III SA/Wr 677/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Maciej Guziński po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o wyłączenie referendarza sądowego [...] w sprawie ze skargi M. M.-K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: oddalić wniosek. M. M.-K. (zwana w dalszej części: "skarżącą"), pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r., wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na opisaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca zwróciła się ponadto do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia [...] października 2014 r. referendarz sądowy przesłał stronie urzędowy formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w celu jego wypełnienia oraz wskazał, że do formularza należy dołączyć kserokopię następujących dokumentów: a) dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów np. zaświadczenia o wynagrodzeniu netto miesięcznie za okres ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, wyciąg z konta bankowego, przelew z tytułu renty lub emerytury, umowy o pracę lub inna; b) zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego czy skarżąca i osoby wspólnie zamieszkujące są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa; c) kopię zeznania podatkowego za 2012 i kopię zeznania małżonka skarżącej; d) wyciągu z osobistego konta bankowego małżonka za ostatnie trzy miesiące oraz wyciągów dotyczących lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące; e) wyjaśnienia czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i czy uzyskuje dochody z tego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie wraz z wydrukiem z księgi przychodów i rozchodów za okres ostatnich sześciu miesięcy i wpłatą podatku; f) dowodów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem (opłaty za czynsz, gaz, prąd, wodę, nieczystości, TV, Internet, telefon, miesięczne raty pożyczek, kredytów wraz z harmonogramem ich spłaty); g) aktualnej decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego i podatku od nieruchomości; h) dokumentów potwierdzających zajęcie komornicze. Pismem z dnia [...] października 2014 r. (sprecyzowanym w dniu [...] listopada 2014 r.) skarżąca wniosła o wyłączenie referendarza sądowego [...] od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu strona wskazała, że do Sądu wniosła zbiorcze pismo obejmujące cztery sprawy. W dwóch sprawach, na podstawie zawartych w powołanym piśmie wyjaśnień oraz załączonych dokumentów, uzyskała pozytywne rozstrzygnięcie – zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata przez referendarza [...]. Natomiast, jak podała skarżąca, referendarz [...] wymaga od niej dodatkowych dokumentów, które niczego nie wnoszą i niczego też nie zmienią. Zdaniem skarżącej świadczy to o "braku dobrej woli" i "uprzedzeniu" do niej referendarza sądowego. Ponadto, jak wskazała, gdyby miała zdobyć taką ilość dokumentów to musiałaby przeznaczyć na to kwotę zbliżoną do wnioskowanej pomocy prawnej lub większą. Oświadczeniem z dnia [...] grudnia 2014 r., (k-57) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – [...] wyjaśniła, że nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w sprawie, jak również nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia referendarza ukształtowana jest poprzez odesłanie do przepisów o wyłączeniu sędziego (art. 24 § 1 p.p.s.a.) i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, to znaczy ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia referendarza, tj.: działających z mocy prawa oraz powoływanych na wniosek strony (lub samego referendarza). Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a., referendarz jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skarg na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Dodatkowo, niezależnie od dopiero co wskazanych przyczyn, stosownie do art. 19 p.p.s.a. (w związku z art. 24 § 1 tej samej ustawy), sąd wyłącza referendarza sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli "istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie". Należy mieć ponadto na uwadze, iż – według art. 22 § 2 p.p.s.a. – wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez referendarza, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, referendarz sądowy, o którego wyłączenie wnioskowała skarżąca, złożył stosowne oświadczenie. Jego treść w pełni odpowiada wymogom stawianym w tym zakresie przez ustawodawcę. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowanym w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego funkcjonuje utrwalony już pogląd, podług którego, skoro sędzia (tu: referendarz sądowy), którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10). Natomiast Sąd Najwyższy, w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 1971 r. (I CZ 121/71), podkreślił, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Mając na względzie okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i przywołane regulacje normatywne Sąd uznał, że złożony przez skarżącą wniosek o wyłączenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – [...], nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawczyni nie wskazała bowiem w istocie żadnych okoliczności faktycznych uzasadniających wyłączenie referendarza. Formułowane zarzuty co do braku dobrej woli oraz uprzedzenia referendarza wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia autora wniosku o istnieniu takich okoliczności. Nie zostały jednak uprawdopodobnione przez wnioskodawczynię i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem kwestionować obiektywizmu, bez przywołania faktycznych podstaw, które przekonująco wskazywałyby na utratę zaufania do bezstronności referendarza. W ocenie składu rozpoznającego wniosek skarżącej, za tego rodzaju okoliczności nie może być absolutnie uznane dążenie przez referendarza sądowego do wyjaśnienia wszystkich aspektów rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej, na której – jako osobie fizycznej – ciąży wszak powinność wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub też nie jest w stanie ponieść ich w pełnym zakresie (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że wystosowane do skarżącej w trybie art. 225 p.p.s.a. wezwanie referendarza do przedłożenia dokumentów i wyjaśnień, stanowi standardowy element postępowania z wniosku o przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy i obejmuje listę podstawowych dokumentów, mogących zobrazować ale i również – co wymaga szczególnego podkreślenia – pozwalających zweryfikować sytuację majątkową wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził jednocześnie, że nie zachodzą również przyczyny opisane w art. 18 p.p.s.a. powodujące wyłączenie referendarza z mocy ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 24 § 1 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.