III SA/Wr 674/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku A Sp z.o.o. w N., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia [...] r., sygn. akt [...], w sprawie ze skargi A Sp z.o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W., z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania podatkowego, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł strona skarżąca wniosła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że z uwagi na prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne przez naczelnika urzędu skarbowego nie może swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane zajęcie. Dodała, że od roku 2010 znacznie pogorszyła się jej sytuacja finansowa (spółka aktualnie zaprzestała urządzania gier na automatach). Poinformowała, że posiadane przez nią środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Nadto wskazała, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych (za 2013 r.) – [...] zł, a wysokość straty za rok obrotowy (za 2013) – [...] zł. Wezwanie referendarza WSA we W. o sprecyzowanie i udokumentowanie przez stronę skarżącą swojej sytuacji finansowej i majątkowej (doręczone w dniu [...] r.) zostało pozostawione bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia [...] r referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił stronie skarżącej prawa pomocy. W pierwszej kolejności referendarz sądowy przywołał treść przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a. (t. jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.), a następnie wskazał, że strona skarżąca nie wykonała opisanego powyżej obowiązku w treści wniosku i nie uczyniła tego również pomimo wezwania, które precyzyjnie wskazywało jakie okoliczności są istotne dla oceny wniosku i jakiego rodzaju dokumenty mogą potwierdzić sytuację finansową strony. Referendarz sądowy podkreślił, że przepisy żądają wykazania przez podmiot ubiegający się o prawo pomocy, że nie posiada dostatecznych środków na ten cel (i że nie ma ich, pomimo iż podjął wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków), nie jest zatem wystarczające samo oświadczenie, czy też subiektywne przekonanie władz spółki o braku takich środków. Osoba prawna może wykazywać swą sytuację majątkową (finansową, ekonomiczną) za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, choć podstawowe znaczenie mają dokumenty. Tymczasem – w niniejszej sprawie - oprócz oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku (i to zawierającego nie aktualne dane, bo dotyczące roku 2013) strona skarżąca nie wykazała żadnymi dowodami istnienia okoliczności, o których wspomina we wniosku. Sama okoliczność, że aktualnie prowadzone jest w stosunku skarżącej spółki postępowanie egzekucyjne nie świadczy jeszcze o tym, że strona skarżąca nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł (stanowiącego jedyny na tym etapie koszt sądowy). Strona skarżąca – jak podkreślił referendarz sądowy - nie złożyła w szczególności: rocznej deklaracji podatkowej za 2014 r. i innych aktualnych deklaracji podatkowych; wyciągów z wszystkich posiadanych kont bankowych za ostanie dwa miesiące; nie przedstawiła dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki; nie złożyła odpisu umowy spółki i aktualnego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat) czy sprawozdania składanego dla celów statystycznych do GUS; nie przedłożyła aktualnego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego; nie przedstawiła dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów; nie wyjaśniła dlaczego pomimo przedstawianej jako złej swojej sytuacji finansowej prowadzi nadal działalność gospodarczą i nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości spółki; nie wskazała jakiego rodzaju oraz o jakiej wartości posiada wierzytelności i na jakim etapie jest ich egzekucja. Odnosząc się do sytuacji finansowej strony skarżącej, referendarz sądowy podniósł, że spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł oraz aktywa trwałe o wartości [...] zł. O jej możliwościach płatniczych świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą i brak jest jakichkolwiek informacji, aby utraciła płynność finansową. Z innych postępowań jakie toczą i toczyły się przed tutejszym Sądem wiadomo, że strona skarżąca przynajmniej do niedawna prowadziła działalność gospodarczą na dużą skalę (w tym uzyskiwała znaczące przychody). Pismem z dnia [...] r. strona skarżąca wywiodła sprzeciw od w/w postanowienia, nie godząc się z treścią rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu sprzeciwu spółka wskazała, że w związku z nieprzedłużaniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach do gier o niskich była zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Dalej strona wskazała, że według stanu na dzień sporządzania sprzeciwu, Naczelnik Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w Poznaniu prowadzi wobec niej postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą 600 tys. zł. Dlatego też – jak wskazała – nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami. Do sprzeciwu strona skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów źródłowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 tej samej ustawy (zgodnie z treścią mającą zastosowanie w niniejszej sprawie), wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem, na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r., odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i konieczność rozpoznania wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. W ocenie Sądu, wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (w całości lub w części) albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna (inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej) powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także to, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie – tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia wymaga również fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z przywołanego przepisu, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza zaś, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, jeżeli na podstawie art. 199 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba dla zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku – uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r., akt II GZ 100/12). W swoim sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż w związku z nieprzedłużaniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach do gier o niskich zmuszona była zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Dalej wskauje, że według stanu na dzień sporządzania sprzeciwu, Naczelnik Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w Poznaniu prowadzi wobec niej postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą 600 tys. zł. Dlatego też nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami. Jednocześnie jednak strona skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wskazane powyżej okoliczności – nawet tych, które dowodziłyby faktu, iż wobec spółki prowadzone jest rzeczywiście postepowanie egzekucyjne. Tym samym twierdzenia strony skarżącej należy uznać jako gołosłowne. Tymczasem, jak przyjmuje się w orzecznictwie, osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest udokumentować swoją sytuację finansową i wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca bezspornie tak nie uczyniła. Twierdzenia spółki nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi. Strona nie wykazała zatem należytej inicjatywy i staranności, przy uzasadnieniu wniosku, a przede wszystkim przy wykazaniu, że kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania pomocy ze strony Państwa. Tym samym uniemożliwiła Sądowi dokonanie pozytywnej oceny wniosku. Mając na uwadze wszystkie naprowadzone okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.