III SA/Wr 569/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Adam Sak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 marca 2007 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Wojewody D. z dnia 31 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2006 r. U. S. wystąpiła do Prezydenta W. o wymeldowanie A. S. z miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. P. [...] m. [...] we W., z uwagi na fakt nie przebywania w tym lokalu od 3 kwietnia 2006 r. Wyprowadził się z mieszkania dobrowolnie, obecnie mieszka w lokalu przy ul. L. [...], tam też przeniósł wszystkie swoje rzeczy. Do wniosku strona dołączyła: oświadczenie Kuratora społecznego Sądu Rejonowego dla W. - Ś. z dnia 5 czerwca 2006 r.; Przewodniczącego Zarządu Osiedla "Przedmieście Ś." z dnia 31 maja 2006 r., na okoliczności nie przebywania A. S. w lokalu przy ul. P. [...] we W. Pismem z dnia 8 czerwca 2006 r. zawiadomiono wnioskodawczynię jak i A. S. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania A. S. i wezwano zainteresowane strony do złożenia wyjaśnień. Decyzją z dnia 10 lipca 2006 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a., działający z upoważnienia Prezydenta W., Kierownik Działu w Urzędzie Miejskim W. odmówił wymeldowania A. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. P. [...] we W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż z zeznania A. S. wynika, że nie wyprowadził się z lokalu przy ul. P. [...] i nie zabrał z mieszkania swoich rzeczy, jedynie z uwagi na stan zdrowia czasowo zamieszkał w lokalu brata. Natomiast upoważniona przez niego siostra (R. G.) oświadczyła, że brat w przedmiotowym lokalu mieszkał do czasu przewiezienia do szpitala. Oświadczyła również, że po opuszczeniu szpitala czasowo zamieszka u brata, jednak z zamiarem powrócenie do miejsca stałego pobytu, po uzyskaniu aparatu słuchowego uniemożliwiającego mu samodzielną egzystencję. Uczynił to w dniu 28 czerwca 2006 r. udając się do mieszkania przy ul. P. [...], zastał wymienione zamki wobec czego wyłamał drzwi, policja nakazał mu jednak opuszczenie lokalu. W związku z tym brat wystąpił do Prokuratury Rejonowej W. - S. M. z zawiadomieniem o przestępstwie znęcania się U. S. nad nim, poprzez uniemożliwienie zamieszkiwania we wspólnym mieszkaniu. Przesłuchana U. S. potwierdziła fakt włamania się byłego męża do mieszkania. W postępowaniu wyjaśniającym ustalono także, że Sąd Rejonowy dla W.- Ś., postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2006 r., w ramach podziału majątku dorobkowego przyznał U. S. mieszkanie, w stosunku do A. S. orzekł eksmisję, ale jej wykonanie wstrzymał do czasu dostarczenia przez Gminę W. lokalu socjalnego. Powyższe ustalenie wskazują, zdaniem organu pierwszej instancji, że nie wystąpiła w sprawie ustawowa przesłanka uzasadniająca orzeczenie o wymeldowaniu A. S. z przedmiotowego lokalu, tj. opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. A. S. nie opuścił bowiem dobrowolnie lokalu, w którym mieszkał do czasu umieszczenia w szpitalu, deklaruje również chęć powrotu i zamieszkania w nim. Od powyższej decyzji odwołała się U. S. podnosząc, że ustalenia organu pierwszej instancji mijają się z prawdą. Organ administracji dał wiarę jedynie zeznaniom siostry A. S., nie wziął po uwagę jej zeznań. Wskazała, że A. S. nie został zabrany przez pogotowie do szpitala z jej mieszkania a z mieszkania swoich rodziców, do którego przeprowadził się dzień wcześniej. Natomiast po wyjściu ze szpitala, były mąż pojawił się w lokalu jednak aby ją okraść a nie w celu zamieszkania. Po interwencji policji zainteresowany nie pojawił się więcej w mieszkaniu, nie zwrócił się również o udostępnienie kluczy do mieszkania. Zdaniem odwołującej się zamki zostały wymienione dlatego, że były już stare i często zacinały się, a nie aby utrudnić wejście do mieszkania byłemu mężowi. Odwołująca się podniosła także, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę żadnego ze wskazanych przez nią dowodów, ani też nie odniósł się do nich w uzasadnieniu swej decyzji (tj. zaświadczenia Rady Osiedla oraz Kuratora Sądowego). Wojewoda D., decyzją z dnia 3 sierpnia 2006 r. (nr [...]), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o odmowie wymeldowania A. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. P. [...] we W. W uzasadnieniu stwierdził - powołując się na zeznania U. S., jej byłego męża A. S. i jego siostry - brak podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby A. S. spełnił wskazane w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki wymeldowania decyzją administracyjną. Zdaniem organu w trakcie postępowania wyjaśniającego nie uzyskano dostatecznego materiału dowodowego świadczącego o trwałym opuszczeniu przez A. S. miejsca pobytu stałego, ewentualnie dowodów potwierdzających fakt, iż wyżej wymieniony skoncentrował swoje sprawy życiowe pod innym adresem. Zdaniem organu, sprzeczne zeznania stron nie zezwalają na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie o wymeldowaniu A. S. z miejsca pobytu stałego. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem U. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z żądaniem jego uchylenia, zarzucając Wojewodzie naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że ustalenia organu meldunkowego drugiej jak i pierwszej instancji mijają się z prawdą. A. S. nie został zabrany przez pogotowie do szpitala z lokalu przy ul. P. [...] ale z mieszkania swoich rodziców, do którego przeprowadził się dzień wcześniej. Po wyjściu ze szpitala były mąż pojawił się w mieszkaniu, lecz nie po to, żeby zamieszkać ale aby dokonać kradzieży. Natomiast zamki zostały wymienione bo były już stare i często zacinały się. Skarżąca się oświadczyła, że nie zgadza się na wspólne zamieszkanie z byłem mężem. Podniosła również w uzasadnieniu skargi, że organ meldunkowy drugiej instancji, podobnie jak pierwszej nie wziął pod uwagę żadnego z dowodów przedstawionych przez nią (tj. zaświadczenia Rady Osiedla i Kuratora Sądowego), co więcej nawet nie odniósł się do nich w uzasadnieniu decyzji. Ponadto organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do sformułowanych zarzutów w stosunku do postępowania pierwszoinstancyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyjaśnić na wstępie trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 p.p.s.a. podstawę do uchylenia decyzji stanowią stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. W ocenie Sądu wydana w sprawie przez organ odwoławczy decyzja uchybia obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z jego postanowieniami, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne. Wskazując, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. (wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183). Podkreślić należy, że do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego, z tym, że opuszczenie lokalu następuje także w sytuacji, w której osoba dotychczas zameldowania została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (zob.: wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 7897; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, LEX nr 190969). W przedmiotowej sprawie ustalenia wymagało, czy zachowanie A. S. nosiło znamiona czy też nie opuszczenia spornego lokal, w znaczeniu ustalonym w orzecznictwie. Warunkiem zatem wydania decyzji o odmowie wymeldowania A. S. z pobytu stałego w spornym lokalu było bezsporne ustalenie w toku postępowania wyjaśniającego, iż nie opuścił on - w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - lokalu przy ul. P. [...]. Zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 K.p.a.), nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Powyższe regulacje wskazują na organ administracji jako podmiot, na którym spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zmierzający do jak najdokładniejszego wyjaśnienia sprawy. Chodzi tu nie tylko o podejmowanie różnorodnych czynności w postępowaniu dowodowym, ale także o zapewnienie, by dowody na których oparto rozstrzygnięcie były wiarygodne. Przeprowadzenie czynności dowodowych z zachowaniem wymaganych procedur jest szczególnie ważne w przypadku postępowań, w których uczestniczą strony mające przeciwstawne interesy - jak w rozpoznawanej sprawie. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Wskazać należy, że organ meldunkowy nie wykorzystały wszystkich możliwych środków dowodowych, w celu ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia. Nie zweryfikowano prawdziwości twierdzeń wnioskodawczyni, że opuszczenie przez A. S. lokalu nastąpiło nie w związku z udaniem się do szpitala, ale wcześniej i związane było z przeniesieniem spraw życiowych do innego lokalu (przy ul. L. [...]), poprzez przesłuchanie najemcy tego lokalu, osób tam zamieszkujących. Nie przeprowadzono nawet oględzin lokalu przy ul. P. [...] w celu potwierdzenia (lub wykluczenia), czy znajdują się tam rzeczy osobiste byłego męża, świadczące o pobycie w mieszkaniu. Nie zweryfikowano oświadczeń U. S., co do przyczyny i okoliczności wyłamania drzwi w lokalu przez byłego męża po wyjściu ze szpitala, poprzez zasięgnięcie informacji właściwej jednostki policji. A także jej twierdzeń, co do przyczyny wymiany zamków w drzwiach oraz odnośnie możliwości udostępnienia byłemu mężowi kluczy do mieszkania. W toku postępowania wyjaśniającego organ meldunkowy nie tylko nie uwzględnił żądania skarżącej przeprowadzenia dowodu na okoliczność opuszczenia miejsca stałego pobytu przez A. S., w postaci oświadczenia Kuratora Sadowego i Przewodniczącego Rady Osiedla, ale także nie odniósł się do tego żądania i nie wskazał przyczyn jego nie uwzględnienia. Natomiast zgodnie z art. 78 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Z kolei stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. w uzasadnieniu decyzji należy wskazać przyczyny dla których tym dowodom odmówiono mocy dowodowej. Organ meldunkowy pominął więc środki dowodowe, które mogły mieć znaczenie dla poprawnego ustalenia stanu faktycznego i usunięcia pojawiających się w sprawie licznych wątpliwości, istnienie których przyznał organ meldunkowy w uzasadnieniu decyzji. Doszło w ten sposób do ewidentnego naruszenia art. 75 § 1 zdanie 1 K.p.a., po myśli którego "jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem", a także art. 77 § 1 K.p.a. nakazującego w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie składu orzekającego Sądu, w kontekście wskazanych norm, nie można było poprzestać jak to uczynił organ odwoławczy, na stwierdzeniu, że w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie uzyskano dostatecznego materiału dowodowego świadczącego o opuszczeniu lokalu w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W tym kontekście zasadny jest zarzut skarżącej, iż organ odwoławczy nie odniósł się do jej zarzutów w stosunku do postępowania organu meldunkowego pierwszej instancji. Podkreślić należy, że w wypadku, gdy w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących diametralnie odmienne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest przede wszystkim dokonanie kompletnych ustaleń faktycznych, także przy użyciu wcześniej wymienionych, dodatkowych środków dowodowych, z których przynajmniej niektóre pozwoliłyby na zobiektywizowanie wszechstronnej oceny wspomnianych racji i argumentów. Niezbędne jest ponadto podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności (art. 107 § 3 K.p.a.). Tych standardów nie spełniają orzeczenia wydane w niniejszej sprawie. Organ uznał za wiarygodne twierdzenia A. S., jego siostry , opierając się na ich wcześniejszych wyjaśnieniach złożonych do protokołu przed organem pierwszej instancji w których stwierdzono, że nigdy jego zamiarem nie było trwałe opuszczenie lokalu przy ul. P. [...] we W., że jego nieobecność była czasowa, związana z sytuacją zdrowotną a później z utrudnianiem dostępu do mieszkania. Odmówił natomiast wiarygodności odmiennym w treści wyjaśnieniom skarżącej zawartym w odwołaniu, że opuszczenie mieszkania przez byłego męża nie związane było z pobytem w szpitalu i łączyło się z zebraniem rzeczy, że nie zwrócił się o udostępnienie kluczy do mieszkania. W konsekwencji trzeba przyjąć, że organ orzekający w sprawie dał wiarę twierdzeniom jednej ze stron, bezpośrednio zainteresowanej rozstrzygnięciem, podczas gdy zebrany - w toku dotychczasowego postępowania wyjaśniającego - materiał dowodowy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy przebywanie A. S. w innym lokalu nastąpiło w związku ze stanem zdrowia, koniecznością pomocy innej osoby, i uniemożliwieniem dostępu do mieszkania. Trudno w tej sytuacji uznać, iż organ meldunkowy działał w granicach swobodnej oceny dowodów, zakreślonej w art. 80 K.p.a. Na tle sprzecznych oświadczeń zainteresowanych osób i zaistnienia wątpliwości, sam zamiar, jako przejaw woli opuszczającego lokal, winien być oceniany na podstawie obiektywny okoliczności, a nie jedynie treści werbalnych oświadczeń zainteresowanej osoby. Rację zatem ma skarżąca podnosząc, że okoliczności związane z opuszczeniem przez byłego męża mieszkania nie zostały należycie wyjaśnione w toku rozpatrzenia sprawy przez organy meldunkowe. Zdaniem Sądu wszystkie opisane wcześniej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiły wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że A. S. nie opuścił spornego lokalu w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Naruszenia te nie pozwoliły na ustalenie jaka była przyczyna i jaki był rzeczywisty zamiar A. S. co do opuszczenia przedmiotowego lokalu. W konsekwencji rozpatrując stan sprawy na moment wydania zaskarżonej decyzji, należy to rozstrzygniecie uznać za przedwczesne. Ponownie rozstrzygając niniejszą sprawę organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, zgodnie z treścią przepisów zawartych w rozdziale 4 działu II Kodeks postępowania administracyjnego. Sprawdzić w ten sposób podnoszone przez skarżącą twierdzenia. Na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wszystko to należy w niniejszej sprawie uczynić pod kątem oceny opuszczenia lokalu w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przy ponownych ustaleniach organ meldunkowy powinien także ustalić czy A. S. skorzystał we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwienia zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 i art. 200 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.