III SA/Wr 69/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 maja 2008 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] nr [...], II. orzeka, że decyzje wymienione w pkt. I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. U Z A S A D N I N I E Zaskarżoną decyzją W D , po rozpatrzeniu odwołania I S - przywołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.e.l.d.o.") - utrzymał w mocy decyzję P W z dnia [...] r. (Nr...) orzekającą o wymeldowaniu I S z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym we W przy ul. [...] W uzasadnieniu decyzji W D wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania I S wszczęto z urzędu, po pisemnej informacji z W L M U M we W , że I S nie mieszka we wspomnianym lokalu, co miało potwierdzać oświadczenie z dnia [...] r. podpisane przez M W oraz sąsiadów - A Dz , S Z i W G . P W orzekł o wymeldowaniu I S z miejsca pobytu stałego, uznając, że w sprawie tej zostały spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. W odwołaniu od tej decyzji I S podniosła, że jeszcze przed osiągnięciem pełnoletniości M W urządzała awantury, co zmuszało skarżącą do ucieczki z mieszkania. Obecnie skarżąca przebywa od poniedziałku do piątku w internacie, a M W nadal utrudnia jej zamieszkiwanie w spornym lokalu. W D uznał, że w kontekście zebranego materiału dowodowego decyzja pierwszoinstancyjna odpowiada prawu, gdyż w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Zarówno M W , jak i wskazani przez nią świadkowie potwierdzili niezamieszkiwanie I S w lokalu przy ul.[...] , przy czym M W oświadczyła, że skarżąca nie przebywa w miejscu zameldowania od jesieni [...] r., czasowo była w ośrodku [...] skąd uciekła w styczniu [...] r., jednakże do domu nie powróciła. I S potwierdziła swój pobyt w ośrodku [...] w D i wyjaśniła, że na soboty i niedziele przyjeżdżała do domu, jednakże była tam bita przez bratową M W (obecnie M K ), co zmusiło skarżącą do opuszczenia lokalu przy ul. [...] we W . Po ukończeniu [...] lat chciała powrócić do mieszkania ale M W nie wpuściła jej do domu i nie wydała skarżącej kluczy do lokalu. Dlatego też skarżąca przebywała u swoich koleżanek. Według W D , świadkowie wskazani przez I S składali sprzeczne i niespójne zeznania co do przebywania skarżącej w spornym lokalu. Na podstawie rozmów z sąsiadami Policja ustaliła, że skarżąca od dwóch lat nie mieszka przy ul.[...] . Potwierdzają to również informacje pochodzące z M O P S we W . Organ drugiej instancji przyjął zatem, że skarżąca od dwóch lat nie zamieszkuje w spornym lokalu, a opuszczając to mieszkanie zabrała swoje rzeczy, co potwierdził pracownik MOPS we W podczas oględzin lokalu. Zdaniem organu odwoławczego, aktualnym centrum życiowym skarżącej jest - należący do jej przyjaciela - lokal przy ul. J [...] . W D uznał, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - nie ma podstaw do przyjęcia, że opuszczenie spornego mieszkania przez skarżącą było skutkiem przymusu i bezprawnych działań M W . Powołał się przy tym na pogląd judykatury, według którego za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu stałego, ale także sytuację, w której osoba usunięta wbrew swej woli z lokalu nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do mieszkania, lub też dochodząc takiego prawa, uzyskała niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcie. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ odwoławczy uznał, że w sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki (art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o.) do wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu I S wniosła o niewymeldowywanie jej z miejsca pobytu stałego przy ul. [...] we W , wbrew wydanym w sprawie decyzjom administracyjnym. W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że skarżąca nie opuściła rodzinnego domu dobrowolnie lecz wskutek bezprawnych działań M W , która podstępem dąży do przejęcia spornego lokalu, usuwając z mieszkania najpierw chorą matkę skarżącej (matka była najemcą lokalu przy ul.[...] ), następnie skarżącą. Awantury i kłótnie urządzane we wspomnianym mieszkaniu po alkoholowych libacjach oraz bicie skarżącej i znęcanie się nad nią przez M W uniemożliwiały praktycznie pobyt w mieszkaniu w soboty i niedziele, kiedy to skarżąca przyjeżdżała do domu ze szkolnego[...] , w którym przebywała od poniedziałku do piątku. W odpowiedzi na skargę W D wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na rozstrzygnięcia podejmowane w sprawach ewidencji ludności. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie może pozostać w zbiorze rozstrzygnięć zgodnych z prawem, gdyż została wydana co najmniej przedwcześnie, a przy tym bez dokładnego ustalenia, wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego, co uchybia regule proceduralnej wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Oceniając objęte skargą rozstrzygnięcie W D nie sposób - w kontekście znajdującego się aktach administracyjnych materiału dowodowego - zgodzić się z kategorycznym twierdzeniem organów meldunkowych, według którego skarżąca dobrowolnie, bez jakiegokolwiek przymusu - nie zaś wskutek bezprawnych działań M W - opuściła sporny lokal, na co miałoby wskazywać także niepodjęcie przez skarżącą działań prawnych umożliwiających jej powrót do mieszkania przy ul.[...] . Po pierwsze, formułując taką tezę, organy meldunkowe nie odniosły się do faktu, że niezamieszkiwanie skarżącej w spornym lokalu wiązało się najpierw z jej pobytem w O S W w D , następnie zaś z podjęciem nauki w Z Sz Z w D i przebywaniem od poniedziałku do piątku w internacie szkolnym. Tymczasem należy, co do zasady, solidaryzować się z poglądem, że jeżeli osoba opuszcza miejsce stałego pobytu jedynie na okres kształcenia się czy też przebywania w ośrodku szkolno-wychowawczym, to okoliczność ta powinna wykluczać możliwość jej wymeldowania z miejsca pobytu stałego (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2005 r., IV SA/Wa 800/05, niepubl., Lex Nr 213611). Po drugie, aby zachowaniu polegającym na opuszczeniu miejsca zameldowania na pobyt stały przypisać cechę dobrowolności, niezbędne jest ustalenie takiego zamiaru u osoby wymeldowywanej. Przez ów "zamiar" należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także jej zewnętrzny przejaw, dający się ocenić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Oceniając taki zamiar według kryteriów obiektywnych, nie można zatem pominąć także faktycznej możliwości realizacji woli przebywania w danym lokalu. Dlatego też trafnie podkreśla się w judykaturze, że niedobrowolność opuszczenia lokalu według art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. występuje również wówczas, gdy wskutek bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu zameldowania, jednakże swoim zachowaniem manifestuje wolę powrotu do opuszczonego mieszkania (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 521/06, niepubl., Lex Nr 338851). W rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe przedwcześnie, bez przeprowadzenia dokładnego postępowania wyjaśniającego i bez oceny wszystkich dowodów znajdujących się w aktach, przyjęły, że opuszczenie lokalu przez skarżącą nie miało charakteru przymusowego i nie było następstwem bezprawnych działań M W , skarżąca zaś nie podejmowała czynności, które umożliwiłyby jej powrót do mieszkania. Tymczasem w zgromadzonej dokumentacji znajduje się kserokopia pisma skarżącej do P z dnia [...] r. (karta 26 akt administracyjnych), w którym prosi dzielnicowego o pomoc (interwencję) w odebraniu od M K (wcześniej M W ) kluczy do mieszkania przy ul.[...] , oraz opisuje swą trudną sytuację wynikłą z bezprawnego postępowania M K . Podobnej treści prośbę skarżąca skierowała do W L M U M W (pismo z dnia [...] r., karta 33 akt administracyjnych), przedstawiając działania M K uniemożliwiające zamieszkiwanie skarżącej w spornym lokalu. Mimo istnienia w aktach administracyjnych wspomnianych pism, organy meldunkowe nie odniosły się do zawartych tam wystąpień skarżącej, nie zbadały również okoliczności wskazanych przez skarżącą i nie dokonały oceny dowodów, które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy meldunkowej. Wpływ niewyjaśnienia przez organy meldunkowe wszystkich istotnych okoliczności na wydane w sprawie decyzje (zwłaszcza co do powodów opuszczenia przez skarżącą spornego mieszkania oraz możliwości korzystania z tego lokalu) znalazł dodatkowe odzwierciedlenie w przesłanym przez skarżącą do Sądu wyroku S R dla W - Ś z dnia[...] . (...), uznającym M K za winną tego, że "w okresie od [...] r. do[...] . we W , działając w warunkach czynu ciągłego, przemocą polegającą na [...] oraz groźbami wyrządzenia krzywdy, zmuszała I S do określonego zachowania uniemożliwiając wejście do mieszkania przy ul.[...] , gdzie była zameldowana." Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy meldunkowe powinny dokładnie wyjaśnić wszystkie okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie, uwzględniając i oceniając zarówno wymienione wcześniej pisma skarżącej, jak i przywołany wyrok z dnia [...] Ponieważ wszczęte skargą I S postępowanie sądowe dało podstawy do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przez nieustalenie i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, przeto - stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 u.p.p.s.a. - należało orzec, jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie zawarte w punkcie II sentencji znajduje umocowanie w art. 152 tejże ustawy.