III SA/Wr 515/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 lutego 2013 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddala skargę. Decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku, wydaną po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie jego sprawy – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.) – Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS", "Zakład" lub "organ") utrzymał swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie z dnia [...] lipca 2011 r. (Nr [...]), w którym odmówiono stronie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za które wnioskodawca odpowiada jako były prezes zarządu PPHU "A" Sp. z o.o. (pkt 1 decyzji z dnia [...] lipca 2011 r.) i umorzono postępowanie w części dotyczącej umorzenia zadłużenia skarżącego z tytułu składek za pracowników, w tej ich części, którą finansują sami ubezpieczeni (pkt 2 tej samej decyzji). W uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...] sierpnia 2012 r. ZUS wskazał następujące okoliczności faktyczne. Wnioskodawca utrzymuje się z dochodu z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł brutto rocznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Mieszkanie, które zajmują, stanowi własność żony. Według własnego oświadczenia wnioskodawcy datowanego na dzień [...] lipca 2011 r., opłaty za utrzymanie mieszkania wynoszą łącznie około [...] zł miesięcznie. Ponadto spłaca on (wraz z żoną) kredyt hipoteczny. Po dodatkowym zawiadomieniu, do siedziby organu wpłynęło oświadczenie częściowo tylko wypełnione przez dłużnika, który nie złożył jednak żądanych dokumentów potwierdzających – między innymi – wysokość ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów. Zobowiązany deklaruje również, iż nie posiada majątku o wartości pozwalającej na zaspokojenie roszczeń wynikających z decyzji o przejęciu przez niego odpowiedzialności za zobowiązania spółki "A". Organ podkreślił w związku z tym, że członkowie zarządu odpowiadają solidarnie, całym swoim majątkiem, za zaległości podatkowe spółek z o.o., stosownie do art. 116 § 1 ordynacji podatkowej. Wnioskodawca jest zatem zobowiązany do wykazania własnego majątku, a także – do dostarczenia organowi dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej jego gospodarstwa domowego. Oceniając takie ustalenia na kanwie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., Zakład wywiódł, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, w rozumieniu przywołanych przepisów, który to stan stanowi normatywną przesłankę ewentualnego umorzenia zaległości. Przeciwnie, podjęte już zostały czynności zmierzające do wyegzekwowania należności od dłużnika. Podkreślono, iż jeśli ten nie dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet zaległości, ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane (jako należności publicznoprawne), korzystając z pierwszeństwa w zaspokojeniu przed innymi należnościami. W konkluzji ZUS stwierdził, że obecnie nie zachodzą prawne przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zainteresowany zażądał uchylenia decyzji Zakładu, wydanych w obu instancjach i zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu tych żądań zaakcentowano, że w sprawie chodzi o zaległości spółki "A", za które skarżący odpowiada akcesoryjnie jako były prezes zarządu tej spółki. W takim zaś wypadku – zdaniem strony – odpowiedzialność ograniczona jest wyłącznie do majątku osobistego osoby odpowiedzialnej. Autor skargi twierdzi, ze dostarczone organowi oświadczenie wyczerpuje w swojej treści całość jego osobistej sytuacji majątkowej. Zresztą to organ zobowiązany jest do ustalenia z urzędu prawdy obiektywnej. W ocenie strony skarżącej, nie zbadano też czy został spełniony art. 118 § 2 ordynacji podatkowej. W skardze zarzucono wreszcie, że decyzje powinien podpisać Prezes ZUS, który nie może upoważniać dyrektorów oddziałów do udzielania dalszych pełnomocnictw pracownikom do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu. W odpowiedzi pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie strony przeciwnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta – stosownie do art. 1 § 2 wymienionej ustawy – sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne są zatem właściwe do badania zaskarżonych decyzji administracyjnych pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Ewentualne wyeliminowanie z obrotu skontrolowanej decyzji może nastąpić jedynie w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa, wskazanych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej w dalszych wywodach "p.p.s.a."). Jeżeli jednak zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, sąd jest zobligowany skargę oddalić, kierując się dyspozycją art. 151 tej samej ustawy. Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Szczegółowe rozważania wypada jednak poprzedzić dwoma uwagami ogólniejszej natury. Po pierwsze, sprawa jest rozpoznawana przez tutejszy Sąd drugi raz. Poprzednio, prawomocnym już wyrokiem z dnia [...] marca 2012 r. ([...]) inny skład orzekający uchylił wcześniejszą decyzję ZUS, wydaną w dniu [...] września 2011 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Sąd dopatrzył się wówczas naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., które polegało na wydaniu uchylonej decyzji przez tą samą osobę, która podpisała jednocześnie decyzję wydaną przez Zakład w pierwszej instancji (z dnia [...] lipca 2011 r.). W obecnie weryfikowanej decyzji wskazane uchybienie procesowe zostało wyeliminowane. Po drugie, faktem bezspornym jest, że – na podstawie ostatecznej już i prawomocnej decyzji Zakładu z dnia [...] grudnia 2008 r. (Nr [...]) – skarżący ponosi względem ZUS odpowiedzialność za zaległości w składkach Spółki z o.o. – Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługoiwe "A" w G., jako były prezes zarządu tej spółki. Uwzględniając obie okoliczności godzi się niezwłocznie zaakcentować, że istoty niniejszego sporu sądowoadministracyjnego nie stanowi wcale zagadnienie czym odpowiada za te zaległości dłużnik akcesoryjny (jak uważa strona skarżąca), lecz to, czy zachodzą prawne przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, o zastosowanie której ubiegał się zainteresowany. Jak słusznie wskazał organ, przesłanki, o których mowa, uregulowane zostały przede wszystkim w art. 28 u.s.u.s., mającym zastosowanie także do odpowiedzialności osób trzecich, na podstawie odesłania wynikającego z art. 32 tej samej ustawy. Dobitnego podkreślenia wymaga przy tym, że skarżący był dwukrotnie informowany przez organ o wspomnianych przesłankach uzasadniających ewentualne umorzenie zaległości: pierwszy raz – w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, datowanym na dzień [...] czerwca 2011 r. (k. 14-16 akt administracyjnych); drugi raz –pismem z dnia [...] maja 2012 r., w którym zwrócono dodatkowo uwagę na powinności rzetelnego wypełnienie formularza "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" i o potwierdzenie zawartych tam danych stosownymi dokumentami, prosząc jednocześnie o ustosunkowanie się do wskazanych w tym piśmie podstaw do ewentualnego umorzenia i wskazanie szczegółowych przyczyn (argumentów) uzasadniających – w ocenie wnioskodawcy – zastosowanie ulgi, o która się ubiegał (k. 74-75). Trzeba skonstatować, że przy podejmowaniu obecnie skarżonej decyzji, organ uwzględnił wszystkie okoliczności wskazane przez samego zainteresowanego. Zgodne z prawdą jest też twierdzenie Zakładu, iż wypełniony formularz "Oświadczenia", nadesłany do siedziby organu w odpowiedzi na ostatnio wymienione pismo nie zawiera wszystkich danych (w ogóle nie podano jakichkolwiek informacji dotyczących sytuacji majątkowej żony skarżącego, mimo że małżonkowie pozostają w majątkowej wspólności), a te informacje, które podano, nie zostały w żaden sposób udokumentowane. W tej sytuacji nie może dziwić, że zaskarżona decyzja została wydana po dokonaniu oceny jedynie tych okoliczności faktycznych, które były znane organowi. Marginalnie godzi się zauważyć, że z art. 26 ust. 3a pkt 2 i z art. 27 ust. 1 u.s.u.s. niedwuznacznie wynika, że przedmiotem zabezpieczenia wierzytelności Zakładu – w formie hipoteki lub zastawu – mogą być także ruchomości i nieruchomości stanowiące współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka. Oba przepisy mają w sprawie zastosowanie na podstawie odesłania z art. 32 tej samej ustawy. Organ był więc w pełni uprawniony do żądania od skarżącego wyjaśnień nie tylko odnośnie do sytuacji majątkowej jego samego, ale także jego żony, skoro – co już podkreślono - małżonkowie pozostają w ustroju wspólności majątkowej (okoliczność przyznana przez wnioskodawcę w jego oświadczeniu do protokołu o jego stanie majątkowym, z dnia [...] maja 2011 r. – k. 2-3 akt administracyjnych). Dokonaną przez organ ocenę ujawnionej przez dłużnika jego sytuacji rodzinnej i majątkowej należy w pełni podzielić. Nie ulega w szczególności żadnych wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi stan całkowitej niewypłacalności dłużnika, w rozumieniu art. 26 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Skarżący prowadzi przecież handlową działalność gospodarczą, a organ wszczął już czynności zmierzające do przymusowego wyegzekwowania zaległości powstałych w okresie funkcjonowania spółki "A". Z drugiej strony, chociaż organ wprost zacytował (w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania) wchodzące w rachubę przepisy, które mogłyby ewentualnie uzasadniać zastosowanie żądanej ulgi, nawet mimo braku stanu całkowitej nieściągalności, oraz pouczenia (w piśmie z dnia [...] maja 2012 r.) o możliwości wskazanie szczególnych przyczyn (argumentów) uzasadniających umorzenie, zainteresowany nie powołał się na żadne szczególne okoliczności tego rodzaju. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut rzekomego naruszenia przez organy przepisów, które miałoby polegać na niezbadaniu sprawy pod kątem ewentualnego przedawnienia się zaległości wobec ZUS, w świetle postanowień art. 118 § 2 ordynacji podatkowej. Trzeba bowiem zauważyć, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie – jako uregulowanie autonomiczne, wykluczające dopuszczalność stosowania art. 118 ordynacji podatkowej – art. 24 ust. 5d u.s.u.s. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw i wszedł w życie 1 stycznia 2003 r., co oznacza, że obowiązywał w dniu [...] grudnia 2008 r. (chodzi o dzień wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki). Skoro decyzja została wydana po wejściu w życie art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to kwestię przedawnienia należy oceniać zgodnie z tym przepisem, wedle którego, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Chybiony jest wreszcie zarzut wydania decyzji przez osobę do tego nieuprawnioną. W art. 83 ust. 4 u.s.u.s. legislator zastąpił – w sprawach, których przedmiotem jest zastosowanie (odmowa zastosowania), ulgi w postaci umorzenia należności składkowych wobec ZUS – instytucję odwołania konstrukcją wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jednolitym już wręcz obecnie orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został pogląd o dopuszczalności ferowania orzeczeń w tym zakresie przez różnych pracowników Zakładu, w tym celu, aby nie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. choćby wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II GSK 1432/10). Ostatnio wymieniony przepis przesądza o ustawowym wyłączeniu od udziału w postępowaniu tego pracownika organu, który brał udział w niższej instancji w wydaniu decyzji. W sprawach tego rodzaju, co rozpoznawana, oznacza to konieczność podejmowania decyzji pierwotnych oraz decyzji wydawanych po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia (odmowy umorzenia), przez innych pracowników. Sama zaś derogacja uprawnień orzeczniczych znajduje swoje normatywne uzasadnienie w art. 268a k.p.a. Na marginesie obecnie rozważanej kwestii wymaga przypomnienia, że właśnie stwierdzenie dopiero co opisanego naruszenia było powodem wyeliminowania przez tutejszy Sąd wcześniejszej decyzji organu z dnia [...] września 2011 r. (zob. wyrok z dnia [...] marca 2012 r., [...]). Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi nie są zasadne, gdyż organy, w toku postępowania, nie naruszyły prawa w zakresie, o jakim mowa na wstępie niniejszych wywodów. Dlatego też, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.