III SA/Wr 765/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Zaskarżoną decyzją – wydaną po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu Zakładu, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. (Nr [...]), odmawiającą zainteresowanemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy (łącznie [...] zł). W skardze na wspomniane rozstrzygnięcie strona wskazała na trudną sytuację finansową swojej rodziny i w związku z tym domagała się uchylenia decyzji. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając decyzję administracyjną według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), sąd administracyjny bada, czy przy wydaniu indywidualnego aktu z zakresu administracji publicznej organy zachowały reguły proceduralne i czy niewadliwie zastosowały normy prawa materialnego odnoszące się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Biorąc pod uwagę przywołane kryteria kontroli sądowej, nie można było utrzymać w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji, choć z zupełnie innych przyczyn aniżeli ujęte w skardze. Okolicznością, która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu, jest fakt podpisania obu decyzji wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przez te same osoby. Rozstrzygnięcie z dnia [...] r. podpisały [...] osoby, zaskarżone orzeczenie (z dnia [...] r.) zaś [...] osób, w tym [...] spośród tych, których podpisy figurują na pierwszej z wymienionych decyzji. Stosownie do art. 107 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie "k.p.a."), podpis osoby upoważnionej do wydawania decyzji jest jednym z koniecznych elementów tego rodzaju orzeczenia. Należy z tego wnosić, że obie wspomniane decyzje: 1) były rozstrzygnięciami podjętymi kolegialnie; 2) niektóre osoby brały udział w wydaniu obu tych orzeczeń. Prawidłowości takiej konstatacji nie może podważać fakt, że podpisy widniejące na obu orzeczeniach zostały w pewien sposób pogrupowane. Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego. W art. 24 § 1 k.p.a. wskazano przyczyny, których zaistnienie powoduje z mocy prawa wyłączenie pracownika organu (lub samego organu) od udziału w postępowaniu. Skoro wyłączenie następuje ex lege, dodatkowe orzekanie w tej sprawie, w drodze postanowienia, nie jest już konieczne. Według zaś art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Ustawodawca – decydując się na kategoryczną dyspozycję przywołanego unormowania, przez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu" – zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., polegające na udziale tego samego pracownika w wydawaniu orzeczeń w obu instancjach, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, że dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tych samych osób, zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego (czego, w rozpoznawanym wypadku, dowodzą zakwestionowane przez Sąd podpisy), stanowi istotne naruszenie prawa, dające – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. – podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Środek zaskarżenia przewidziany w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) ma szczególny charakter, gdyż rozpatrywany jest w istocie przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji, co zbliża go do instytucji przewidzianej w art. 127 k.p.a. Niewątpliwie jednak art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie także w tym przypadku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2008 r., II GSK 472/07, Lex nr 471535). W kontekście przedstawionych regulacji proceduralnych – przy uwzględnieniu dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) u.p.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 i art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. – Sąd był zobowiązany uchylić zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (punkt I wyroku). Załatwienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinno być podjęte przez osobę, która nie brała udziału przy wydawaniu decyzji z dnia [...] r. Dodatkowo należy wyjaśnić – na podstawie przepisów regulujących strukturę oraz funkcjonowanie Zakładu i jego reprezentację – zasadność podejmowania orzeczeń w sposób kolegialny. Podstawę orzeczenia zawartego w II punkcie sentencji stanowił art. 152 u.p.p.s.a.