III SA/Wr 686/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 września 2008 r. sprawy ze skargi D L na decyzję W D z dnia[...] . nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania D L z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że wymieniona w pkt I decyzja nie podlega wykonaniu. W D decyzją z dnia .... r., nr....., wydaną po rozpatrzeniu odwołania D L od decyzji B M Z z dnia .... r nr ....orzekającej o wymeldowaniu D L z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. D ....w Z , uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania z miejsca pobytu stałego D L . W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że postępowanie w sprawie wymeldowania D L zostało wszczęte na wniosek jego ojca D L , będącego głównym najemcą mieszkania. Wnioskodawca uzasadniał swoją prośbę dobrowolnym wyprowadzeniem się syna wraz z ... E L w ... r. Od tego czasu D L nie wykazywał zainteresowania mieszkaniem ani kosztami jego utrzymania. D L oświadczył, że nie wyraża zgody na udostępnienie kluczy i zamieszkanie syna w lokalu przy ul. D ... Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania decyzją administracyjną na podstawie art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity z dnia 25 lipca 2006 r, Dz.U. nr 139, poz. 993 z póź. zmianami), ponieważ nie towarzyszy im zamiar stałego związania się z innym miejscem i urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Z akt sprawy wywiódł, że brak było dobrowolności w opuszczeniu lokalu przez D L , wskazując na oświadczenia D L , że sporny lokal jest jego domem rodzinnym, a także jedynym miejscem w którym może i chce zamieszkać oraz składane deklaracje dochodzenia swych praw do lokalu. Jak dalej argumentował organ odwoławczy - nie bez znaczenia dla sprawy jest obowiązek alimentacyjny D L wobec D L . Stosunek alimentacyjny jako rodzaj stosunku cywilnoprawnego tworzy ścisłą zależność dwu podmiotów, z których jedno ma prawo domagania się dostarczenia mu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania, a drugi natomiast obowiązany jest żądanie to zaspokoić. Dostarczenie środków utrzymania to zaspokajanie normalnych, bieżących potrzeb w postaci pożywienia ubrania, mieszkania, opału itd. Natomiast dostarczanie środków wychowania obejmuje powinność starań o zdrowie uprawnionego, o jego rozwój fizyczny i umysłowy, stworzenie możliwości zdobywania wykształcenia, zapewnienia dostępu do dóbr kultury itp. Organ zauważył nadto, że samo osiągnięcie pełnoletniości przez D L nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu złożył D L . Decyzji zarzucił błędne ustalenia faktyczne. W szczególności skarżący zarzucił, iż nie jest prawdą to, że wskutek jego poczynań w ....r. była... z ....wyprowadziła się z lokalu przy ul. D .... Skarżący twierdzi, że dobrowolnie opuściła mieszkanie, zabrała najpotrzebniejsze rzeczy i przeprowadziła się do domku jednorodzinnego swoich rodziców. Dalej swojej skardze twierdził, że ...D nigdy nie chciał mieszkać z ojcem i nie odwiedzał go, nawet wówczas gdy z ojcem mieszkał młodszy brat P . Podczas.... lat, jakie upłynęły od wyprowadzenia, syn D pojawił się w spornym mieszkaniu kilkakrotnie, lecz wszczynał wówczas awantury, które kończyły się interwencją policji. Do czasu uzyskania pełnoletniości, tj. do dnia ...r. syn D , zgodnie z orzeczeniem rozwodowym S O w J G pozostawał pod opieką matki, której powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Na D L został nałożony obowiązek alimentacyjny. Na dowód swoich twierdzeń skarżący załączył odpis wyroku S O w J G z dnia .... r, sygn. akt:.... W odpowiedzi na skargę strony W D pismem z dnia .... r. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Mając na uwadze przytoczone reguły, należy stwierdzić, iż wniesiona skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi przepis art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Na wstępie należy podkreślić, że czynności meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie) są wyłącznie aktem rejestracji pobytu danej osoby pod określonym adresem lub ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu. Chodzi tu przy tym o rejestrację stanów faktycznych nie zaś prawnych, a zatem kwestie rozliczeń finansowych, majątkowych, dochodzenia praw do lokalu etc. są pozbawione w ogóle znaczenia prawnego w sprawach z zakresu ewidencji ludności. Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji w dokonaniu tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (tak NSA, wyrok z dnia 06.02.2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że opuszczenie miejsca pobytu stałego, o którym mowa w art. 15 ust 2 cytowanej ustawy, musi mieć charakter trwały i być dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 3.04.2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 4941, wyrok NSA z dnia 18.04.2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243; wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123), ocena zaś charakteru pobytu w danym miejscu lub opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego zameldowania nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli wnioskodawcy, co do jego zamiarów w zakresie obrania swojego miejsca koncentracji spraw życiowych, lecz winna być odzwierciedleniem obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych. O kwalifikacji pobytu decyduje bowiem nie tylko treść werbalna oświadczenia, ale również okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty zamiar określonej osoby (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 1981 r. sygn. akt SA 314/81; ONSA 1981/1/24). Badanie spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się musi nastąpić zgodnie z procedurą administracyjną. Według art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz.U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) - w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 k.p.a.) . Przytoczone regulacje prawa procesowego wskazują, że na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób zmierzający do jak najdokładniejszego wyjaśnienia sprawy. Następnie organ winien, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji ma w tym zakresie zapewnioną swobodę oceny materiału dowodowego, lecz nie dowolność. Ocena musi być pełna, tzn. dokonując jej nie można pominąć żadnego ze zgromadzonych dowodów, ich analiza winna być rzetelna, ze wskazaniem dlaczego i którym dowodom organ dał wiarę, a którym nie, zaś wywiedzione wnioski winny być spójne, odpowiadać zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego (art. 80 k.p.a.) i mają znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji po myśli art.107 § 3 k.p.a. W tym kontekście należy zauważyć, iż reformując decyzję organu I instancji Wojewoda Dolnośląski pominął dokonanie wskazanej oceny dowodów zebranych w toku postępowania przed I instancją, opierając swe rozstrzygnięcie w zasadzie na wyrażanej przez D L woli powrotu do lokalu oraz na zaprezentowanym w uzasadnieniu decyzji ogólnym rozumieniu obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec D L w świetle Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wszakże obowiązek alimentacyjny stanowi instytucję prawa rodzinnego i nie przekłada się bezpośrednio na fakt przebywania strony w miejscu pobytu stałego. Taka przesłanka nie wynika z treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Tymczasem, w ujęciu cytowanego art. 15 ust. 2 decydujące znaczenie ma ustalenie, czy i kiedy doszło do opuszczenia mieszkania oraz jaki miało ono charakter, tzn., czy w dacie opuszczenia nosiło znamiona trwałości i dobrowolności. Odnosząc to do okoliczności faktycznych sprawy trzeba wskazać, że bezsporny w sprawie jest fakt, że D L od 2004 r. nie przebywa w miejscu dotychczasowego zameldowania na pobyt stały. Z akt oraz ustaleń organu I instancji wynika, że w chwili opuszczenia D L był ....- tym samym nie miał wówczas pełnej zdolności do czynności prawnych. Nie mógł więc skutecznie wyrazić własnego zamiaru w omawianym względzie, a wobec tego zamiar opuszczenia dotychczas zajmowanego lokalu powinien być oceniany według zamiaru jego ...i E L , z którą zamieszkał w innym miejscu. Trzeba bowiem zauważyć, iż w świetle art. 26 § 1 kodeksu cywilnego: "Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej" (podkreślenie Sądu). Z kolei, zgodnie z art. 9a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. Osoby te zatem z woli ustawodawcy zostały pozbawione możliwości swobodnego decydowania o swoim miejscu zamieszkania i nie mogą skutecznie formułować zamiaru przebywania w określonym lokalu. Na tym tle podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy pominął przeprowadzenie dowodu z treści wyroku rozwodowego S O w J G z .... r. sygn. akt ...., z którego sentencji wynika (pkt II), że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim D L powierzono matce E L ograniczając wykonywanie władzy rodzicielskiej ojca w osobie skarżącego D L - do ogólnego wglądu w jego wychowanie oraz (pkt IV), że ustalono, iż strony nie zajmują wspólnego mieszkania. Ewidentnie zatem po niespornym opuszczeniu fizycznym w 2004 r. spornego lokalu przez D L , jego miejsce zamieszkania znajdowało się w miejscu pobytu matki, jako tzw. konieczne (domicylium necessarium), a zarazem pochodne miejsce zamieszkania wówczas małoletniego w rozumieniu art. 26 § 1 in fine k.c. (por. np. Kodeks cywilny. Tom I. komentarz do artykułów 1-543, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2004, s. 104-106). Z kolei ustalenie Sądu w pkt IV wyroku, że strony nie zajmują wspólnego mieszkania świadczy, że E L - wolę opuszczenia lokalu wraz z ............ D L przejawiała już przed orzeczeniem rozwodu. Abstrahując od powyższego - organ II instancji nie odniósł się także do zgromadzonych w sprawie dowodów tj. - oświadczenia D L z dnia \....r., zeznań świadków I B , E L , I L , protokołu oględzin lokalu z dnia [...] r. Z kolei oświadczenia D L z deklaracjami powrotu do spornego lokalu i ponownego zamieszkania nim, wypowiadane w toku postępowania administracyjnego, nie wpływają na charakter i okoliczności uprzedniego opuszczenia lokalu, a nadto organ odwoławczy nie ocenił, czy są realne do spełnienia, zwłaszcza w kontekście okoliczności, iż jak wynika z akt, skarżący zawarł ponownie związek małżeński i w przedmiotowym lokalu zamieszkuje wraz z drugą ....i jej...... W tym stanie rzeczy, opisane wyżej uchybienia norm postępowania oraz błędna wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy - obligowały Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji w ramach jej sądowej kontroli. Uwzględniając powyższe, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.