III SA/Wr 579/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Zawal, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Zarządu Województwa D. z dnia [...] października 2019 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności solidarnej skarżącego za zaległości spółki I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję D. Instytucji Pośredniczącej z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Zarządu Województwa D. na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi P. K. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zarządu Województwa Dolnośląskiego (dalej także: ZWD, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia 14 października 2019 r., nr DEF-Z.IV.433.1.2019 utrzymująca w mocy decyzję Dolnośląskiej Instytucji Pośredniczącej (dalej: DIP, organ I instancji) z dnia 28 listopada 2018 r., nr WF.025.6.2018.AWt orzekającą o odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako Prezesa Zarządu za zaległości spółki W. sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: Beneficjent) w wysokości 714 836,59 zł wynikające z ostatecznej decyzji z dnia 12 września 2016 r. określającej kwotę przypadającą do zwrotu środków dofinansowania dla projektu nr [...], pt. "Modernizacja działu badawczo – rozwojowego spółki W. Sp. z o.o., w celu rozwoju i wdrożenia innowacyjnej koncepcji [...]", realizowanego w ramach Działania 1.1. Z akt sprawy wynika, że w dniu 12 września 2016 r. w stosunku do Beneficjenta została wydana decyzja określająca kwotę środków przypadających do zwrotu w wysokości 543 435,99 zł wraz z odsetkami. Decyzja została doręczona w dniu 15 września 2016 r. Beneficjent odwołał się od decyzji, jednakże decyzją ZWD z dnia 16 stycznia 2017 r. numer DEF-Z.IV.433.37.2016 została ona utrzymana w mocy, a decyzja organu II instancji stała się ostateczna z dniem wydania. Strona wniosła na powyższą decyzję skargę do WSA. Beneficjent należności we wskazanych terminach nie uiścił. DIP wystawiła tytuł wykonawczy i skierowała do Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna (dalej: NUS, organ egzekucyjny) wniosek o wszczęcie egzekucji w dniu 12 kwietnia 2017 r. Postępowanie egzekucyjne wobec Beneficjenta było prowadzone do roku 2018 r., w trakcie postępowania nie doszło jednak do zaspokojenia wierzyciela. Postanowieniem z dnia 30 marca 2018 r. NUS umorzył postępowanie egzekucyjne jako bezskuteczne. Zawiadomieniem z dnia 28 sierpnia 2018 r. DIP poinformowała skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej - skarżącego jako byłego Prezesa Zarządu Beneficjenta. DIP wskazał, że skarżący był Prezesem Zarządu w okresie od dnia 22 lutego 2012 r. do dnia 24 września 2016 r. W dniu 28 listopada 2018 r. DIP wydała decyzję orzekającą o jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 7 rozporządzenia Rady (WE, EUROATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE.L. z 1995 r. Nr 312 s. 1, dalej jako: rozporządzenie nr 2988/95), art. 107 § 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 2, art. 109 § 2 pkt 1, art. 116 § 1, 2 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm., dalej: O.p.) w zw. z art. 67 ust. 1 i art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 12 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2077, dalej: u.f.p.), art. 26 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2019 r., poz. 1295), art. 60 zdanie wstępne i lit b, art. 70 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006, s. 26 ze zm.) oraz art. 46 ust. 2a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 512 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że wystąpiły przesłanki uzasadniające orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za nieuregulowane należności wynikające z decyzji wydanej wobec Beneficjenta. Ustalono, że w okresie, w którym upływał termin płatności należności skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki. Według DIP spełniona została również przesłanka bezskuteczności egzekucji wobec spółki. W ocenie DIP zbadane okoliczności nie wykazały braku po stronie skarżącego winy w niezłożeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub wniosku o otwarcie postępowania układowego. Wskazano również, że spółka nie uregulowała należności wynikających z wydanej przez DIP decyzji. Skarżący nie wskazał również majątku pozwalającego na zaspokojenie należności. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wskazała, że organ I instancji bezpodstawnie orzekł o jego odpowiedzialności, ponieważ w trakcie kadencji strony jako Prezesa Zarządu stan finansowy spółki był dobry, a zatem bezpodstawnie ustalono, że nie zaistniała przesłanka braku winy w niezłożeniu we właściwym czasie wniosku o upadłość spółki. Opisaną na wstępie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie DIP. Organ odwoławczy, powołując się na zawarte w podstawie prawnej decyzji przepisy, wyjaśnił przesłanki i charakter odpowiedzialności osób trzecich i stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki procesowe do wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako osoby trzeciej za należności Beneficjenta. Wyrokiem z dnia 19 lipca 2017 r. w sprawie III SA/Wr 284/17 tutejszy Sąd uwzględnił skargę Beneficjenta na decyzję ZWD z dnia 16 stycznia 2017 r. numer DEF-Z.IV.433.37.2016 w przedmiocie określenia kwoty środków przypadających do zwrotu i decyzję tę uchylił. W skardze na decyzję ZWD z dnia 14 października 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję DIP o odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako Prezesa Zarządu za zaległości spółki, Skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego, stawiając szereg zarzutów dotyczących naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. W uzasadnieniu skargi przytoczono argumentację zawartą w powyższym wyroku WSA, odnoszącą się do przedwczesnego zdaniem Sądu orzeczenia o konieczności zwrotu całości dofinansowania przez spółkę. Skarżący podniósł, że w tym stanie rzeczy nieuzasadnione i przedwczesne jest także orzekanie o jego odpowiedzialności za zaległości spółki w zakresie wynikającym z decyzji określającej kwotę środków do zwrotu. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej od wyżej powołanego wyroku WSA, Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 12 sierpnia 2020 r. wydał wyrok w sprawie I GSK 454/18, na mocy którego skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję według wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że decyzja ZWD narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Powyższe stwierdzenie jest konsekwencją wydania prawomocnego wyroku Sądu uchylającego decyzję ZWD z dnia 16 stycznia 2017 r. numer DEF-Z.IV.433.37.2016 w przedmiocie określenia Beneficjentowi kwoty środków przypadających do zwrotu. Jak już wyżej wskazano, w dniu 19 lipca 2017 r. w sprawie III SA/Wr 284/17 tutejszy Sąd uchylił powyższą decyzję, a NSA podzielając argumentację zawartą w tym wyroku, oddalił złożoną od niego skargę kasacyjną wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2020 r. wydanym w sprawie I GSK 454/18. Na skutek prawomocnego uchylenia decyzji określającej kwotę środków przypadających do zwrotu powstała zatem sytuacja prawna, w której obecnie brak jest podstaw do wydania decyzji o odpowiedzialności skarżącego za to konkretne zobowiązanie. Jak stanowi art. 7 rozporządzenia nr 2988/95, środki administracyjne i kary Wspólnoty mogą być stosowane wobec podmiotów gospodarczych wymienionych w art. 1, tzn. wobec osób fizycznych lub prawnych i innych jednostek posiadających zdolność prawną na mocy prawa krajowego, które popełniły nieprawidłowość. Mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości oraz wobec tych osób, na których ciąży obowiązek poniesienia odpowiedzialności za nieprawidłowości lub obowiązek zapobiegania im. Zgodnie z orzecznictwem TSUE, przepis art. 7 rozporządzenia nie stanowi samodzielnej podstawy do orzekania o takiej odpowiedzialności. W wyroku z dnia 28 października 2010 r. w sprawie Belgisch Interventie- en Restitutiebureau przeciwko SGS Belgium NV, Firme Derwa NV, Centraal Beheer Achmea NV, C-367/09, EU:C:2010:648, TSUE wskazał, że: Artykuły 5 i 7 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich nie mają zastosowania w ten sposób, że sankcje administracyjne mogą być nałożone na podstawie samych tych przepisów, ponieważ w kontekście ochrony interesów finansowych Unii stosowanie sankcji administracyjnej do jednej kategorii osób wymaga, aby przed popełnieniem spornej nieprawidłowości albo prawodawca unijny przyjął przepisy sektorowe określające taką sankcję i warunki jej stosowania do tej kategorii osób, albo w danym przypadku, jeżeli takie przepisy nie zostały jeszcze przyjęte na poziomie Unii, aby prawo państwa członkowskiego, w którym została popełniona owa nieprawidłowość, przewidywało nałożenie sankcji administracyjnej na wskazaną kategorię osób. Stosownie do treści art. 67 ust. 1 u.f.p., do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r. poz. 23, 868, 996 i 1579) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Zgodnie z przepisem art. 60 ust. 1 u.f.p., środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Zatem zawarte w przepisach u.f.p. odesłanie do odpowiedniego zastosowania działu III O.p. pozwala co do zasady na orzeczenie odpowiedzialności osoby trzeciej. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 116 § 2 O.p., odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Wskazać w tym miejscu należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 207 § 9 u.f.p. jest decyzją określającą beneficjentowi kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano na deklaratoryjny charakter tej decyzji (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 4503/16, w którego uzasadnieniu stwierdzono: "Z treści przepisu wynika jednoznacznie, że środki wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, z naruszeniem procedur, bądź pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są środkami nienależnymi już z chwilą ich przekazania beneficjentowi, nie zaś z upływem 14 dni od wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki. Decyzja taka ma więc charakter deklaratoryjny, gdyż obowiązek zwrotu dofinansowania powstaje z chwilą zaistnienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa"). Mimo deklaratoryjnego charakteru omawianej decyzji, nie może ulegać wątpliwości, że decyzja taka winna zaistnieć w obrocie prawnym w celu skonkretyzowania, a następnie wyegzekwowania od beneficjenta obowiązku zwrotu dofinansowania. W konsekwencji, wydanie takiej decyzji niewątpliwie stanowi również podstawę do orzeczenia o odpowiedzialności członka Zarządu za zaległości spółki z tytułu zwrotu dofinansowania. Idąc dalej, należy stwierdzić, że nie można orzec o odpowiedzialności takiej osoby za zaległość spółki (beneficjenta) w zakresie zwrotu uzyskanych przez tę spółkę środków, określoną w decyzji wydanej wobec spółki, jeśli decyzja ta utraciła swój byt prawny. W takiej bowiem sytuacji odpada podstawa orzeczenia o odpowiedzialności członka Zarządu za zaległości spółki z omawianego tytułu. Powyższa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem decyzja w przedmiocie określenia Beneficjentowi kwoty środków przypadających do zwrotu została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu. Brak jest zatem aktualnie podstawy do orzekania o odpowiedzialności skarżącego za zaległość Beneficjenta z tytułu zwrotu tychże środków. W tym stanie rzeczy Sąd w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a jako naruszającą prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Stosownie do treści art. 145 § 3 p.p.s.a., Sąd, po stwierdzeniu podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, umorzył to postępowanie w pkt II wyroku. O kosztach postepowania Sąd orzekł w pkt III wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.