III SA/Wr 592/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r., na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] maja 2013 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] marca 2014 r., strona złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. referendarz sądowy w tutejszym Są-dzie odmówił przyznania wnioskowanego przez stronę prawa pomocy. W terminowym sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia, profesjonalny pełnomocnik skarżącej zarzucił, iż kwestionowane postanowienie referendarza sądowego zostało wydane z naruszeniem art. 255 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – "p.p.s.a."), polegającym na przyjęciu, iż skarżąca – mimo wezwania – nie udokumentowała i nie wyjaśniła okoliczności kształtujących jej sytuację finansową, tzn. nie przedłożyła stosownych dokumentów, wobec czego nie wykazała, czy jest w stanie ponieść pełne koszty utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Stosownie do art. 260 zdanie pierwsze p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który – jak w niniejszym przypadku – nie został odrzucony, na postanowienie referendarza sądowego wydane w zakresie prawa pomocy, postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W takiej sytuacji, sąd rozpoznaje zatem od nowa żądanie udzielnie prawa pomocy wnioskowanej przez stronę skarżącą. W niniejszej sprawie okoliczności, na które powołuje się strona skarżąca dla wsparcia swojego wniosku, są następujące. W uzasadnieniu wniosku o udzielenie prawa pomocy strona wywodziła, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodu w wysokości około [...] zł, uzyskiwanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego (nieruchomość rolna o pow. [...] ha + inne dzierżawione grunty o pow. [...] ha), z którego przeznacza na spłatę układu ratalnego z tytułu zwrotu płatności rolnośrodowiskowych kwotę [...] zł. W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. wnioskodawczyni wyjaśniła dodatkowo, że rocznie z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego osiąga [...] zł dochodu. Otrzymuje ponadto dopłaty z tytułu systemu wsparcia bezpośredniego, w wysokości [...] zł oraz [...] zł z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich, przy czym na poczet ustalonego obowiązku zwrotu dopłat potrącono jej w całości dopłatę bezpośrednią za rok 2013. Poinformowała, że rozłożenie zaległości z tytułu obowiązku zwrotu płatności jest w toku. Nadto wskazała, że nie ma rachunków bankowych, zamieszkuje u syna, któremu przekazuje [...] zł z tytułu partycypowania w kosztach utrzymania. Dodała, że nie posiada innych zobowiązań. Biorąc pod uwagę opisaną sytuację spółki należy mieć na względzie, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, (celowe podkreślenie Sądu), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu – wbrew odmiennemu zapatrywaniu wyrażonemu w sprzeciwie – wnioskodawczyni nie dopełniła tego obowiązku. Skarżąca nie wykazała bowiem, że konieczność poniesienia przez nią wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jej koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny. Powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje, niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te – na żądanie Sądu – winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.); dalsze, celowe podkreślenia Sądu. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawczyni – mimo wspomnianego wezwania – nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową. Nie przedłożyła n.p. dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez siebie, a także przez inne osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe. Nie wyjaśniła też, dlaczego nie wskazała swoich synów (S., J.) – zamieszkujących z nią w tym samym budynku – jako osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe i nie przedstawiła ich sytuacji finansowo- majątkowej. To, że zainteresowana (wbrew swoim odmiennym, werbalnym stwierdzeniom) prowadzi jednak wspólne gospodarstwo domowe z synami, wynika – zdaniem Sądu – niedwuznacznie z jej własnego oświadczenia, iż partycypuje w kosztach utrzymania (w kwocie [...] zł). Strona nie wyjaśniła też, czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub organów pomocy społecznej. Nie przedłożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, twierdząc, że ich nie posiada (mimo, że we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji napisała, że posiadane przez nią konta zajął komornik). Skarżąca nie określiła również wartości posiadanych przez siebie ruchomości i nie wskazała dlaczego z tego samego źródła (wsparcie syna M.), z którego – jak twierdzi – uzyskała środki na pokrycie dotychczasowych kosztów sądowych (wpis od skargi w wysokości [...] zł, opłata kancelaryjna w wysokości [...] zł) nie może już pokryć wpisu należnego od skargi kasacyjnej. Dalej – nie wyjaśniła skąd uzyska - w przypadku ewentualnego oddalenia skargi kasacyjnej – środki na opłacenie kosztów zastępstwa zawodowego pełnomocnika i dlaczego z tego samego źródła nie może pokryć wpisu od skargi kasacyjnej. Trzeba mieć dodatkowo na uwadze i to, że wnioskodawczyni nie określiła i nie udokumentowała wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków (trudno uznać za wystarczający i przekonujący, argument, że nie może ich przedłożyć, bo rachunki wystawiane są "na jej syna"). Nie wskazała wreszcie, dlaczego – mimo przedstawianej we wniosku, rzekomo złej sytuacji finansowej – nie zbywa nieruchomości rolnej, której jest właścicielem, i dlaczego pomimo uprawnień wynikających z art. 87 i art. 128 w związku z art. 133 § 2 k.r.o. nie dochodzi od swoich dzieci należnego jej (skoro nie jest w stanie – jak twierdzi – zapewnić sobie koniecznego utrzymania) świadczenia alimentacyjnego. Tymczasem przyznanie prawa pomocy (nawet tylko w zakresie częściowym) to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (w konsekwencji prowadzi to do dodatkowego obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich), w szczególności, że z akt sprawy wynika, iż dotychczasowe koszty sądowe opłacał jej syn. Wnioskodawczyni wie, jakimi aktualnie (czy w najbliższym czasie) środkami finansowymi dysponuje (lub będzie dysponować), ale tej informacji nie podała, ograniczając się jedynie do wskazania swojego przeciętnego dochodu z gospodarstwa rolnego, przy czym wysokości tego dochodu również nie udokumentowała. Istotna jest także okoliczność, że wnioskodawczyni twierdziła, iż z dochodu, o którym teraz mowa, spłaca co miesiąc ratę z tytułu zwrotu dopłat, w wysokości [...] zł, podczas gdy w innym miejscu oświadcza, że postępowanie w sprawie rozłożenia spłaty na raty jest dopiero w toku. Dodać przy tym należy, iż obowiązek spłaty zaległości jako okoliczności obciążającej stronę, nie może stanowić przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych (zob. wyrok WSA Kraków z dnia 14 lipca 2008 r., II SA/Kr 76/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, nieuprawnione jest przekonanie skarżącej, iż ważniejsza jest dla niej spłata zaległości (i pokrywanie innych swoich wydatków), niż uiszczenie należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W orzecznictwie wyklucza się możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi (dalsze, celowe podkreślenie Sądu). Sąd ma wzgląd na to, że prowadzenie gospodarstwa rolnego jest z pewnością działalnością specyficzną. Specyfika ta, nie oznacza jednak potrzeby złamania ogólnych zasad prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej, zwłaszcza w zakresie reguł planowania i zarządzania. Co więcej, rolnik – właśnie ze względu na sezonowość osiąganych dochodów – powinien tym bardziej zachować należytą staranność w planowaniu wydatków i gromadzeniu oszczędności w okresie, gdy uzyskuje dochody. Sąd podjął stosowne czynności, zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawczyni przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem jej inicjatywy przy wykazywaniu wszystkich okoliczności (wcześniej już obszernie wymienionych), których ujawnienie pozwoliłoby przesądzić jednoznacznie o tym, że kwalifikuje się ona do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. Odmienne, subiektywne (co podkreślono w samym sprzeciwie) przekonanie skarżącej, nie może stanowić wzorca oceny dokonywanej przez Sąd na podstawie stosownych przepisów. W konsekwencji, uwzględniając hipotezy art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.