III SA/Wr 678/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Tomasz Świetlikowski, , Protokolant asystent sędziego Marcin Jarecki, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adw. A. B. kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych i 40/100) złotych, w tym 110,40 (słownie sto dziesięć złotych i 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. M. M.- K. (zwana dalej stroną lub skarżącą) pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r., zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we W. (dalej jako Zakład Ubezpieczeń Społecznych, organ lub w skrócie ZUS) o umorzenie odsetek za zwłokę od składek niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, dalej jako ustawa abolicyjna lub w skrócie u.u.n.o.s.). W kolejnych pismach z dnia [...] i [...] maja 2014 r. strona doprecyzowała, że złożony wniosek dotyczy umorzenia całości zaległości, które nie podlegają umorzeniu na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], o umorzeniu postępowania, działając na podstawie: 1) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych lub w skrócie u.s.u.s.), umorzył postepowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 123 u.s.u.s., umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W decyzji skarżąca została pouczona o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W dniu [...] czerwca 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], o umorzeniu postępowania. Organ wskazał, że pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. Departament Realizacji Dochodów wyjaśnił, iż ustawodawca w art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączył możliwość umorzenia na podstawie art. 28 tej ustawy nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Tym samym – jak podkreślił organ - uczynienie zadość prośbie skarżącej stanowiłoby działanie sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Dalej organ podniósł, że z literalnego i niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych brzmienia art. 30 u.s.u.s wynika, iż treść przepisów art. 28 oraz art. 28 ust. 3a powołanej ustawy nie znajduje zastosowania w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Oznacza to, że wskazanych w tym przepisie składek nie dotyczą ulgi w spłacie należności, czy ich umorzenie. Ze sformułowania o braku zastosowania przepisów o umorzeniu wynika, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do tych składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Takie rozstrzygniecie musiałoby być bowiem oparte na w/w przepisie, którego zastosowanie zostało wyraźnie wyłączone. Ustawa systemowa wprowadza tym samym swoistą ochronę składek finansowanych przez pracowników. W przekonaniu organu powyższe stanowisko podziela również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt. I UK 360/2007) stwierdzając, iż "przepisy art. 28 i 29 u.s.u.s. nie mogą stanowić podstawy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez pracowników." Mając powyższe na uwadze organ uznał, że w sytuacji gdy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych tj. pracowników, właściwym rozstrzygnięciem jest wyłącznie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bowiem nie mogą być one przedmiotem postępowania w tym znaczeniu, że nie są należnościami do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Skarżąca pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W ocenie skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych doszedł do błędnego przekonania, że posiada ona możliwości finansowe do spłaty zaległości na rzecz ZUS-u. Skarżąca podniosła, że "zniszczyły ją" dwa pożary w [...] r. Wskazała, że od czasu pierwszego pożaru choruje na nadciśnienie i serce. W czerwcu uległa wypadkowi, potrącił ją rowerzysta i od tego czasu z wielkim trudem się porusza. Ostatnio zachorowała dodatkowo na cukrzycę, zagrażającą jej życiu. Zarzuciła, iż jej renta rodzinna, którą pobiera po zmarłym mężu, byłym więźniu Auschwitz, stanowi dla ZUS-u koronny argument aby jej niczego "nie umorzyć". Podczas gdy – jak wskazała skarżąca – "ledwie żyje". Po potrąceniu z tej renty należności przez ZUS, nie zostaje jej nawet ma podstawowe opłaty. W ocenie skarżącej jej sytuacja jest katastrofalna i wymaga pomocy. Skarżąca za absurdalne uważa twierdzenia ZUS-u o niewykazaniu strat materialnych spowodowanych przez pożary, gdyż jak zarzuciła "już sto razy pisała, że w wyniku klęski żywiołowej straciła wszystko, cały dobytek, cały dorobek życia". Dodatkowo skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem, aby "wszystkie dochody" były niezależne od stanu jej zdrowia, jak też z sugestią, że brak jej dyscypliny finansowej. W tym kontekście podniosła, że jej sytuacja spowodowana została złą sytuacją "budownictwa", w wyniku której, jak wskazała, "budownictwo zawaliło się z dnia na dzień, w tym budowa świetlików", "zamówienia spadły do zera", "tysiące firm budowlanych padło z dnia na dzień". Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Konsekwencją takiego unormowania jest konstatacja, iż uchylenie decyzji lub postanowienia może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, w skrócie u.p.p.s.a). Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 u.p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2014 r. umarzającą postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz umarzającą częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Na wstępie rozważań warto przypomnieć, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2). Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3). Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej jako rozporządzenie wykonawcze), umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez nich samych. Zatem na ocenę istnienia podstaw do umorzenia przedmiotowych należności nie mogą mieć – absolutnie - wpływu okoliczności podnoszone przez skarżącą w skardze. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Przechodząc zatem do dalszych rozważań zasadnym jest zwrócenie uwagi, że podstawą zaskarżonych decyzji jest art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Regulacja ta w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje umocowanie poprzez art. 123 u.s.u.s., który stanowi, iż w sprawach nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jednym z przejawów bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, prowadzącym do umorzenia tego postępowania, jest sytuacja, w której organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego oz. w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi wątpliwości orzekającego składu, iż na gruncie postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych z taką sytuacją mamy do czynienia wówczas, jeżeli ich przedmiotem jest umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Taka oczywista konstatacja wypływa bowiem z analizy treści art. 30 u.s.u.s., który w stosunku do tego typu składek wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 28 u.s.u.s. W konsekwencji tego postępowanie administracyjne w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1357/09, CBOSA). Również zasadne jest uznanie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności względem ZUS w zakresie dotyczącym składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na mocy art. 151 u.p.p.s.a., oddalił skargę. Orzeczenie w przedmiocie wynagrodzenia adwokata uzasadnia art. 250 § 1 u.p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).