III SA/Wr 724/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Barbara Ciołek (sprawozdawca), Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K.P., A.P. – wspólników spółki cywilnej prowadzonej pod nazwą "A" na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]czerwca 2020 r. Nr [...]. Przedmiotem skargi K. P., A. P. -wspólników spółki cywilnej prowadzonej pod nazwą P. s.c. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (dalej: organ, ZUS) z dnia 26 czerwca 2020 r. nr 430300/71/23259/2020 utrzymując w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 czerwca 2020 r. nr 430300/71/23259/2020/ZPWWO umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 18 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Z akt sprawy wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. na podstawie art. 31zo ut. 1a 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej: ustawa COVID-19, uCOVID-19). ZUS na podstawie danych systemu komputerowego ustalił, że z indywidulanego konta płatników składek wynika, że należność za kwiecień 2020 r. została w całości rozliczona wpłatą z 11 maja 2020 r. Powyższe zdaniem ZUS oznaczało, że postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie za okres kwietnia 2020 r. stało się bezprzedmiotowe. ZUS decyzją z dnia 18 czerwca 2020 r. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 753 ze zm., dalej: k.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 18 maja 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres kwiecień 2020 r. Zaskarżoną decyzją ZUS po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję z 18 czerwca 2020 r. Wskazał ZUS w uzasadnieniu, że zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec przysługuje płatnikom składek również wówczas, gdy składka została opłacona. Natomiast zwolnienie za kwiecień i maj obejmuje wyłącznie składki nieopłacone. Dlatego strona uzyskała zwolnienie w zakresie miesiąca marca 2020 r. Zauważył organ, że strona nie zawnioskowała o zwrot nadpłaconych za marzec i kwiecień środków przed upływem terminu płatności składki za kwiecień, tj. do dnia 15 maja 2020 r. Nadpłata za marzec została zaliczona zgodnie z przepisami na poczet należności za maj 2020 r., a składka za kwiecień została zapłacona w całości wpłatą z 11 maja 2020 r. Stąd też na koncie strony nie było nieopłaconych należności za kwiecień 2020 r., z których strona mogła być zwolniona. Zaznaczył ZUS, że na stronie internetowej Zakładu była dostępna informacja o możliwości złożenia wniosku o zwrot nadpłaty w przypadku opłacenia składki za marzec 2020 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona zarzuciła naruszenie art. 31zq ust. 8 uCOVID przez błędne utrzymanie w mocy decyzji ZUS z 18 czerwca 2020 r.; art. 31 zo ust. 1 uCOVID przez błędne przyjęcie, że nie można wnioskować o zwolnienie w przypadku opłacenia składki; art. 11 i 12 ustawy prawo przedsiębiorców przez interpretowanie norm na niekorzyść sumiennego przedsiębiorcy i błędne uznanie, że wniosek za kwiecień 2020 r. jest bezprzedmiotowy. Wniosła strona i uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi strona argumentowała, że opłacając składki nie wiedziała, czy otrzyma zwolnienie. Organ powinien wniosek strony traktować również jako wniosek o zwrot nadpłaty. Wskazała strona, że ZUS zaliczył nadpłatę za marzec na poczet maja 2020 r. i nie podjął w tym zakresie rozstrzygnięcia. A powinien był zaliczyć nadpłatę na należności za czerwiec 2020 r. Nadto zdaniem strony ZUS nie powinien umarzać postępowania, ale wydać decyzję odmawiającą. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy i wskazał, że stanowisko zajęte w decyzji jest prawidłowe. Jednocześnie zaznaczył organ, że w ustawie z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.) wprowadzono możliwość zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji za marzec, kwiecień, maj 2020 r. także wówczas gdy składki te zostały opłacone lub rozliczone nadpłatą. Wskazał organ, że po wejściu w życie przepisu ZUS ponownie (z urzędu) rozpatrzy wnioski płatników złożone do 30 czerwca 2020 r., którzy mieli opłacone składki. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Spór w sprawie dotyczy zasadności umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 1a uCOVID Na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Art. 31 zq ust. 1 uCOVID stanowi, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3). Natomiast ust. 4 art. 31 zq stanowi, że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 k.p.a., który przewiduje, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z konstytutywnych elementów sprawy, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie, co do jej istoty por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt: II GSK 467/11). Natomiast brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r., wyrok NSA z 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Z akt postępowania wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r., a ZUS odnośnie miesiąca kwietnia 2020 r. zaskarżoną decyzją umorzył postępowanie w tym przedmiocie, uznając, że strona skarżąca opłaciła należności za kwiecień 2020 r., a tym samym nie spełnia przesłanek do zwolnienia. W ocenie Sądu, przede wszystkim wskazać należy, że niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31 z0 uCOVID w zakresie zwolnienia z opłacania składek winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty) odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. Jak już Sąd wskazywał brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105§1 K.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony. Tym samym, stanowisko organu, że postępowanie należało umorzyć z uwagi na niespełnienie przesłanek zwolnienia było nieprawidłowe. Obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku strony i jeżeli strona spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowe miesiące, to organ winien wydać informację na podstawie art. 31 zq ust. 5 uCOVID albo wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 uCOVID, w przypadku gdy strona nie spełnia przesłanek do przyznania ww. zwolnienia. Jednocześnie jednak, w ocenie Sądu, opłacenie składki nie przesądza o niemożności zwolnienia z opłacania składek na podstawie art. 31zo uCOVID. Jeżeli strona skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 31zo, ma prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia tych należności. W sprawie należy wziąć pod uwagę, co organ wskazał w odpowiedzi na skargę, że obecnie zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.): 1. W przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Przepis ten wszedł w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia (art. 13 pkt 6 ustawy). Mając na uwadze, że do dnia wejścia w życie wskazanych wyżej przepisów art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. - wniosek strony skarżącej nie został merytorycznie rozpoznany, organ rozpoznając ponownie sprawę uwzględni zmianę przepisów wprowadzoną ww. ustawą. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu i rozpozna wniosek strony o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień 2020 r. pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z przepisów ustawy COVID oraz wyda decyzję co do istoty sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.