III SA/Wr 744/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Guziński po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata na skutek sprzeciwu I. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt III SA/Wr 744/09 w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy postanawia: I. przyznać skarżącej I. G. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata; II. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W skardze na wyżej oznaczoną decyzję skarżąca wystąpiła o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W dniu [...] r. skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podnosząc, że gospodarstwo domowe prowadzi z [...] i [...], a łączny ich dochód netto wynosi [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] r. (sygn. akt III SA/Wr 744/09) odmówiono skarżącej prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata i umorzono postępowanie w pozostałym zakresie. W pisemnych motywach orzeczenia podkreślone zostało, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., umorzyć jako bezprzedmiotowe. Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata wskazano, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową np. nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez siebie i inne osoby prowadzące z nią gospodarstwo domowe; nie przedłożyła wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie określiła wartości posiadanych ruchomości; nie wyjaśniła czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub opieki społecznej; nadto nie udokumentowała wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków; nie określiła także z jakiego źródła czerpie środki na wynagrodzenie osoby, która sporządza jej pisma procesowe. Pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła sprzeciw od opisanego postanowienia referendarza, wnosząc o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawczyni podkreśliła, że od dnia [...] r. pozostaje na [...] i z tego tytułu otrzymuje [...] zł, natomiast jej [...] uzyskuje z wynagrodzenia za pracę [...] zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Takie rozwiązanie normatywne oznacza, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i jest ona ponownie rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Nawiązując do wniosku skarżącej, wniosła ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że ze względu na okoliczności życiowe został on pozbawiony całkowicie środków do życia. W rozpoznawanej sprawie podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "e" p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na żadnym etapie postępowania skarżąca nie będzie zobowiązana do uiszczenia opłat sądowych. Wniosek o prawo pomocy w tym zakresie należy więc uznać za bezprzedmiotowy. Sąd dał temu wyraz w pkt II orzeczenia. Odnośnie zaś wniosku o ustanowienie adwokata, zważyć należy, że stosownie do powołanego powyżej przepisu art. 246 p.p.s.a. jedynym kryterium normatywnym przyznania profesjonalnej pomocy prawnej stronie postępowania, jest sytuacja materialna wnioskodawcy. Dokonując analizy sytuacji skarżącej Sąd uznał, że uzasadniała ona przyznanie stronie tego prawa. Skarżąca nie przedstawiła co prawda aktualnego zaświadczenia o wysokości osiąganych dochodów swoich i [...], jednakże Sąd miał na uwadze zarówno sam przedmiot postępowania, jak i dowody zgromadzone w aktach sprawy. Skarżąca domaga się od organu umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, wniosek swój motywując trudną sytuacją materialną. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z którego wynika, że w majątku strony brak jest jakichkolwiek praw majątkowych, z których byłaby możliwa egzekucja. Nie jest ona właścicielem ani współwłaścicielem jakiejkolwiek nieruchomości ani pojazdu. W ocenie Sądu udowodniona sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie jej adwokata z urzędu, bowiem z pewnością strony nie stać na skorzystanie prywatnie z profesjonalnej pomocy prawnej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.