III SA/Wr 513/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. M. – K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku tutejszego Sądu z dnia 26 października 2017 r. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pismem z dnia 18 czerwca 2017 r. skarżąca wywiodła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Zawiadomieniem z dnia 2 października 2017 r. skutecznie doręczonym skarżącej w dniu 23 października 2018 r., poinformowano skarżącą o terminie rozprawy. Skarżąca, mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawiła się na rozprawę, która odbyła się przed tutejszym Sądem w dniu 26 października 2017 r. Wyrokiem z dnia 26 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę skarżącej w całości. W dniu 25 października 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik w dniu 24 kwietnia 2018 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, do którego dołączył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku (k. 57 – akt sprawy). W uzasadnieniu wskazał, że w związku ze złożeniem wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu skarżąca miała prawo oczekiwać, że to profesjonalny pełnomocnik będzie działał w jej sprawie. Skoro więc strona nie złożyła w terminie wniosku o uzasadnienie, ale w tym terminie złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, to nie można jej zarzucić niedbalstwa, czy też braku staranności w prowadzeniu własnej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w okresie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Z powołanych wyżej przepisów wynika, iż instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie. Samo złożenie wniosku przez stronę we wskazanym terminie oraz dokonanie czynności, dla której zakreślony był termin, nie jest wystarczającą przesłanką przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej. Konieczne jest bowiem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi winy w niedochowaniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje ważne interesy. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu pełnomocnik skarżącej zachował 7 dniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy w dniu 17 kwietnia 2018 r. zapoznał się z aktami sprawy, a wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku wniósł w dniu 24 kwietnia 2018 r. (k. 57 akt sprawy). Jednocześnie pełnomocnik dokonał uchybionej czynności, to jest złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. W ocenie Sądu pełnomocnik skarżącej uprawdopodobnił również brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. Uzasadniając wniosek wskazał, że skarżąca nie dopuściła się niedbalstwa, czy niestaranności w prowadzeniu swoich spraw, gdyż w trakcie biegu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd podzielił stanowisko pełnomocnika skarżącej. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że strona postępowania w każdym czasie trwającego postępowania sądowoadministracyjnego, a nawet przed jego wszczęciem, może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Taki wniosek będzie miał wpływ na sytuację prawną strony go wnoszącej w toku przyszłego postępowania. Złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oznacza bowiem, że strona skarżąca chce, aby dalsze postępowanie sądowe toczyło się z udziałem pełnomocnika, który będzie działał w sprawie za stronę. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca miała zatem prawo oczekiwać, że w związku z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu to profesjonalny pełnomocnik będzie działał w jej sprawie. Tym bardziej, że w sytuacji gdy w trakcie biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wniosek skarżącej o przyznanie pełnomocnika z urzędu nie został prawomocnie załatwiony. Zatem - w ocenie Sądu - w sytuacji gdy strona w przewidzianym prawem 7-dniowym terminie nie wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, ale jeszcze przed biegiem takiego terminu wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie adwokata z rzędu, co miało miejsce w sprawie, to nie można takiej stronie postępowania skutecznie zarzucić niedbalstwa, braku staranności w prowadzeniu własnych spraw (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., II OZ 1164/12). Strona próbuje bowiem zagwarantować realizację swoich praw procesowych przez działanie profesjonalnego pełnomocnika. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiło w sprawie jeszcze przed wydaniem wyroku w sprawie, co w kontekście biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku należało uznać jako działanie strony nakierowane na ochronę swoich praw, w tym procesowych. Co prawda strona z własnej winy może pozbawić się swych uprawnień poprzez niezłożenie we właściwym czasie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednak w niniejszej sprawie taki wniosek został złożony we właściwym czasie, ponieważ ewentualne jego uwzględnienie pozwalało w toku przyszłego postępowania na skuteczne działanie pełnomocnika z urzędu. Co prawda skarżąca mogła samodzielnie sporządzić i wnieść ww. wniosek (pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy). Jednak zaniechanie skarżącej w tym zakresie nie oznacza, że uchybiła swoim obowiązkom procesowym. Takie stanowisko byłoby bowiem sprzeczne z funkcjonalną wykładnią powołanego wyżej art. 243 § 1 p.p.s.a. Skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na każdym etapie trwającego postępowania sądowoadministracyjnego, to przyjąć należy, że celem takiej regulacji było, aby także na etapie składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stosownych czynności mógł dokonać taki właśnie pełnomocnik. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym (por. postanowienie NSA z dnia 4 października 2013 r., I OZ 826/13). Zdaniem Sądu przedstawione przez pełnomocnika skarżącej okoliczności uprawdopodabniają brak winy strony w uchybieniu terminowi. W konsekwencji należało uznać, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu w niniejszej sprawie, co znalazło wyraz w sentencji niniejszego postanowienia.