III SA/Wr 510/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant apl. radcowski Tomasz Dulewski po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] . nr [...]; II. przyznaje adwokatowi W. M.od Skarbu Państwa -Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej i 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków; III. określa, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Zaskarżoną przez S. L. decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.), § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, zwanego dalej w skrócie "rozp. RM") i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] (Nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia u S. L. choroby zawodowej - przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze dla ludzi (poz. 4 załącznika do rozp. RM). Wydając negatywne dla skarżącego decyzje, organy obu instancji oparły się na orzeczeniach lekarskich D. W. O. M.P. we W. z [...]., z dnia [...]., K. C. W. i Z. A. M. we W., gdzie S. L. przebywał od [...]do [...]., I. M. P. i Z. Ś. w S. z dnia [...] w których nie rozpoznano choroby zawodowej ujętej w poz. 4 załącznika do rozp. RM. Według orzeczenia z [...] nie wykazano zmian chorobowych układu oddechowego. Według orzeczenia z dnia [...]. rozpoznano przewlekły spastyczny nieżyt oskrzeli ze współistnieniem częściowej niewydolności oddechowej. W orzeczeniu K. C. W. i Z. A. M. we W. stwierdzono, że warunki pracy przyczyniły się do choroby, ale stwierdzona choroba nie spełniała pełnych kryteriów diagnostycznych. W oparciu o badania gazometryczne krwi tętniczej i po wysiłku nie stwierdzono bowiem niewydolności oddechowej. W orzeczeniu lekarskim I. M. P. i Z. Ś. w S. z dnia [...]. stwierdzono brak podstaw do stwierdzenia zawodowego zapalenia oskrzeli. Uzasadniono to orzeczenie tym, że "Biorąc pod uwagę charakterystykę narażenia zawodowego pacjenta, dane z wywiadu i dostępnej dokumentacji lekarskiej, potwierdzające występujących u niego nawracających infekcji w obrębie górnych dróg oddechowych i oskrzeli oraz uwzględniając całokształt obserwacji klinicznej, a zwłaszcza wyniki badań bakteriologicznych plwociny i próby na polivakcynę - brak jest podstaw do przyjęcia zawodowego tła przewlekłego zapalenia oskrzeli. Schorzenie to ma charakter infekcyjny, pozazawodowy". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, S. L. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] Stwierdził brak konsekwencji rozstrzygnięcia, polegający na tym, że z uzasadnienia decyzji wynika stwierdzenie choroby oraz wpływ na nią warunków pracy, ale choroba nie spełnia kryteriów diagnostycznych. Zarzucił niekompletność charakterystyki stanowisk pracy. Wynikiem tego jest brak odzwierciedlenia faktycznych, trudnych warunków pracy. Jest to istotne, gdyż z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy, nie zaś jego rozmiar, jeśli dane schorzenie figuruje w wykazie chorób zawodowych. Skarżący podniósł, że w okresie pracy zawodowej i po jej zaprzestaniu był zmuszony poddawać się różnym zabiegom chirurgicznym na drogach oddechowych. Trzykrotnie leczony był szpitalnie na nieżyt oskrzeli. Z tego tytułu przyznano mu rentę. Biorąc to pod uwagę skarżący uważa, że przysługuje mu zadośćuczynienie w formie uznania schorzenia za chorobę zawodową. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być dokonana bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. (P 23/07, OTK-A 2008, Nr 5, poz. 82), w którym stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w zakresie w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p., jak i wydane na tej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec skorzystania przez TK z - przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP z możliwości określenia "innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego" niż wskazana w tymże przepisie data ogłoszenia orzeczenia TK, powstało istotne zagadnienie, jak w okresie odroczenia mają postępować sądy względem przepisów uznanych za niekonstytucyjne, lecz jeszcze niewyeliminowanych z systemu prawa. Ponieważ w orzeczeniu odraczającym utratę mocy obowiązującej kwestionowanego aktu normatywnego Trybunał Konstytucyjny nie wskazał jednoznacznie, czy w okresie odroczenia akt zdyskwalifikowany konstytucyjnie, lecz niederogowany może, czy też nie powinien być stosowany. Zatem rozstrzygnięcie tej kwestii pozostaje w sferze decyzji sądów. To one "powinny kierować się dążeniem do zagwarantowania maksymalnego przestrzegania Konstytucji i z tą myślą ważyć okoliczności sprawy, w jakiej mają orzekać" (K. Gonera, E. Łętowska, Odroczenie utraty mocy niekonstytucyjnej normy i wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2008, Nr 6, s. 5-6; także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2007 r., III CZP 125/07). Jeżeli już z chwilą ogłoszenia wyroku, poprzedzającą moment derogacji niekonstytucyjnych przepisów na skutek promulgacji wyroku, następuje uchylenie domniemania konstytucyjności ocenianego unormowania, to organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne powinny mieć na uwadze fakt, że chodzi o regulacje pozbawione domniemania konstytucyjności. W takiej sytuacji sądy rozpoznające konkretną sprawę nie są pozbawione możliwości oceny skutków wyroku TK stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów mających w niej zastosowanie, w zależności od tego, jakich przepisów (materialnoprawnych, procesowych, ustrojowych, międzyczasowych, derogacyjnych, zmienianych, zmieniających itd.) dotyczy orzeczenie TK, i przy uwzględnieniu godnego efektywnej ochrony, celu w rozpoznawanej sprawie. Z powołanego wyroku TK wynika, że niekonstytucyjność badanych przepisów nie sprowadzała się jedynie do wadliwej konstrukcji upoważnienia ustawowego do wydania aktu wykonawczego. Polegała ona także na bezpodstawnej ingerencji rozporządzenia Rady Ministrów w sferę konstytucyjnie chronionych praw i wolności człowieka i obywatela, zastrzeżoną do wyłącznej materii ustawowej bez możliwości przekazywania do regulacji w drodze rozporządzenia. Jeżeli więc wskutek wadliwego prawodawstwa doszło do naruszenia norm kompetencyjnych, a w konsekwencji do uchybień w zakresie prawa materialnego, przeto sprzeczne ze standardami Konstytucji RP byłoby rozstrzyganie w sprawach chorób zawodowych na podstawie niekonstytucyjnych unormowań. Wartością nadrzędną, godną konstytucyjnej ochrony nawet w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego, jest właśnie prawo pracownika do rozpoznania i załatwienia sprawy choroby zawodowej na podstawie legalnej procedury i niesprzecznych z Konstytucją norm prawa materialnego. Z tych względów, nawet gdy TK postanowił o odroczeniu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego kolidującego z Konstytucją RP, przepis uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany ani do zdarzeń, które dokonały się po ogłoszeniu wyroku TK, ani do zdarzeń zaistniałych przed wydaniem orzeczenia przez TK. Odroczenie, o którym mowa, nie jest więc na gruncie badanych przez TK przepisów przeszkodą do uznania przez sąd, że przepis był sprzeczny z Konstytucją od chwili jego uchwalenia (lub od dnia wejścia w życie Konstytucji). Z tej przyczyny sąd może odmówić zastosowania przepisu od dnia jego wejścia w życie (lub od dnia wejścia w życie Konstytucji) także do stanów faktycznych sprzed orzeczenia TK (wyrok SN z dnia 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06, niepubl.). Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, w której na skutek wydania orzeczenia opartego na normie prawnej niezgodnej z Konstytucją, postępowanie, niemal natychmiast po jego zakończeniu, musiałoby zostać wznowione według określonej procedury stosownie do dyspozycji art. 190 ust. 4 Konstytucji. "Dysfunkcjonalne byłoby domaganie się stosowania prawa, co do którego Trybunał stwierdził sprzeczność z Konstytucją, po to tylko, aby po utracie jego mocy obowiązującej wznawiać postępowanie na podstawie procedur, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji" (wyrok SN z dnia 23 stycznia 2007 r., III PK 9606, niepubl.). Takie postępowanie kolidowałoby z nakazem sprawiedliwego i rzetelnego rozpoznania sprawy oraz udzielenia należnej każdemu efektywnej ochrony prawnej (wyrok SN z dnia 5 czerwca 2007 r., I PK 6/07, niepubl.). Trafnie przy tym podkreślono, że odroczenie na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, "nie oznacza, że przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Nie jest przecież tak, że do tego dnia jest on zgodny z Konstytucją, a od tego dnia staje się z nią niezgodny, mimo że Trybunał orzeka na podstawie aktualnego stanu prawnego." Istotne jest bowiem samo stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu. Odroczenie, o którym mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji, ma natomiast na celu umożliwienie odpowiedniemu organowi stosownej modyfikacji przepisu i doprowadzenie tym sposobem do zgodności z Konstytucją. W kontekście poczynionych wywodów, zaskarżone decyzje nie mogą pozostać w zbiorze legalnych rozstrzygnięć, skoro zostały wydane na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Okoliczność ta stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego. Według bowiem art. 145a § 1 k.p.a., można żądać wznowienia postępowania także wówczas, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Stosownie zaś do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Uchylenie zaskarżonych decyzji umożliwi skarżącemu rozpoznanie jego sprawy na podstawie unormowań dostosowanych do standardów przewidzianych w Konstytucji, albowiem wartością nadrzędną, godną konstytucyjnej ochrony nawet w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu normatywnego, jest prawo pracownika do rozpoznania i załatwienia sprawy choroby zawodowej według legalnej procedury i niesprzecznych z Konstytucją norm prawa materialnego. O kosztach (292,80 zł - minimalna stawka w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz 17 zł - opłata skarbowa za pełnomocnictwo procesowe) orzeczono stosownie do dyspozycji art. 200, art. 243 i nast. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), zaś orzeczenie zawarte w punkcie III znajduje umocowanie w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.