III SA/Wr 514/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Malinowska - Grakowicz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia [...] r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M K na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w składkach ZUS postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W rozpoznawanej sprawie M K (zwany dalej skarżącym) złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i [...], a jego rodzina utrzymuje się: z jego wynagrodzenia za pracę ([...] zł brutto) oraz z zasiłku [...] ([...] zł), jaki jego żona ma pobierać od [...] r. Dodał, że ich wydatki kształtują się następująco: koszty związane z utrzymaniem mieszkania – [...] zł, koszty zakupu żywności – [...] zł, koszty utrzymania [...] – [...] zł. W piśmie z dnia [...] r. skarżący podniósł dodatkowo, że za samo [...] mieszkania płaci [...] zł, a nadto zobowiązany jest ponosić następujące wydatki: opłatę za energię elektryczną – [...] zł, oraz opłatę za gaz [...] zł. Skarżący poinformował, że zamieszkuje wraz z [...], którzy pobierają świadczenia [...] w łącznej wysokości [...] zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika ponadto, że z MOPS- u otrzymuje zasiłek [...] na [...] ([...] zł). Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu (na ręce dorosłego domownika) w dniu [...] r., który to w dniu [...] r. wniósł sprzeciw żądając przyznania adwokata. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że nieprawdą jest aby "jego [...] zamieszkiwali z jego rodziną", gdyż jest odwrotnie, bowiem "to on wraz z małżonką i [...] zamieszkuje u [...] w wynajmowanym lokalu". Odnosząc się natomiast do treści powołanego w uzasadnieniu postanowienia art. 87 KRO stwierdził, że artykuł ten nic nie mówi "o konieczności pożyczania pieniędzy, ani obowiązku zaciągania kredytu przez [...] na rzecz pokrycia kosztów adwokata". Reasumując, skarżący wniósł o przyznanie mu adwokata ponieważ "pomoc ta jest mu niezbędna, a z przyczyny złej sytuacji finansowej nie stać go na poniesienie kosztów takiej pomocy". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, na podstawie art. 245 § 3 ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać, zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zaś zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), przy czym przyznanie tegoż prawa osobie fizycznej następuje jedynie wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy p.p.s.a., określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Ponadto podkreślenia wymaga okoliczność, iż w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił także, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Skoro zatem postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że prowadzi z żoną i z [...] wspólne gospodarstwo domowe, a jego rodzina utrzymuje się: z jego wynagrodzenia za pracę ([...] zł brutto) oraz z zasiłków: [...] ([...] zł) oraz [...] ([...] zł). Podczas gdy na miesięczne wydatki składają się odpowiednio wydatki ponoszone na: koszty związane z utrzymaniem mieszkania – [...] zł, w tym na opłaty za energię elektryczną ([...] zł.) oraz za gaz ([...] zł.), koszty zakupu żywności – [...] zł, koszty utrzymania [...] – [...] zł. Zatem łączna kwota ponoszonych przez skarżącego wydatków przewyższa kwotę pozyskiwanych dochodów. Mając powyższe na uwadze skarżący - w ocenie Sądu - wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy). Zważywszy bowiem na wysokość ponoszonych przez skarżącego i jego rodzinę wydatków koniecznych, pozyskiwane przez niego wynagrodzenie miesięczne w łącznej wysokości [...] zł. brutto z pewnością nie wystarczy na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania oraz pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, wobec czego Sąd na mocy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.