III SA/Wr 595/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w likwidacji w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] października 2018 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 595/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2019 r. Skarżąca "A" sp. z o.o. w W. w likwidacji, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.080 zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że od połowy roku 2017 nie osiąga przychodów z prowadzonej działalności, co skutkuje utratą źródeł dochodów. W dniu [...] września 2018 r. została podjęta uchwała o rozwiązaniu spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że jej kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe mają wartość [...] zł, środki trwałe –[...] zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę według bilansu w kwocie [...] zł, natomiast na jej rachunku bankowym brak jest środków pieniężnych. Nadto spółka wskazała, że posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek w kwocie [...] zł oraz zobowiązania wobec urzędu skarbowego z tytułu wymierzonych kar pieniężnych na łączną kwotę około [...] zł, nie ponosi żadnych wydatków i nie zatrudnia pracowników. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że spółka w okresie od dnia 30 lipca 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. poniosła stratę w kwocie [...] zł, przy przychodzie w kwocie [...] zł. W 2017 r. strata wyniosła [...] zł, a przychód [...] zł. W drugim, trzecim i czwartym kwartale 2018 r. spółka nie dokonała dostawy towarów i nie świadczyła usług oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...], wykazując w czwartym kwartale 2018 r. kwotę [...] zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Według sprawozdania zarządu z działalności spółki z dnia 28 czerwca 2018 r. spółka przewidywała kontynuację dotychczasowej działalności. W uchwale nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników spółki postanowiło stratę za rok 2017 r. pokryć zyskiem wypracowanym w kolejnych latach obrotowych, natomiast w uchwale nr [...] z tego samego dnia – o kontynuacji swojej działalności, mimo że strata spółki na dzień bilansowy przewyższała sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego spółki. Występujący w imieniu skarżącej spółki radca prawny przedstawił do akt sprawy odpis uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia [...] września 2018 r. nr [...] o rozwiązaniu spółki i otwarciu jej likwidacji. Postanowieniem z 18 lutego 2019 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, spółka wskazała, że są prowadzone wobec niej liczne postępowania egzekucyjne, nie posiada majątku w postaci środków trwałych. Wskazała, że majątek spółki z ekonomicznego punktu widzenia jest bezwartościowy. Kapitał zakładowy spółki jest wartością księgową i spółka nie może nim dowolnie dysponować. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawie, spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W opinii Sądu, referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny przedstawionej przez skarżącą spółkę sytuacji majątkowej i finansowej, przyjmując w konsekwencji, że nie było podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że - w myśl art. 199 p.p.s.a. - strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dotyczący stron obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie, dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej: NSA/ z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego /dalej: WSA/ w Gliwicach z 14 lipca 2008 r., I SA/GI 219/08). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, przyznanie stronie prawa pomocy winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie postępowania sądowoadministracyjnego jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 61/04). Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy stanowi [...]zł, przychód w okresie od dnia 30 lipca 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r. wyniósł [...] zł, a w 2017 r. –[...] zł. Podkreślić także należy, że sama spółka – jak wynika ze sprawozdania z jej działalności z 28 czerwca 2018 r. – postanowiła, że będzie kontynuowała swoją działalność. Ponadto postanowiła o pokryciu straty za 2017 r. zyskiem wypracowanym w kolejnych latach. Słusznie ponadto zauważył referendarz sądowy, że o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo kłopotów z prowadzeniem bieżącej działalności, świadczy wartość towarów i usług nabywanych przez spółkę w trzech ostatnich kwartałach roku 2018 oraz kwota [...] zł podatku od towarów i usług do przeniesienia według stanu na grudzień 2018 na następny okres rozliczeniowy a nie do zwrotu na rachunek bankowy spółki. Podkreślić także należy, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). W konsekwencji, oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy należało mieć na uwadze wysokie przychody uzyskane przez Spółkę w latach 2016 i 2017. Końcowo należy podkreślić, że koszty postępowań związanych ściśle z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy stanowią jego własne ryzyko. Są one bowiem konsekwencją określonych wyborów gospodarczych i powinny być zawsze "wkalkulowane" w ocenę rentowności tej działalności. Tym samym rzeczą skarżącej było zabezpieczenie środków finansowych na inicjowanie postępowań sądowych. Dokonanej przez referendarza sądowego oceny nie zmienia rozwiązanie spółki i otwarcie jej likwidacji uchwalone przez jej Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników. Spółka poza oświadczeniem, że likwidacja jest rezultatem trudnej sytuacji finansowej, w żaden sposób tego nie uprawdopodobniła. Przyczyny rozwiązania spółki mogą być natomiast różne, a sama okoliczność podjęcia przez wspólników decyzji o jej rozwiązaniu nie przesądza automatycznie o trudnej sytuacji finansowej spółki. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, trzeba wskazać, że przyczyną odmowy udzielenia prawa pomocy spółce jest wszechstronna ocena jej sytuacji majątkowej. W szczególności wzięto pod uwagę przychody spółki, brak uprawdopodobnienia, że przyczyną likwidacji spółki była jej zła sytuacja finansowa, wartość towarów i usług nabywanych przez spółkę w trzech ostatnich kwartałach roku 2018. Należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom prawnym o znikomych przychodach, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Strona skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazała, by w takiej sytuacji się znajdowała, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego uznać należy, że referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odmawiając przyznania spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie należało utrzymać w mocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.