III SA/Wr 533/14
WyrokWSA we Wrocławiu2014-11-06
Skład orzekający: Bogumiła Kalinowska, Magdalena Jankowska-Szostak, Jerzy Strzebinczyk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy kara pieniężna nałożona na przewoźnika drogowego za naruszenie warunków przewozu (trasa, godziny odjazdu, brak biletu) jest zasadna, gdy przewoźnik podnosi zarzuty dotyczące prowokacji, manipulacji i nieprawidłowości po stronie organów kontrolnych?Ratio decidendi
Kara pieniężna nałożona na przewoźnika drogowego za naruszenie warunków przewozu (trasa, godziny odjazdu, brak biletu) jest zasadna, jeśli ustalenia faktyczne organów są prawidłowe, a zarzuty dotyczące prowokacji i nieprawidłowości po stronie organów kontrolnych nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Protokół kontroli podpisany bez zastrzeżeń przez kierowcę stanowi dowód urzędowy, a twierdzenia o niewiarygodności zeznań kierowcy lub o spisku organów nie są wystarczająco udowodnione, aby podważyć ustalenia faktyczne.Stan faktyczny
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrywał skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego utrzymującą w mocy decyzję o nałożeniu na skarżącego T.S. kary pieniężnej za naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym. Naruszenia dotyczyły wykonywania przewozu regularnego z naruszeniem ustalonej trasy przejazdu, wyznaczonych przystanków, godzin odjazdu i przyjazdu, a także niewydania pasażerom biletów. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące prowokacji, manipulacji i nieprawidłowości po stronie organów kontrolnych oraz wnioskował o dopuszczenie dowodów z postępowań karnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę.
Główny Inspektor Transportu Drogowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), art. 4 pkt 22 lit. a), art. 18 ust. 1, art. 18b ust. 1 pkt 3 i 7 oraz ust. 2 pkt 3 i 5, art. 20 ust. la, art. 92a ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1414, zwanej dalej w skrócie "u.t.d." lub "ustawą") oraz lp. 2.2.2, 2.2.3 i 2.7 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2014 roku nr [...] o nałożeniu na skarżącego T.S. (prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "A") kary pieniężnej w wysokości [...] złotych - utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył, że podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły następujące naruszenia:
• wykonywanie przewozu regularnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzenia zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących: ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków;
wykonywanie przewozu regularnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzenia zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących: godzin odjazdu i przyjazdu;
niewydanie pasażerowi wymaganego potwierdzenia wniesienia opłaty za przejazd przed rozpoczęciem kursu, z wyłączeniem taksówki.
Jak przytoczono, w dniu [...] września 2013 roku w S. rozpoczęła się kontrola autobusu marki RENAULT nr rej. [...] przeprowadzona przez inspektora Inspekcji Transportu Drogowego. Pojazdem kierował W. W. W chwili kontroli wykonywany był zarobkowy regularny przewóz osób na trasie W. – S. Kierowca okazał do kontroli m.in. wypis z zezwolenia na wykonywanie przewozów osób w krajowym transporcie drogowym na linii regularnej W. – S. wraz z rozkładem jazdy oraz wypis z licencji na wykonywanie transportu drogowego osób. Ustalenia z kontroli zostały zawarte w protokole.
Wszczęte w sprawie postępowanie zakończyło się wydaniem przez D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego jako organu I instancji wskazanej wyżej decyzji administracyjnej nakładającej na skarżącego karę pieniężną.
Rozpatrując wniesione odwołanie organ drugiej instancji wskazał, że według art. 18b ust. 1 pkt 3 ustawy wsiadanie i wysiadanie pasażerów odbywa się tylko na przystankach określonych w rozkładzie jazdy. W myśl art. 18b ust. 1 pkt 7 ustawy o transporcie drogowym przewozy regularne w krajowym transporcie drogowym są wykonywane zgodnie z warunkami przewozu osób określonymi w zezwoleniu, o którym mowa w art. 18. Stosownie do art. 20 ust. 1a ustawy załącznikiem do zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązujący rozkład jazdy. Według art. 18b ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o transporcie drogowym podczas wykonywania przewozów regularnych zabrania się m.in. zabierania i wysadzania pasażerów poza przystankami określonymi w rozkładzie jazdy oraz naruszania warunków przewozu osób określonych w zezwoleniu, o którym mowa w art. 18.
Stosownie zaś do art. 4 pkt 22 lit. a) ustawy przez obowiązki lub warunki przewozu drogowego rozumie się obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy oraz m.in. ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Zgodnie z art. 774 Kodeksu cywilnego przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. W myśl zaś art. 16 ust. 1 ustawy Prawo przewozowe umowę przewozu zawiera się przez nabycie biletu na przejazd przed rozpoczęciem podróży lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika lub organizatora publicznego transportu zbiorowego warunków dostępu do środka transportowego, a w razie ich nieustalenia - przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. Stosownie do ust. 2 powyższego artykułu na bilecie, o którym mowa w ust. 1, umieszcza się:
nazwę przewoźnika lub organizatora publicznego transportu zbiorowego,
relację lub strefę przejazdu,
wysokość należności za przejazd,
zakres uprawnień pasażera do ulgowego przejazdu.
W myśl art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10000 złotych za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć kwoty 10000 złotych (ust. 2). Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa ust. 1, oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (art. 92a ust. 6 ustawy o transporcie drogowym).
Naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu regularnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzenia zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących: ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości 3000 złotych zgodnie z lp. 2.2.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Za wykonywanie przewozu regularnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzenia zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących: godzin odjazdu i przyjazdu nakładana jest kara pieniężna w wysokości 500 złotych, stosownie do lp. 2.2.2 załącznika nr 3 do ustawy. Kara pieniężna za niewydanie pasażerowi wymaganego potwierdzenia wniesienia opłaty za przejazd przed rozpoczęciem kursu, z wyłączeniem taksówki, wynosi 2000 złotych, zgodnie z lp. 2.7 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym.
Odnosząc się do naruszeń z lp. 2.2.2 i 2.2.3 załącznika nr 3 organ odwoławczy stwierdził, że podczas kontroli przesłuchano w charakterze świadka kierowcę oraz starszego kontrolera transportu drogowego w WITD we W., oddział w K. Kierowca zeznał: "(...) jestem kierowcą autobusu w firmie "A" Pana T. S.. Pracuję tam od [...] września 2013 r. Ja w dniu dzisiejszym rozpocząłem pracę o godz. 4:25 podejmując autobus z bazy firmy przy ul. W. w W.. (...) autobusem o nr rej. [...] już wcześniej jeździłem (...) pasażerów w dniu dzisiejszym przewoziłem w sumie troje. Były to dwie kobiety i mężczyzna. Wsiedli oni w W., mężczyzna z kobietą wsiedli na ul. S., zaś kolejna kobieta na ul. A.. Ta druga kobieta wysiadła przy A., zaś pozostali pasażerowie wysiedli na przystanku końcowym. (...) rozkłady jazdy, jakie okazałem do kontroli, otrzymałem od szefa, tj. J.S. (...). Ja jestem świadomy, że jeden z tych rozkładów jest zatwierdzony przez urząd marszałkowski, zaś drugi jest sporządzony przez szefa. Ja wiem, że te rozkłady mają różne godziny odjazdów i przyjazdów. Szef kazał mi się stosować do tego rozkładu, nie zaś do tego zatwierdzonego przez Marszałka (...). W tym rozkładzie, który ułożyła firma, jest więcej kursów i są w innych godzinach, niż te legalne. W dniu dzisiejszym (...) odjechałem z przystanku przy ul. S. w W. o 4:35 i następnie udałem się w kierunku S. zgodnie z trasą określoną w zezwoleniu. Ja nie byłem jedynie na przystanku w S. przy ul. S.. Ja skróciłem sobie trasę, bo wiedziałem, że tam na tym przystanku nikogo nie będzie (...) "..
Przesłuchiwana w charakterze świadka kontroler transportu drogowego zeznała: " (...) osobiście uczestniczyłam w przejeździe autobusem marki RENAULT o nr rej. [...], który był oznakowany tablicą kierunkową "S." i wykonywał przewóz regularny z naruszeniem warunków określonych w okazanym do kontroli drogowej zezwoleniu nr [...] na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym poprzez naruszenie ustalonej trasy przejazdów lub wyznaczonych przystanków. Ja wsiadłam do ww. autobusu wraz z inspektorem kontroli skarbowej w W. przy ul. S. o godzinie 04:35 (przystanek autobusowy). Następnie kierowca zatrzymywał się na kolejnych przystankach zlokalizowanych przy ul. A. 28, ul. B. 30, ul. W 35 w W. Dalej kierowca kontynuował przejazd w kierunku S., gdzie zatrzymywał się na przystankach przy ul. W. 23, Al. L. 5 aż do przystanku przy ul. M. (...) W S. kierowca nie wjeżdżając na ulicę S. wysadził pasażerkę na skrzyżowaniu koło P. (...)".
Jak dalej stwierdził organ - analiza okazanego do kontroli rozkładu jazdy stanowiącego załącznik do udzielonego skarżącemu zezwolenia wykazała, że zezwolenie nie przewiduje przejazdu na trasie W. – S. rozpoczynającego się o godz. 4:35. Tymczasem, jak wynika z zeznań kierowcy, posługuje się on rozkładem jazdy niebędącym załącznikiem do zezwolenia, który obejmuje większą liczbę kursów. Powyższe stanowi naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu regularnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzenia zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących: godzin odjazdu i przyjazdu (lp. 2.2.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym).
Ponadto kontrolujący ustalili, że kierowca wykonywał przewóz niezgodnie z rozkładem jazdy stanowiącym załącznik do zezwolenia, ponieważ przewóz powinien odbyć się na trasie W. – S. przez m.in. ul S. 12 w S. Tymczasem, zgodnie z treścią zeznań świadków, kierowca rozpoczął przewóz osób od przystanku przy ul. S. (godz. 4:35), następnie zatrzymywał się na przystankach przy ulicy A. 28, ulicy B. 30 oraz ulicy W. 35 w W.. Dalej kierowca kontynuował przejazd zatrzymując się na przystankach przy ulicy W. 23, Al. L. 5 oraz przy ul. M. I, gdzie odbyła się kontrola drogowa. Kierowca pominął przystanek przy ul. S. 12 w S., gdyż, jak zeznał, wiedział, że na tym przystanku nikogo nie będzie. Zgodnie z treścią zeznań świadka Pani E. K., kierowca nie wjeżdżając na ulicę S. wysadził pasażerkę na skrzyżowaniu koło "P.". Powyższe stanowi naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu regularnego z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, zaświadczeniu na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego albo potwierdzenia zgłoszenia przewozu w publicznym transporcie zbiorowym dotyczących: ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków (lp. 2.2.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym).
Odnośnie do naruszenia z lp. 2.7 załącznika nr 3 organ odwoławczy podał, że kierowca zeznał: "(...) Ja w dniu dzisiejszym rozpocząłem pracę o godz. 4:25 podejmując autobus z bazy firmy przy ul. W. w W.. Ja autobusem o nr rej. [...] już wcześniej jeździłem. Jak go dziś wziąłem z bazy, to on nie był wyposażony w kasę fiskalną (...) Ja wiem, że jazda bez kasy fiskalnej jest przestępstwem (...) Próbowałem dzwonić do szefostwa, ale nikt nie odbierał (...) W związku z tym, że ja nie miałem w autobusie kasy fiskalnej, ja również nie wydawałem pasażerom biletów (...)".
Przesłuchiwana w charakterze świadka kontroler zeznała: "(...) Za przejazd zapłaciłam chyba 4 zł, lecz nie otrzymałam za tą usługę biletu. W pojeździe nie była zainstalowana kasa fiskalna (...)".
Biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu organ odwoławczy uznał fakt popełnienia przez stronę naruszenia z lp. 2.7 załącznika nr 3 za bezsporny. Obowiązkiem przewoźnika wykonującego przewóz drogowy osób jest m.in. przekazanie pasażerowi potwierdzenia uiszczenia przez niego opłaty za przejazd (biletu), który stanowi dowód zawarcia umowy przewozu przez strony. W omawianym przypadku strona nie wywiązała się ze swojego obowiązku. Kierowca zeznał, że w autobusie nie było zamontowanej kasy fiskalnej. Nadto z treści zeznań kierowcy nie wynika, ażeby w związku z brakiem kasy fiskalnej otrzymał od pracodawcy polecenie nieprzyjmowania opłaty za przejazd.
Rozpatrując zarzuty odwołania organ odwoławczy uznał je za niezasadne, w szczególności słuszne było w ocenie tego organu odrzucenie w toku pierwszej instancji wniosku strony o wyłączenie pracowników WITD we W. z przedmiotowego postępowania administracyjnego (postanowieniem z [...] października 2013 roku). Strona w toku postępowania w I instancji nie wskazała sygnatury sprawy, pod jaką ma toczyć się postępowanie karne przeciwko pracownikom WITD we W. Nadto, jak wynika z treści wniosku, ma ono dotyczyć rzekomych gróźb karalnych wystosowanych przez funkcjonariuszy ITD podczas kontroli drogowej przeprowadzonej w stosunku do strony w maju 2013 roku, a nie podczas kontroli drogowej, której wyniki spowodowały wszczęcie niniejszego postępowania.
W odniesieniu do przedkładanej przez stronę notatki urzędowej sporządzonej przez kierowcę, dotyczącej rzekomych uchybień, jakich dopuścili się kontrolujący w dniu [...] września 2013 roku podczas kontroli drogowej, organ stwierdził, iż jest ona dla organu niewiarygodna. Kierowca nie odmówił złożenia zeznań w charakterze świadka podczas kontroli. Nadto prawidłowość przeprowadzonej kontroli potwierdza protokół kontroli podpisany przez kierowcę bez zastrzeżeń, z adnotacją następującej treści: "Powyższy tekst jest zgodny ze stanem faktycznym i po zapoznaniu się z nim nie wnoszę żadnych uwag".
Organ podkreślił fakt, że protokół kontroli drogowej stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zatem sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Podpisanie protokołu kontroli drogowej bez zastrzeżeń, co miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowi dowód na okoliczności w nim stwierdzone i wyznacza granice postępowania administracyjnego co do faktów i stanu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 240/09).
Organ nie podzielił przekonania strony skarżącej o dyskryminacji. Jak zauważył - kontrola przestrzegania warunków przewozu drogowego i spełniania obowiązków z nim związanych jest podstawowym zadaniem ITD. Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli drogowej w niniejszej sprawie są bezsporne. Trudno natomiast odnieść się do okoliczności związanych z pracą Urzędu Miejskiego w W.. Nie ulega wątpliwości, że strona winna stosować się do udzielonego jej zezwolenia a nie tworzyć własne rozkłady jazdy.
Organ odwoławczy uznał, że w pierwszej instancji zasadnie odmówiono uwzględnienia wniosku o ponowne przesłuchanie kierowcy w charakterze świadka. Zgodnie z art. 78 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania dotyczącego przeprowadzenia dowodu, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Zdaniem organu odwoławczego okoliczności istotne dla sprawy zostały udowodnione na podstawie dowodów przeprowadzonych w toku kontroli drogowej, uzupełnionych o dowody zebrane w postępowaniu w I instancji. W ocenie organu dowód z przesłuchania świadka przeprowadzony "na gorąco", podczas kontroli, bez przemyślenia konsekwencji składanych zeznań, jest wiarygodny. Zeznania kierowcy były spójne i logiczne, nadto znalazły potwierdzenie w dokumentach okazanych do kontroli oraz w treści zeznań świadka.
W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera żadnych przesłanek wskazujących na konieczność zastosowania art. 92c ustawy o transporcie drogowym. Skarżący nie przedłożył w toku postępowania administracyjnego żadnych dowodów na istnienie okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność. Notatka służbowa kierowcy jest niewiarygodna, gdyż stoi w sprzeczności z treścią zeznań złożonych przez tego kierowcę pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Natomiast w odniesieniu do załączonych do odwołania płyt DVD należy stwierdzić, iż zawierają one nagrania z wywiadu oraz konferencji J. S. niebędącego stroną niniejszego postępowania.
W skardze na omówioną decyzję, domagając się jej uchylenia, zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a. poprzez: - nie uwzględnienie wniosków o dopuszczenie dowodu z akt postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w S. pod sygn. akt [...], która prowadzi wielowątkowe śledztwo obejmujące między innymi wyłudzenia środków z funduszy Unii Europejskiej oraz w sprawie wyeliminowania przy pomocy funkcjonariuszy ITD przedsiębiorców transportowych, świadczących do tej pory usługi konkurencyjne dla tzw. operatora, jakim jest "B", a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia, którego treść zamiast pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa stwarza znamiona ochrony funkcjonariuszy publicznych jako podwładnych Głównego Inspektora Transportu Drogowego, - przyjęcie jako wiarygodne zeznań kierowcy złożonych podczas kontroli, w sytuacji gdy świadek ten złożył odmiennej treści oświadczenie na piśmie, a nadto wskazane w uzasadnieniu niniejszej skargi okoliczności świadczą, że kierowca w sposób świadomy działał na szkodę "A";
2) naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez odmowę zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez organy śledcze istotnej kwestii, czy w toku tego postępowania doszło do przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy, którzy wydali zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją decyzję o nałożeniu kary pieniężnej i wystawienie tytułu wykonawczego, a wyniki toczącego się postępowania karnego w sprawie m.in. pracowników Urzędu Miejskiego w W., Prezydenta miasta W. i funkcjonariuszy ITD. będą miały istotny wpływ dla ustalenia w niniejszej sprawie;
3) naruszenie art. 24 § 1 pkt 6 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania przez funkcjonariuszy, którzy powinni być wyłączeni od udziału w postępowaniu ze względu na toczące się postępowanie karne dotyczące funkcjonariuszy ITD z zawiadomienia skarżącego.
Ponadto zarzucono błędne ustalenie, że skarżący wykonywał przewozy z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu, w sytuacji gdy przeprowadzenie wszystkich wnioskowanych w sprawie dowodów oraz dołączenie dowodów z akt postępowań karnych nie tylko, że nie potwierdza tej tezy, to jeszcze świadczy o popełnieniu przez funkcjonariuszy publicznych przestępstwa przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy, na których opierają się zarzuty przeciwko skarżącemu.
Na poparcie skargi obszernie podkreślano istniejący, zdaniem autora skargi, kontekst prowokacji i manipulacji jakich dopuścili się funkcjonariusze publiczni, spotykający się w Urzędzie Miejskim w W. w celu wyeliminowania prywatnych przewoźników z rynku usług przewozowych na trasach międzygminnych. W toku postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w S. ustalono, że spotkania pomiędzy inspektorami ITD, funkcjonariuszami policji drogowej, Urzędu Kontroli Skarbowej, Urzędu Skarbowego, Urzędu Pracy i Straży Granicznej w Urzędzie Miejskim w W. miały miejsce co najmniej od 2012 r. W tym czasie uzgodnione zostało z ITD oraz policją drogową, że regularne przewozy organizowane przez Prezydenta Miasta W. bezpośrednio prowadzone przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w upadłości nie będą podlegały kontroli i weryfikacji. W tym czasie przeniesiono majątek trwały MPK do innej spółki gminnej w celu kontynuowania działalności w oparciu o te same środki trwałe będące składnikiem masy upadłościowej. Celem tych działań było doprowadzenie do upadłości firmy, która jak wynika z zeznań świadków złożonych we wspomnianym już postępowaniu karnym wykazywała rentowność na poziomie 3 -4 % przychodów. Ostatecznie doprowadziło to do strat na szkodę wierzycieli spółki na kwotę ok. 30 min zł. Jak wynika z zeznań świadków autobusy firmy "C", spółki gminnej, były w bardzo złym stanie technicznym, jednak inspekcja drogowa i policjanci nie weryfikowali tego stanu, gdyż takie były uzgodnienia.
Dalej w skardze między innymi opisano działania dyrektora d. ITD oraz jego zeznania przed Sądem, a także cele, jakie zdaniem autora skargi przyświecały prezydentowi miasta W. w organizowaniu publicznego transportu drogowego, a miało to się odbywać w taki sposób, aby jedna firma prywatna powiązana z miastem umową została monopolistą na rynku usług przewozu osób również na trasach międzygminnych i aby pozostałe firmy prywatne zostały wyeliminowane, a korzyść miała z tego tytułu osiągnąć oficjalnie gmina W. oraz prywatny przedsiębiorca współpracujący z gminą. Prezydent miasta uzurpował sobie prawo wydawania zezwoleń na trasy międzygminne, pomimo że dotychczas zezwolenia takie wydawał Urząd Marszałkowski we W. Pomagali mu w tym funkcjonariusze publiczni powołujący się na autorytet państwa i niezależność instytucji w sytuacji kiedy, jak wynika to z zeznań świadków, byli wzywani na spotkania do urzędu miasta, gdzie były wydawane im instrukcje w tej sprawie. Zeznania świadków, których nazwiska wymieniono w skardze, a także wypowiedzi różnych osób, których personalia również zawarto w poszczególnych akapitach skargi, potwierdzają w ocenie strony skarżącej fakt, że emisariuszem pośredniczącym pomiędzy Prezydentem W. a burmistrzami i wójtami gmin był prezes "C", zaś wykonujący polecenia kontroli pojazdów "A" na trasie W.-S. inspektorzy ITD zatrzymali autobus należący do tego przedsiębiorstwa i grozili skarżącemu, że jeśli nie zrezygnuje z przewozów na linii nr 30 W. – S., to zniszczą firmę kontrolami i karami. Na zlecenie Urzędu Miejskiego w W. dokonywano nielegalnych inwigilacji pojazdów "A" przez policję drogową.
W dalszej części skargi strona przedstawiła różne działania wielu osób, podmiotów, instytucji etc., toczące się postępowania karne, w tym relacjonowała przesłuchania w Komendzie Policji, opisała przypadki utraty zezwolenia na liniach komunikacyjnych nr 33 i 34 przez właścicieli firmy "E" oraz uzyskania przez tę firmę zezwolenia na wykonywanie przewozów na trasie linii nr 30.
Strona skarżąca zauważyła, że należy zestawić opisane fakty z konkluzją zaskarżonej decyzji, iż ITD nie może być jednocześnie stroną postępowania i sędzią we własnej sprawie.
Zdaniem autora skargi kierowca świadomie nie wziął kasy fiskalnej do autokaru, natomiast wziął samochód nie należący do "A". Wcześniej uzgodniono z nim, że zabierze funkcjonariuszy publicznych, którzy mieli przeprowadzić tzw. kontrolę. Następnie pojechał trasą, którą ustalił ze swoimi mocodawcami, a potem w ciągu jednej godziny złożył sprzeczne ze sobą zeznanie do protokołu i oświadczenie na piśmie. Celem tych działań miało być sporządzenie notatki z "kontroli", która miała pokazać rzekome nieprawidłowości w świadczeniu przewozów przez "A", co z kolei miało być podstawą do odmowy przedłożenia skarżącemu zezwolenia na linii nr 30. Pomimo upływu 10 miesięcy od daty złożenia wniosku do dnia dzisiejszego nie wydano decyzji w tej sprawie, a Urząd ma na to ustawowy termin 30 dni.
Zeznania kierowcy należy uznać za niewiarygodne, gdyż w opisanych okolicznościach zeznawał on zgodnie z zaleceniami swoich mocodawców. Wszystko co robił w dniu kontroli od godzin porannych czynił na własną odpowiedzialność w sprzeczności z poleceniami służbowymi. Nie może to obciążać skarżącego. Rażącą niekonsekwencją autorów zaskarżonej decyzji jest próba obciążenia odpowiedzialnością "A", w sytuacji gdy kierowca powoływał się na polecenie J. S., a stroną w tej sprawie jest skarżący T. S..
W toku prowadzonego postępowania karnego ujawniono, że "E" zmieniał na linii 31 bis co najmniej kilkukrotnie rozkład jazdy tak, by wyjeżdżać wcześniej o 2 do 5 minut przed pojazdami "A". Jednoczenie zatwierdzenia takiej zmiany odmawiano "A".
W związku z tym należy stwierdzić, że funkcjonariusze ITD jako strona postępowania karnego nie są niezależnym organem, który może prowadzić postępowanie wobec J. S..
W następnych fragmentach skargi zawarto wypowiedzi odnoszące się do zdarzenia z [...].05.2014 r., dotyczące firmy należącej do J. S.. W ocenie strony skarżącej w sprawie powinni być przesłuchani liczni świadkowie a jako dowód w sprawie winny być dopuszczone protokoły z kontroli przeprowadzone przez dolnośląską ITD w okresie ostatnich 5 lat.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na tle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270; zwanej dalej "p.p.s.a.") sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego utrzymująca w decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z powodu naruszeń przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414).
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 4 pkt 22, art. 18 ust. 1, art. 18b ust. 1 pkt 3 i pkt 7 oraz ust. 2 pkt 3 i pkt 5, art. 92a ust. 1, ust. 2, ust. 6 ustawy o transporcie drogowym oraz lp.2.2.2., lp. 2.2.3 i lp. 2.7 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w wyniku stwierdzenia - podczas przeprowadzonej w dniu [...] września 2013 r. przez pracowników Inspekcji Transportu Drogowego kontroli autobusu należącego do skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" - naruszeń polegających na wykonywaniu regularnego przewozu osób na trasie W.– S. z uchybieniem warunków określonych w zezwoleniu, a dotyczących ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków oraz godzin odjazdu i przyjazdu, a także niewydania pasażerowi wymaganego potwierdzenia wniesienia opłaty za przejazd przed rozpoczęciem kursu. Kierujący wymienionym pojazdem okazał wypis z zezwolenia na wykonywanie przewozu osób w krajowym transporcie drogowym na podanej linii regularnej wraz z rozkładem jazdy i wypis z licencji na wykonywanie krajowego transportu osób. W wyniku czynności kontrolnych, analizy okazanego rozkładu jazdy, zeznań kierowcy, który przyznał, że w przedsiębiorstwie skarżącego funkcjonują dwa rozkłady jazdy, jeden legalny, a drugi, cyt.: "sporządzony przez szefa", ustalono, że wykonywany przewóz regularny nie jest wykonywany zgodnie z załączonym do zezwolenia rozkładem jazdy. Kierowca pominął przystanek przy ul. S. 12 w S., rozpoczął nadto przejazd na tej trasie o godzinie 4:35, gdy rozkład jazdy w ogóle nie przewiduje o tej porze żadnego przejazdu (pierwszy przewóz winien się rozpocząć o godz. 5:15). Poza tym nie wydał pasażerce biletu za przejazd, a jak wynikało z ustaleń kontroli – w pojeździe w ogóle nie było zainstalowanej kasy fiskalnej umożliwiającej wystawianie biletów. Sam kierowca zeznał, że pojazd nie był wyposażony w to urządzenie.
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego nałożono na przedsiębiorcę karę w łącznej wysokości 5500 zł, w tym za naruszenie warunków określonych w zezwoleniu dotyczących ustalonej trasy przejazdu lub wyznaczonych przystanków w kwocie 3000 zł (zgodnie z lp.2.2.3 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym) oraz za naruszenie warunków zezwolenia dotyczących godzin odjazdu i przyjazdu w kwocie 500 zł (stosownie do lp. 2.2.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym), za niewydanie pasażerowi potwierdzenia wniesienia opłaty za przejazd – 2000 zł (lp. 2.7 wymienionego załącznika).
Przepisy art. 18b ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy o transporcie drogowym stanowią, że wsiadanie i wysiadanie pasażerów w przewozach regularnych w krajowym transporcie drogowym odbywa się tylko na przystankach określonych w rozkładzie jazdy i zgodnie z warunkami przewozu osób określonych w zezwoleniu. Z kolei art. 18b ust. 2 pkt 3 i 5 powołanej ustawy zakazują zabierania i wysadzania pasażerów poza przystankami określonymi w rozkładzie jazdy oraz naruszania warunków przewozu osób określonych w zezwoleniu. Stosownie do art. 18a pkt 4 tej ustawy – należność za przejazd jest pobierana zgodnie z cennikiem opłat, a pasażer otrzymuje potwierdzenie wniesienia opłaty w postaci biletu wydanego zgodnie z przepisami o kasach rejestrujących.
W przypadku naruszenia przez podmiot wykonujący przewóz drogowy obowiązków lub warunków przewozu w art. 92a ust. 1 i 2 ustawy o transporcie drogowym ustawodawca przewidział nałożenia na niego kary pieniężnej w wysokości od 50 zł do 10.000 zł za każde naruszenie, przy czym suma kar pieniężnych nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć kwoty 10.000 zł. Wykaz obowiązków lub warunków przewozu drogowego oraz wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określił załącznik nr 3 do ustawy, przy czym wysokość kar tamże ustalona nie podlega miarkowaniu.
Ustalenia faktyczne organów transportu drogowego, ujęte w uzasadnieniach decyzji obu instancji, w świetle zebranego materiału dowodowego nie budzą jakichkolwiek wątpliwości Sądu. Materiał dowodowy jest kompletny a jego ocena dokonana przez organy jest prawidłowa, logiczna, w całokształcie odpowiadająca regułom swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie znalazły usprawiedliwienia zarzuty o uchybieniu przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Należy zauważyć, że zeznania kierowcy korespondują w pełni z zeznaniami świadka E.K., znajdują odzwierciedlenie w analizie obowiązującego przewoźnika (w osobie skarżącego) – rozkładu jazdy oraz mają potwierdzenie w ustaleniach opisanych w protokole kontroli. Zasadnie przy tym organ przypisał decydującą moc dowodową zeznaniom kierowcy złożonym w dacie kontroli – jako złożonym bezpośrednio po zaistnieniu zdarzeń znamionujących popełnione naruszenia i po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 k.k.).
Zarówno protokół przesłuchania, jak i protokół kontroli kierowca podpisał bez jakichkolwiek zastrzeżeń, co do prawidłowości zawartych tam stwierdzeń, a wręcz oświadczył w protokole kontroli, że tekst zamieszczony w tym urzędowym dokumencie (por. art. 76 § 1 k.p.a.) jest zgodny ze stanem faktycznym i po zapoznaniu się z nim nie wniósł żadnych uwag.
Protokół kontroli, sporządzony zgodnie z unormowaniami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2009 r. w sprawie kontroli przewozu drogowego (Dz. U. Nr 145, poz. 1184) oraz art. 68 i art. 69 k.p.a., ma przymiot dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Korzysta zatem z domniemania prawdziwości, a jego obalenie wymaga przeciwdowodu, którego skarżąca nie przedstawiła.
W takiej sytuacji nie można uznać ogólnikowego zarzutu skarżącego co do niewiarygodności zeznań kierowcy. Notabene żadnych twierdzeń konkretnych, a tym bardziej dowodów przeciwnych, które przeczyłyby ustaleniom faktycznym organów, skarżący nie zaprezentował ani w toku postępowania administracyjnego, ani sądowoadministracyjnego. Nie mogą być za takie uznane argumenty skargi obszernie relacjonujące tło (według oceny skarżącego) podejmowania czynności kontrolnych względem strony skarżącej, tudzież związanej z polityką władzy publicznej w zakresie transportu drogowego osób oraz wydawanych zezwoleń na terenie gminy, na którym skarżący prowadzi działalność gospodarczą.
W aspekcie wniosków dowodowych zawartych w skardze i uprzednio kierowanych do organu, w tym o dopuszczenie dowodów z akt postępowania karnego, przesłuchania świadków, z protokołów kontroli z okresu ostatnich pięciu lat, to pomijając kwestię, że skarżący nie sformułował na tle tych wniosków formalnych konkretnie brzmiącej tezy dowodowej – należy podkreślić, że sprawy dotyczące odrębnych kontroli drogowych, innych przedsiębiorców tj. J. S., firmy "E", zagadnienie wyłudzenia środków z funduszy Unii Europejskiej, praktyki eliminowania przedsiębiorców transportowych, popełnienia przestępstw, przekraczania uprawnień przez funkcjonariuszy, etc. nie mają znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bo nie pozostają w związku przyczynowo-skutkowym z jej przedmiotem, nie przystając do stwierdzonych w czasie kontroli faktów ani do norm prawa materialnego, które znajdują zastosowanie. Bez względu bowiem na wszelkie tego rodzaju okoliczności, jakie wymieniono w skardze, i przeświadczenie strony o ich istnieniu – nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż każdy przedsiębiorca wykonujący przewozy drogowe jest zobligowany do stosowania się do norm ustawowych nakładających określone obowiązki na przewoźników. Do warunków przewozu, jak wyżej wskazano, należy przestrzeganie wymogów związanych z przestrzeganiem ustalonego czasu i trasy przejazdu zgodnie z zatwierdzonym przez organ wydający zezwolenie rozkładem jazdy, a także obowiązek wydawania pasażerom potwierdzenia wniesienia opłaty za przewóz. Nieprzestrzeganie tych reguł jest obwarowane karą pieniężną według załącznika nr 3 do ustawy. Bezsprzecznie strona skarżąca dopuściła się komentowanych uchybień, co ujawniono podczas kontroli wszczętej zgodnie z prawem, to jest w ramach posiadanych przez organy i funkcjonariuszy Inspekcji Transportu Drogowego uprawnień do działania.
Postępowanie kontrolne w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o transporcie drogowym, w myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.t.d. sprowadzać ma się podczas kontroli drogowej, wykonywanej między innymi przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, głównie do kontroli dokumentów przedłożonych przez kierowcę. Jednak w myśl art. 73 ust. 1 u.t.d. w toku kontroli inspektor może:
1) legitymować kierowców i inne osoby w celu ustalenia tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli;
2) badać dokumenty i inne nośniki informacji objęte zakresem kontroli;
3) dokonywać oględzin i zabezpieczać zebrane dowody;
3a) zatrzymać kartę kierowcy w przypadkach, o których mowa w art. 14 ust. 4 lit. c rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z 31.12.1985, str. 8 oraz Dz. Urz. WE L 274 z 9.10.1998, str. 1), lub kartę przedsiębiorstwa;
4) przesłuchiwać świadków i zasięgać opinii biegłych;
5) przesłuchiwać kontrolowanego w charakterze strony, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla ustaleń kontroli.
Stosownie do ust.1a tego artykułu w przypadku, gdy w trakcie kontroli drogowej zostaną stwierdzone naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego, przesłuchanie świadka podczas wykonywania tej kontroli może odbywać się bez udziału strony lub osoby przez nią wyznaczonej. Poza tym z art. 74 ust. 2 u.t.d. wynika wprost, że kontrolowany może odmówić podpisania protokołu kontroli, wówczas kontrolujący odnotowuje w protokole kontroli i podaje jej przyczynę. Kierowca może też wnieść zastrzeżenia do protokołu kontroli (art. 74 ust.4 u.t.d.). W myśl art. 75 u.t.d. wyniki kontroli wykorzystywane są do formułowania wniosków o wszczęcie postępowania.
Sąd nie dopatrzył się naruszeń cytowanych norm ustawowych regulujących podjęcie kontroli drogowej. Znamienne, że skarżący w istocie nie kwestionuje ustaleń faktycznych rozpatrywanej sprawy.
W kontekście zarzutu uchybienia normie art. 24 § 1 pkt 6 k.p.a., zgodnie z którą pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne wskazać trzeba, że strona nie wykazała ani nawet nie uprawdopodobniła spełnienia tej przesłanki, ewentualnie wyłączającej udział funkcjonariuszy ITD prowadzących przedmiotową sprawę strony skarżącej. Jak trafnie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, uregulowana cytowaną normą sytuacja dotyczyłaby przypadku, gdyby sprzeczne z prawem zachowanie się pracownika – powodujące wszczęcie dochodzenia służbowego lub postępowania dyscyplinarnego albo postępowania karnego - nastąpiłoby w związku z tą sprawą. Przyczyna wyłączenia pracownika powstaje z datą wszczęcia wyżej wymienionych postępowań, gdy w związku z daną sprawą toczy się postępowanie karne, dyscyplinarne, dochodzenie służbowe, tymczasem postępowanie karne jakie się toczy według twierdzeń strony skarżącej oraz co wynika z motywów postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] listopada 2013 r. – nie dotyczy rozpatrywanej sprawy albowiem zawiadomienie o przestępstwie skarżący złożył [...] maja 2013 r., gdy kontrola odbyła się [...] września 2013 r.
Organ słusznie ocenił, że do popełnienia naruszeń nie doszło na skutek zdarzeń i okoliczności, na które skarżąca strona nie miała wpływu i których nie mogła przewidzieć. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że odpowiedzialność administracyjna określona w przepisach ustawy o transporcie drogowym nie ma charakteru automatycznego. Naruszający przepisy może się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić (wyrok WSA w Gliwicach z 20 czerwca 2012 r., II SA/Gl 349/12; LEX nr 1234227). Ciężar dowodu spełnienia przesłanek z art. 92c ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym spoczywa na przedsiębiorcy wykonującym transport drogowy.
Przesłanki egzoneracyjne określone w przepisie art. 92c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nie odnoszą się do zwykłego zachowania przedsiębiorcy lub działań osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu działalności gospodarczej i organizacji pracy przedsiębiorstwa, lecz do sytuacji wyjątkowych, których profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu należytej staranności i przezorności nie był w stanie racjonalnie przewidzieć, np. będących rezultatem siły wyższej, bądź działań osoby trzeciej, za której winę przedsiębiorca nie może odpowiadać. Przestrzeganie reguł normatywnych określających w sposób jasny wymogi w zakresie przestrzegania rozkładu jazdy oraz wydawania biletów przewożonym pasażerom należą do podstawowych obowiązków przedsiębiorcy prowadzącego działalność transportową w sferze regularnego przewozu osób.
W badanej sprawie strona skarżąca nie tylko nie wykazała, że niedochowanie tych powinności było spowodowane okolicznościami niezależnymi od niej bądź powstały mimo odpowiedniej organizacji i dyscypliny pracy, lecz wypada zauważyć, że z lektury akt administracyjnych sprawy należałoby wyprowadzić wniosek przeciwnej natury konstatując, że w prowadzonym przedsiębiorstwie funkcjonowały zasady, na które skarżący się godził, a co najmniej im nie przeciwdziałał. W szczególności brak dowodów (czy choćby przekonującej argumentacji) na okoliczność, że do ujawnionych zdarzeń przyczynił się wyłącznie kierowca. Teza taka stoi w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Twierdzenie skargi, że tenże "w sposób świadomy działał na szkodę "A" nie zostało wykazane, ponadto z zebranych dowodów wynika jednoznacznie, że sporny przewóz był wykonywany w imieniu i na rzecz skarżącego, nie zaś innego przedsiębiorcy.
Wobec bezzasadności zarzutów skargi, braku naruszeń prawa procesowego lub materialnego, skargę oddalono na mocy art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło