześnie orzeczenie to powoduje skutki określone w u.k.p.; 8) inna wykładnia tego przepisu oznaczałaby, że art. 12 ust. 2 u.k.p. jest bezprzedmiotowy; 9) ratio legis art. 12 ust. 2 u.k.p. niewątpliwie wyraża się w uniemożliwieniu osobom, wobec których - z istotnych względów - orzeczono środek karny w postaci zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi, uczestniczenia w ruchu drogowym; 10) przemawia za tym treść art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., w myśl którego nawet orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A, a więc np. motoroweru, skutkuje odmową wydania prawa jazdy kategorii B1 lub B; 11) racje stojące za tą regulacją wyrażają się w przekonaniu, że skoro sąd uznał za zasadne zakazanie danej osobie kierowania nawet motorowerem, bo określone okoliczności dotyczące tej osoby nie gwarantują bezpiecznego uczestniczenia przez nią w ruchu drogowym, to tym bardziej zasadne jest uniemożliwienie takiej osobie prowadzenia samochodu osobowego; 12) do tak ustalonych intencji prawodawcy, da się odpowiednio również uzasadnić dyspozycję art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. a więc zakaz wydawania prawa jazdy pozostałych kategorii osobie, która na skutek wyroku sądu została pozbawiona uprawnień kategorii B; 13) w praktyce zupełnie nieefektywna mogłaby się okazać sankcja karna w postaci zakazu prowadzenia przez osobę w ten sposób ukaraną samochodu osobowego, jeśli osoba ta mogłaby uczestniczyć w ruchu drogowym, kierując innymi pojazdami mechanicznymi. Kolegium przywołało - potwierdzające powyższe - wyroki sądów administracyjnych. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, SKO uznało, że Starosta był obowiązany podjąć decyzję o odmowie zwrotu skarżącemu prawa jazdy kategorii A i C oraz że bez znaczenia pozostaje, że sąd karny ograniczył zakres orzeczonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia tylko niektórych kategorii pojazdów, kierując się jego sytuacją osobistą i zawodową. Skarżący zaskarżył decyzję SKO w całości. Wniósł o uchylenie w całości obu wydanych w jego sprawie decyzji i orzeczenie o zwrocie mu prawa jazdy kategorii A i C oraz zasądzenie kosztów. Zarzucił, że skarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.k.p., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w zakresie podanym w odwołaniu od decyzji Starosty. Uzasadnił swoje stanowisko w sprawie. Dowodził, że: 1) w świetle art. 42 Kodeksu karnego, orzeczony przez sąd karny zakaz prowadzenia pojazdów może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju lub wszelkich pojazdów mechanicznych; 2) to ten sąd - zależnie od okoliczności indywidualnej sprawy - decyduje o zakresie orzeczonego zakazu a organ administracji obowiązany jest cofnąć uprawnienia do prowadzenia pojazdów w orzeczonym zakresie, nie mogąc przyznać takich uprawnień w okresie obowiązywania zakazu, co potwierdza art. 103 ust. 4 u.k.p.; 3) z przepisów wynika, że to sąd karny a nie organ administracji orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, ustalając jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy; 4) organ administracji nie może samodzielnie rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd karny na uprawnienia do kierowania pojazdami nie objęte tym zakazem; 5) stanowisko takie zaprezentował Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26 lutego 2014 r. (I KSP 29/13); 6) w jego sprawie, SR orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów kategorii B i zakaz nie dotyczy prowadzenia pojazdów, do których wymagane jest uprawnienie kategorii A i C; 7) tym samym ma on prawo posiadać prawo jazdy tej kategorii, w stosunku do której nie orzeczono zakazu; 8) ograniczając zakaz środka karnego do kategorii B, SR uwzględnił fakt, że zajmuje się on gospodarstwem rolnym i że na jego utrzymaniu pozostaje żona i dwoje uczących się dzieci. Zdaniem skarżącego - w okolicznościach sprawy - Starosta, jak i SKO, dokonali nieprawidłowej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.k.p. oraz niewłaściwie zastosowali te przepisy. Według niego, organy obowiązane były respektować i wykonać wydany w jego sprawie prawomocny wyrok i dokonać zwrotu prawa jazdy kategorii A i C. Skarżący dowodził, że zaistniała w sprawie sytuacja stoi w oczywistej sprzeczności m.in. z zasadami demokratycznego państwa prawnego i trójpodziału władzy. Skarżący uznał, że jeżeli SR orzekł wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B, to dalsza odmowa zwrotu prawa jazdy w zakresie kategorii A i C nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego i stanowi niedopuszczalne rozszerzenie - decyzją administracyjną - wyroku karnego. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania - wyrażonego w tej decyzji - stanowiska SKO. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy u.k.p., która - w art. 12 ust. 1 - wymienia okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Wśród nich określa m.in., że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p.). Zgodnie z art. 12 ust. 2 u.k.p., powyższy przepis stosuje się również wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Mając na względzie powyższe wyjaśnić więc trzeba, że jedną z okoliczności uniemożliwiających wydanie prawa jazdy stanowi zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Ponadto, w myśl art. 12 ust. 2 u.k.p., okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy odnosi się także do innych, niż objęte orzeczonym zakazem, kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy. Tym samym, przyjąć należy, że - wbrew twierdzeniom skarżącego - w aktualnym stanie prawnym, skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem zakazującym prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, został rozciągnięty na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy innej kategorii, jak i dysponujących już takim prawem jazdy. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż - w jej realiach -bezspornym pozostaje, że prawomocnym wyrokiem SR orzeczono wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, dla których prowadzenia wymagana jest kategoria B prawa jazdy, na okres 3 lat. Powyższe wynikało z popełnienia przez niego czynu zabronionego, polegającego na kierowaniu pojazdem po spożyciu alkoholu. Skarżący wystąpił do Starosty o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii A i C. Wydając w tym przedmiocie decyzję, Starosta odmówił skarżącemu zwrotu prawa jazdy w/w kategorii. Decyzja Starosty została następnie utrzymana w mocy przez SKO, które wydało zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu, w świetle powołanych okoliczności faktycznych i obowiązujących ram prawnych, odmowa - właściwych w sprawie organów administracji - wydania prawa jazdy zgodnie z żądaniem skarżącego odpowiada prawu i tym samym nie zasługują na uwzględnienie sformułowane w tym zakresie zarzuty skargi. Podkreślić trzeba, że samo zdarzenie prawne (fakt skazania skarżącego i orzeczenie wobec niego środka karnego) może wywoływać różne i niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innym - niż prawo karne - gałęzi prawa. Każde zdarzenie prawne podlega niezależnej ocenie z punktu widzenia norm prawa karnego, cywilnego i administracyjnego. Zatem - uwzględniając brzmienie art. 12 ust. 2 u.k.p. - należy stwierdzić, że wolą ustawodawcy było wywołanie dodatkowej - niezależnej od sankcji karnej - sankcji administracyjnej, przez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania pojazdami wszystkich kategorii. Zdaniem Sądu, zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B musi skutkować odmową wydania prawa jazdy w pozostałych kategoriach, wymienionych w u.k.p. Przemawia za tym wykładnia językowa i celowościowa a ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy pokazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno bowiem przyjąć, że racjonalny ustawodawca, pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi kategorii B, zezwoliłby np. na prowadzenie pojazdów ciężarowych, czy ciężarowych z przyczepą (kategorii C, C+E). Tym bardziej w sytuacji, gdy omówione wyżej przepisy mają służyć zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, którymi są życie i zdrowie ludzkie. Według Sądu, organy obu instancji nie miały więc podstaw, aby odstąpić od zastosowania w sprawie w/w przepisów, nawet jeżeli oznacza to - de facto - dla skarżącego dodatkową sankcję. Ustawa (u.k.p.) nie przewiduje przy tym żadnych okoliczności łagodzących zakaz zwrotu dokumentu prawa jazdy. Wręcz przeciwnie, przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.k.p. mają charakter silnie zobiektywizowany, co oznacza, że występujące po stronie skarżącego okoliczności, związane z jego sytuacją osobistą, majątkową, czy zawodową, pozostają bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie powyższe należało uznać, że - w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy - zaskarżona decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni i właściwie zastosowały - nie budzące żadnych wątpliwości interpretacyjnych - przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.k.p. Z tych uregulowań jednoznacznie bowiem wynika, że gdy wobec określonej osoby został orzeczony - prawomocnym wyrokiem sądu karnego - zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmujący uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, to - w okresie obowiązywania tego zakazu - osobie tej nie może być wydane lub zwrócone a także przywrócone uprawnienie w zakresie prawa jazdy innych kategorii, wskazanych w art. 12 ust. 2 u.k.p. W tym zakresie mieści się także żądany we wniosku przez skarżącego zwrot prawa jazdy kategorii A i C. Oznacza to, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii B, pozbawia prawa do uzyskania prawa jazdy kategorii, o których zwrócenie wystąpił skarżący. Tym samym, dokument prawa jazdy dla tych kategorii nie może być zwrócony skarżącemu w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której osoba z orzeczonym sądownie zakazem prowadzenia pojazdów objętych prawem jazdy kategorii B mogłaby - w okresie obowiązywania zakazu - wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać (niekiedy wręcz większe) zagrożenie w ruchu przez prowadzenie innych pojazdów. Fakt, że przed wyrokiem sądu karnego skarżący legitymował się prawem jazdy obejmującym również inne kategorie prawa jazdy, zaś SR w prawomocnym wyrokiem odebrał mu je tylko częściowo, tzn. zakazał prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii B, nie oznacza, że - w trakcie obowiązywania tego zakazu - skarżący może prowadzić pojazdy mechaniczne objęte pozostałymi kategoriami. Taka aktywność jest bowiem objęta zakazem wprowadzonym w unormowaniach art. 12 u.k.p. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa jazdy, w sytuacji sankcjonowanej przepisem art. 12 ust. 2 u.k.p., nie jest objęte uznaniem administracyjnym, lecz obliguje organ do zastosowania wynikających z niego sankcji. Wobec powyższego, niezasadny jest zarzut skarżącego, że pomimo orzeczonego wyrokiem SR zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii B, nie wydano mu prawa jazdy pozostałych posiadanych przez niego kategorii. Orzekające w sprawie organy nie tylko nie naruszyły art. 12 u.k.p. ale także zebrały wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, nie uchybiając przy tym elementarnym zasadom procedury administracyjnej. W tym stanie rzeczy, nie można uznać za uzasadnione podniesionych w skardze zarzutów. Konkludując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. Nie uwzględniając skargi, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd oddalił skargę w całości.