III SA/Wr 635/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędzia NSA Anna Moskała, Protokolant Ewa Bogulak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 października 2007 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania skarżącej wraz z dziećmi z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania D. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] nr [...] orzekającej o wymeldowaniu D. S. i jej dzieci: K. i E. z miejsca pobytu stałego lokalu przy ul. [...] we W. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie, w zakresie ustaleń stanu faktycznego sprawy oraz przebiegu postępowania, Wojewoda podał, że zostało ono wszczęte na wniosek A. S. - najemcy przedmiotowego lokalu. Wnioskodawca wyjaśnił, że opuszczenie lokalu nastąpiło w dniu [...]. kiedy to żona wraz z córkami dobrowolnie opuściły miejsce swojego pobytu i przeniosły się do mieszkania przy ulicy [...], zabierając ze sobą swoje rzeczy. Przesłuchana w charakterze świadka W. S. potwierdziła fakt niezamieszkiwania D.S. i jej córek w miejscu pobytu stałego. Również drugi świadek A. L. zeznał, że wyżej wymieniona nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. W zeznaniach złożonych do protokołu D. S. przyznała, że od [..] nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu wraz z dziećmi. Wyprowadziła się z powodu konfliktów z mężem. Mieszkanie było zadłużone i aby nie doprowadzić do jego utraty mieli je wynająć. Jednakże mąż nie wyprowadził się z mieszkania przy ulicy S. Ojciec D. S. potwierdził zeznania córki. W zeznaniach D. S. oświadczyła, że w dniu [...]. powróciła wraz z dziećmi do mieszkania, do którego ma utrudniony dostęp, gdyż mąż wymienił zamki w drzwiach. Natomiast w dniu [...]. zeznała do protokołu, że przebywała w spornym lokalu tylko trzy dni, ponieważ dalsze zamieszkiwanie z mężem stało się niemożliwe ze względu na naganne jego zachowanie. W przesłanym piśmie z dnia [...] oświadczyła, że nie miała zamiaru opuszczenia mieszkania, lecz została do tego zmuszona działaniami męża i uczyniła to ze względów bezpieczeństwa. Kontrola meldunkowa przeprowadzona przez KP W. L. na podstawie rozpytania sąsiadów potwierdziła fakt zamieszkiwania D. S. i jej córek w lokalu przy ulicy [...] we W.. Natomiast postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową W.-F. o utrudnianie zamieszkiwania D. S. zostało umorzone. Jak dalej zauważył organ II instancji - powołana na wstępie decyzja Prezydenta W. o wymeldowaniu D. S. i jej córek z miejsca pobytu stałego została przez nią zaskarżona w administracyjnym toku instancji. Odwołująca się zarzucała, że lokalu zameldowania nie opuściła trwale i dobrowolnie. Rozpatrując wniesione odwołanie Wojewoda stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła wymeldowania się. Dalej argumentował, że definicję pojęcia "pobytu stałego" zawiera art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem. W orzecznictwie sądowo - administracyjnym utrwalony jest pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 przez osobę, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli tej osoby. Przez termin "wola" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie możliwych do stwierdzenia okoliczności. Jak dalej przytoczył organ odwoławczy - D. S. uzasadniając swoją i dzieci nieobecność w lokalu zameldowania wskazuje na utrudnianie jej zamieszkiwania przez męża, a także na czasowy charakter opuszczenia, ponieważ mieszkanie miało być wynajęte, aby spłacili zadłużenie. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, według oceny organu II instancji, nie wynika jednak fakt opuszczenia rzeczonego lokalu wskutek bezprawnych działań wnioskodawcy. Wprawdzie Prokuratura Rejonowa W. - F. prowadziła postępowanie o utrudnianie jej zamieszkiwania, jednakże doszło do jego umorzenia w dniu [...] wobec braku cech przestępstwa. W niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do uznania, że doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. D. S. zabrała rzeczy swoje i dzieci, skoncentrowała swój pobyt stały w lokalu przy ul. [...]. Organ końcowo zauważył także, że żaden przepis prawa nie uzależnia wydania decyzji w omawianej materii od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. D. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o uchylenie tej decyzji, zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 6 ust.1 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną interpretację przesłanki "zamiaru stałego przebywania", a także naruszenie artykułów 7, 75 § 1, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Na poparcie skargi skarżąca podniosła, że organ nie uwzględnił jej argumentacji, z której wynika, że decyzję o czasowym opuszczeniu lokalu oraz przeprowadzeniu się na ul. [...] podjęła wspólnie z mężem w celu pozyskania środków finansowych z najmu mieszkania przy ul. [...], przewidzianych na spłatę zadłużenia z tytułu czynszu. Nie towarzyszył więc temu zamiar stałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. W świetle twierdzeń skarżącej, jeżeli faktycznie istota tej zmiany miejsca przebywania miałby mieć inny charakter niż czasowy, to działanie jej męża do wystąpienia ze przedmiotowym wnioskiem w sprawie wymeldowania powinno nastąpić wcześniej, czyli z upływem ustawowo określonego terminu a nie dopiero w 2006 r. Skarżąca niejednokrotnie wyjaśniała, że ją oszukał pozostając w mieszkaniu przy ul. [..] i pogłębił zadłużenie. W [...] r. zorientowała się, że mąż wymienił zamki w drzwiach uniemożliwiając jej tym samym dostęp do wspólnego mieszkania. W związku z tym złożyła zawiadomienie do prokuratury w sprawie utrudniania jej zamieszkiwania. Ponadto od [...]. skarżąca przebywała w spornym lokalu po trzy dni w ciągu tygodnia. Jednak z początkiem [...]. mąż usunął z tego mieszkania fotele, na których spała wraz z dziećmi i od tego czasu nie miała możliwości, aby tam przebywać, o czym ponownie zawiadomiła prokuraturę. Działania skarżącej w sposób jednoznaczny wskazują na to, że faktycznym ośrodkiem życia jej oraz dzieci ma być lokal przy ul. [...] Skarżąca wszelkimi środkami dąży do utrzymania charakteru tego lokalu jako miejsca ześrodkowania wszelkich aspektów funkcjonowania rodziny, wpierw przez czasowe jego opuszczenie ( bez zamiaru zmiany miejsca stałego pobytu ) celem jego oddłużenia, następnie przez walkę z nieuczciwym mężem, który nie realizował wspólnych postanowień ( a potem utrudniał dostęp do mieszkania ), poprzez dwukrotne zawiadomienie o całym zajściu organów ścigania. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazała nadto, że w jednym z wyroków Sąd ten w sposób jednoznaczny stwierdził, że nie przebywanie pod adresem zameldowania na pobyt stały nie dowodzi jeszcze braku zamiaru pobytu stałego pod tym adresem ( wyrok NSA z dnia 8 października 1982 r. SA/Kr 599/82, ONSA 1982/2, poz. 96 ). Tym samym błędne było przyjęcie organów, iż zamiarem skarżącej była zmiana miejsca pobytu stałego. W kwestii obrazy przytoczonych wyżej norm postępowania, w skardze podniesiono zarzut pominięcia dowodu z zeznań skarżącej oraz ojca - T. S. Pominięcie wbrew treści art. 80 k.p.a. oceny określonego dowodu budzi uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych środków dowodowych. Organ nie przeanalizował wskazanego dowodu. Doszło również do naruszenia wynikającej z art. 75 § 1 k.p.a. zasady równej mocy środków dowodowych. Zgodnie z tą zasadą nie wprowadza się w postępowaniu dowodowym ograniczeń co do rodzaju dowodów, którym należy przyznać pierwszeństwo w ustaleniu danego faktu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem niedopuszczalne jest stosowanie formalnej teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi, bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Należy przy tym zaznaczyć, iż unormowana w tym akcie prawnym ewidencja ludności (a zatem także zagadnienia związane z zameldowaniem się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, tudzież wymeldowaniem z tego miejsca) - jak wynika w szczególności z treści art. 1 ust. 2 ustawy - ma na celu jedynie odnotowywanie w rejestrach danych między innymi o miejscu pobytu osób, służąc tym samym wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie ma wobec tego żadnego związku z ustaleniem uprawnień do lokalu (vide wyrok NSA z 3.06.2003 r., sygn. akt SA/Bd 1242/03, wspólnota 2004/10/54). W myśl art. 15 ust. 2 powołanej ustawy organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dokonując wykładni treści przytoczonego przepisu wypada zaznaczyć, iż pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia "opuszczenia lokalu bez wymeldowania" w rozumieniu art. 15 ust. 2 nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany, zamieszczony w LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Oczywiste jest przy tym, jak słusznie zauważył organ II instancji, że ocena charakteru pobytu nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli wnioskodawcy, co do jego zamiarów. Istotne są bowiem przede wszystkim obiektywne okoliczności faktyczne. Opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana, można zatem uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. W świetle takiej regulacji ustalenia w sprawie wymagało, czy skarżąca wraz z dziećmi rzeczywiście trwale i dobrowolnie opuściła miejsce dotychczasowego stałego pobytu w znaczeniu wynikającym z art. 15 ust. 2 powyższej ustawy, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się, przy czym obowiązek wykazania omawianej przesłanki (opuszczenia lokalu) spoczywa nie tylko na osobie wnioskującej o wymeldowanie, ale przede wszystkim na organie ewidencyjnym prowadzącym postępowanie, które winno być zgodne z zasadami określonymi w art. 7 oraz 77 k.p.a. Sformułowana w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej stanowi, iż w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, z kolei ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna być dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Zauważyć należy, że w przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono - wnikliwie i rzetelnie, w sposób nie dopuszczający żadnych wątpliwości, czy skarżąca opuściła sporny lokal - w rozumieniu ustalonym w orzecznictwie, a więc z zamiarem przeniesienia stałego lub długotrwałego ośrodka swoich interesów życiowych w inne miejsce, tj. do lokalu przy ul. Udzieli. Poza sporem w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, że skarżąca wraz z dziećmi od [...] nie przebywa w miejscu dotychczasowego zameldowania na pobyt stały. Ta okoliczność jest niekwestionowana, lecz ustalenia wymagał charakter opuszczenia miejsca zameldowania oraz trwałości przebywania poza nim. Jakkolwiek samo fizyczne opuszczenie spornego lokalu przez skarżącą wraz z dziećmi - we wskazanej dacie, tzn. w grudniu 2004 r. - nie odbyło się pod przymusem ze strony wnioskodawcy (męża skarżącej), lecz skarżąca konsekwentnie utrzymuje, co potwierdził w toku przesłuchania w charakterze świadka jej ojciec, że doszło do tego przy obopólnym porozumieniu z mężem, celem uzyskania dochodów z czasowego najmu zwolnionego w ten sposób spornego lokalu - na spłatę zadłużenia na rzecz spółdzielni mieszkaniowej z tytułu zaległego czynszu i z racji zagrożenia wytoczeniem powództwa o eksmisję. Już ta okoliczność, sama w sobie, mogłaby wskazywać ewentualnie na fakt, iż w dacie opuszczenia mieszkania skarżąca nie przejawiała zamiaru trwałego przeniesienia swego ośrodka życiowego w inne miejsce, lecz jedynie czasowo, ze względów ekonomicznych. Tymczasem organy pominęły wyjaśnienie tej okoliczności, która zresztą nie została przyznana przez wnioskodawcę. Według bowiem twierdzeń wnioskodawcy zawartych we wniosku o wymeldowanie oraz w protokole z jego przesłuchania, skarżąca uchylała się od partycypacji w spłacaniu długu, zadłużenie spłacił sam, nie podał zaś z jakich powodów doszło do opuszczenia lokalu, czy istotnie nastąpiło to z przyczyn wskazywanych przez skarżącą - i na tę okoliczność nie został przez organy wprost dopytany. W aktach z kolei znajdują się kserokopie dowodów wpłaty przez ojca skarżącej określonych w nich kwot na konto spółdzielni mieszkaniowej na poczet wspomnianych zaległości, do czego organ się nie odniósł. Naturalnie, nie można wykluczyć późniejszej zmiany zamiaru przez skarżącą w dalszym okresie, ale brak jest wyczerpujących ustaleń w tym kierunku, w szczególności nie przeprowadzono postępowania dowodowego w kontekście formułowanego przez skarżącą oraz potwierdzanego w toku przesłuchania przez jej ojca zarzutu pozostawienia w przedmiotowym lokalu swoich rzeczy, organ nie wyjaśnił, czy faktycznie i jakie rzeczy zostały w nim, pominął przeprowadzenie dowodów na tę okoliczność, zwłaszcza z oględzin spornego mieszkania (art. 85 k.p.a.) i nie wskazał w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia na jakich dowodach oparł ustalenie, że skarżąca zabrała wszystkie swe rzeczy oraz rzeczy dzieci. Takie stwierdzenie organu nie znajduje oparcia w analizie akt sprawy i nie odpowiada wymogom nałożonym przez cytowane wyżej normy zawarte w art. 77, art. 80 oraz zwłaszcza art. 107 § 3 k.p.a., w świetle którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł (podkreślenie Sądu), oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Pominięcie tego środka dowodowego mogło mieć decydujące znaczenie dla poprawnego ustalenia w zakresie trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. Przy całkowicie odmiennych twierdzeniach co do stanu faktycznego stron postępowania, rzeczą organów meldunkowych było dokonanie szczegółowej analizy wszystkich okoliczności i dokonanie weryfikacji zebranych zeznań stron i świadków, a następnie, wskazanie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, dlaczego jednym dowodom przyznano walor wiarygodności, podczas gdy odmówiono go innym. Zaskarżona decyzja analizy takiej nie zawiera, jak trafnie zarzucono w skardze, ograniczając się do opisu przeprowadzonych czynności, uzyskanych informacji oraz twierdzeń stron i świadków. W ocenie Sądu, przytoczone wyżej uchybienia norm postępowania - na tle niewyjaśnienia przesłanki trwałości opuszczenia lokalu - muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w ramach jej sądowej kontroli, jako przedwczesnej, gdyż poczynione ustalenia oraz wskazane braki postępowania nie dawały wystarczających podstaw do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej, które w danej sprawie mogło mieć wpływ na jej wynik stanowi bowiem podstawę uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Sąd orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. natomiast orzeczenie zawarte w punkcie III znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.