III SA/Wr 643/08

Wiesław Jakubiec - referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. E. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [....] nr [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie rozgrani czenia nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, pełnomocnik skarżącego złożył w jego imieniu na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, że skarżący zamieszkuje z rodzicami, ojciec otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 693, 08 zł, matka nie posiada żadnego dochodu, a skarżący utrzymuje się z prowadzonego gospodarstwa rolnego (o pow. 73, 20 ha, w tym własnych gruntów- 45, 77 ha), które to gospodarstwo w roku 2008 przynosiło mu już dochód w wysokości 765.427, 09 zł. Dodał, że uzyskane środki przeznacza na prowadzanie gospodarstwa domowego, w tym spłatę kredytów (ma ich zaciągnięte na kwotę 1.100.239, 06 zł), a gdy brakuje środków na wydatki zaciąga kolejny kredyt. Poinformował, że z powodu klęski suszy poniósł znaczne straty, z tego m.in. tytułu uzyskał wydłużenie terminów na zapłatę czynszu dzierżawnego czy opłacenie rachunku za pasze. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał bowiem, iż konieczność poniesienia przez niego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł mogłoby spowodować uszczerbek w jego niezbędnym utrzymaniu. Z kolei, przez uszczerbek niezbędnego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [t.j. z 2008 r., Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.]). Podkreślić należy, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Sygn. akt III SA/Wr 643/08 Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W tej sytuacji niczym nieuprawnione jest przekonanie skarżącego, iż ważniejsze jest dla niego pokrywanie wydatków związanych z gospodarstwem rolnym (w tym spłata kredytów, zapłata czynszu dzierżawnego itp.) niż uiszczenie należnego wpisu sądowego od skargi. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie (stosownie do czasu trwania postępowania w sprawie), bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Zauważyć należy, iż skarżący określa swój dochód (chociaż jest to raczej przychód) z gospodarstwa rolnego na znaczącą kwotę 765.427, 09 zł. Przy czym skarżący nie wskazał czy doliczył do kwoty uzyskiwanego dochodu dopłaty z Unii Europejskie. Charakter prowadzonego gospodarstwa rolnego (hodowla) pozwala przypuszczać, że skarżący osiąga stałe a nie tylko sezonowe dochody, co z kolei umożliwia mu systematyczne gromadzenie środków finansowych, tym bardziej, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu (jego rodzice [przynajmniej w znaczącej części] mogą utrzymywać się z renty jego ojca). Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, iż od dłuższego czasu systematycznie korzysta on z instrumentów kredytowych nie zważając na saldo swojego budżetu domowego w tej sytuacji niczym nieuzasadnione jest jego twierdzenie, iż nie posiada źródła z którego mógłby pokryć koszty postępowania. Podkreślić przy tym należy, iż spłata rat kredytu czy pożyczek nie stanowi - zgodnie z orzecznictwem sądowym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111) - wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów Sygn. akt III SA/Wr 643/08 podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.