III SA/Wr 523/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego, wniosku P. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 523/15, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. P. R. (zwany dalej "skarżącym", "wnioskodawcą") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwójką małoletnich dzieci, utrzymują się z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (4000 zł) i z dochodów z prac dorywczych (wakacje) wykonywanych przez jego żonę (1000 zł), ponoszone przez nich koszty stałe wynoszą ok.1500 zł. Skarżący podniósł, że w związku z wakacjami i z nadchodzącym nowym rokiem szkolnym wzrosły mu wydatki na dzieci. Z załączonych rachunków wynika, że wnioskodawca ponosi następujące wydatki: opłata za energię elektryczną - 76,44 zł i 138, 95 zł; za telefon: 110, 38 zł, 343, 51 zł i 134, 98 zł. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. skarżący oświadczył, że swoją działalność gospodarczą prowadzi w A. (tam rozlicza się podatkowo) i uzyskuje średnio przychód brutto w wysokości 5000 zł (koszty netto wynoszą 1500 zł). Dodał, że samochód wykorzystywany w działalności gospodarczej jest własnością jego ojca. Poinformował, że byłby w stanie ewentualnie ponieść koszt sądowy w maksymalnej wysokości 100 zł. Ponadto zadeklarował niezwłoczne nadesłanie do akt sprawy stosownej dokumentacji księgowej dotyczącej prowadzonej działalności jak również zaświadczenia o zarobkach małżonki. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu [...] października 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego zatytułowane "zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 07.10.2015 r. sygn. akt III SA/Wr 523/15", które zarządzeniem Sądu z dnia [...] października 2015 r. potraktowane zostało jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił wszystkie posiadane informacje i dane niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej. Wskazał w nim bowiem jaką prowadzi działalność gospodarczą i jakie osiąga z niej dochody, jakie ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego a także podał wysokość dochodu z prac dorywczych wykonywanych przez jego żonę. Do wniosku załączone zostały również stosowne dokumenty m.in. rachunki za energię elektryczną. W ocenie wnioskodawcy dane zawarte we wniosku oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. Skarżący oświadczył również, że szereg dokumentów, których nadesłania domagał się Sąd nie mogło zostać zrealizowane z powodów niezależnych od niego między innymi odmowa uzyskania dokumentacji od księgowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." - w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w sprawach, w których postępowanie sądowe wszczęte zostało przed ww. datą (z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony podlega rozpoznaniu na nowo. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 190 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy przyznanie prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Podkreślić jednocześnie należy, że zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji prawnej. Godzi się przy tym zaznaczyć, że aczkolwiek podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu, to jednak w sytuacji, gdy oświadczenia te okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.) Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W rozpoznawanej sprawie wobec uznania, że zawarte w urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach jest niewystarczające i budzące wątpliwości, pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, kserokopii dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu (stosownego zaświadczenia), kserokopii zeznania podatkowego za rok 2014, a jeżeli skarżący prowadzi działalność gospodarczą to kserokopii ostatniej strony z księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu z którego wynikałaby wysokość przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i rodzaj ponoszonych kosztów, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, w tym rachunków wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej. Celem powyższego wezwania było w szczególności zweryfikowanie oświadczenia wnioskodawcy w aspekcie faktycznej wysokości aktualnie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków. Wezwanie doręczone zostało stronie w dniu [...] sierpnia 2015 r. W odpowiedzi skarżący przedłożył dokument o rejestracji działalności gospodarczej w A., umowę o świadczenie usług pasażerskich na rzecz "A" sp. z o.o. oraz faktury nr [...] i nr [...]. Wskazał jednocześnie, że prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w A. i tam rozlicza się podatkowo. Z działalności uzyskuje średnie przychody miesięczne brutto około 3.500,00 zł. Jednocześnie oświadczył, że zwrócił się do obsługującej go księgowej o sporządzenie stosownego zestawienia, jak również kserokopii zeznania podatkowego za rok 2014 oraz innych dokumentów, które to zobowiązał się niezwłocznie po ich otrzymaniu przedstawić do akt sprawy. Poinformował również, iż nie może przedstawić zaświadczenia o zarobkach swojej żony z powodu urlopu pracodawcy. W tym przypadku wnioskodawca także zadeklarował niezwłoczne jego dostarczenie. Skarżący nie nadesłał jednak do akt sprawy obiecanych dokumentów źródłowych. Tak więc fakt osiąganych przez skarżącego i małżonkę dochodów, na które powoływał się wnioskodawca nie został udowodniony. Ponadto, skarżący nie wyjaśnił, czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z pomocy społecznej, nie przedłożył pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz nie nadesłał dokumentów księgowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczności te sprawiają, że oświadczenia P. R. o jego sytuacji majątkowej i rodzinnej są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał Sąd, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. W takich zaś okolicznościach faktyczno-prawnych przyznanie prawa pomocy nie mogło nastąpić. Skoro bowiem udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi - jak już wspomniano na wstępie - wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.