III SA/Wr 769/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant Aneta Szmyt po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Burmistrza Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. (nr [...] ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i 64c § 4 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] lipca 2014 r. o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego (nr [...] ) wobec "A" Sp z.o.o. wystawionego przez Burmistrza Z. - jako wierzyciela. W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w toku postępowania egzekucyjnego podejmował działania mające na celu wyegzekwowanie zaległości, w tym zarówno czynności skierowane bezpośrednio do zobowiązanej spółki (przydział tytułu wykonawczego do służby poborcy skarbowemu celem zastosowania środków egzekucyjnych), jak i czynności związane z poszukiwaniem składników majątkowych stanowiących własność strony skarżącej, do których można byłoby skierować egzekucję. W wyniku podjętych działań sporządzono protokoły o stanie majątkowym. Zastosowany środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego nie doprowadził do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Nieruchomość stanowiąca własność Spółki została natomiast sprzedana w wyniku czynności podjętych przez Komornika Sądowego. W planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji z tej nieruchomości, zatwierdzonym przez Sąd Rejonowy w Z. - pomimo zgłoszenia dokonanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. - nie ujęto kosztów egzekucyjnych. Podjęte przez organ egzekucyjny czynności związane z poszukiwaniem majątku nie potwierdziły istnienia majątku pozwalającego na przeprowadzenie egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. (nr [...] ) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku, z którego można byłoby zaspokoić roszczenia wierzyciela. Rozstrzygnięcie to nie zostało zakwestionowane przez wierzyciela. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. (nr [...] ), wydanym na podstawie art. 64c § 1, § 4, § 7 u.p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. obciążył wierzyciela kosztami egzekucji prowadzonej w oparciu o tytuł wykonawczy w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wskazano, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma już podstaw do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Podkreślono, że w dniu [...] marca 2014 r. umorzono postępowanie egzekucyjne, a koszty egzekucyjne - w myśl art. 64c § 6 u.p.e.a. - dochodzone są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność. Jeśli koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, to na podstawie art. 64 § 4 u.p.e.a., pokrywa je wierzyciel. Na postanowienie to zażalił się wierzyciel. Kwestionując zasadność obciążenia kosztami wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając organowi egzekucyjnemu, że obciążenie kosztami nie powinno mieć miejsca, gdyż organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskał żadnej sumy od dłużnika oraz nie mógł prowadzić postępowania egzekucyjnego w okresie od 2008 r. do 2014 r. w związku z niedysponowaniem tytułem wykonawczym. Ponadto w ocenie wierzyciela dłużnik prawdopodobnie już nie istnieje i po tylu latach orzekanie o kosztach postępowania nie ma żadnych podstaw. Organ odwoławczy rozpoznając zażalenie powołał przepisy regulujące zagadnienie kosztów egzekucyjnych, tj. zasady ich obliczania oraz ponoszenia, w tym w szczególności art. 64 i 64c u.p.e.a. Wskazał, że sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym, czy z wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania. Podkreślił, że przepisy w sposób precyzyjny wskazują nie tylko, w jakiej wysokości mają być naliczone opłaty za dokonane czynności, ale też wyznaczają wprost moment powstania obowiązku ich uiszczenia. Organ egzekucyjny nie ma zatem w tym zakresie swobody działania. Następnie podniósł, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny doręczył odpis tytułu wykonawczego oraz zastosował skuteczny środek w postaci egzekucji z rachunku bankowego. Kwota dochodzona w oparciu o tytuł wykonawczy wynosiła [...] zł (w tym opłata manipulacyjna – [...] zł; oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego – [...] zł.). Odnosząc się do wskazania podmiotu zobowiązanego do uregulowania naliczonych kosztów egzekucyjnych, organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Egzekucja nie mogła być bowiem już kontynuowana, a pozostały niezaspokojone koszty egzekucyjne (umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z uwagi na stwierdzoną bezskuteczność egzekucji). Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. (nr [...] ) umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak składników majątkowych, do których można byłoby skierować egzekucję. Wierzyciel nie kwestionował zasadności zakończenia egzekucji prowadzonej wobec spółki i nie wniósł zażalenia. Następnie organ egzekucyjny naliczył za czynności dokonane w toku postępowania prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy wskazany w sentencji koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł, którymi na podstawie art. 64 c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. obciążył wierzyciela. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny przedstawił w sposób wyczerpujący faktyczne koszty konkretnych czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku prowadzonej egzekucji. Organ wyjaśnił też podstawy naliczenia kosztów egzekucyjnych z wyszczególnieniem za jakie czynności i w jakiej wysokości zostaje obciążony wierzyciel. Ponadto prawidłowo powołał przepis, stanowiący podstawę do obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonej egzekucji. Zdaniem organu odwoławczego dla istoty sprawy nie ma znaczenia powołana przez wierzyciela w zażaleniu okoliczność dotycząca krzywdzącego obciążenia kosztami egzekucyjnymi mimo niewyegzekwowania żadnej należności od dłużnika. Odczucie wierzyciela nie ma wpływu na prawidłowość dokonanego obciążenia. Wysokość kosztów egzekucyjnych regulują bowiem wprost przepisy, a organ egzekucyjny nie ma na to wpływu. Bez znaczenia pozostaje również, zdaniem organu odwoławczego, kwestia nieuwzględnienia kosztów egzekucyjnych w planie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości zatwierdzonym przez Sąd Rejonowy w Z. . Pismem z dnia [...] września 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wniósł zarzuty przeciwko planowi podziału tej kwoty, które jednak zostały oddalone postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zakwestionował to orzeczenie, ale Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie, odrzucił zarzut i zażalenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. . Podkreślił niedopuszczalność drogi sądowej dla zaspokojenia kosztów egzekucyjnych postępowania egzekucyjnego należnych administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, który domaga się ich uwzględnienia w podziale sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. , z uwagi na wniosek wierzyciela dotyczący przekazania ww. tytułu wykonawczego do Komornika Sądowego celem przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości nr [...] , pismem z dnia [...] marca 2009 r. o nr [...] przekazał tytuły wykonawcze do Komornika Sądowego. Tytuły wykonawcze zostały zwrócone do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. pismem z dnia [...] lutego 2014 r. W związku z tym organ egzekucyjny w ww. okresie nie prowadził postępowania egzekucyjnego. Jednakże zdaniem organu odwoławczego fakt nieprowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny w ww. okresie nie ma wpływu na wysokość kosztów egzekucyjnych. Przyjęty w ustawie sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże bowiem wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym. Przeświadczenie wierzyciela o nieistnieniu podmiotu zobowiązanego dodatkowo potwierdza prawidłowość zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Burmistrz Z. zakwestionował rozstrzygnięcie organu drugiej instancji. W treści skargi podniósł, że postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów zostało wydane z naruszeniem art. 64, 64a, 64c § 1 oraz art. 64e u.p.e.a. Zdaniem Burmistrza Z. wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi wierzyciela obciążono jest niewspółmierna do kwoty zaległości uzyskanej przez organ egzekucyjny od zobowiązanego. Ponadto Burmistrz Z. wskazał, że organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne mimo to, iż od 2009 r. nie prowadził egzekucji, gdyż nie dysponował tytułami wykonawczymi. Zdaniem strony skarżącej organ egzekucyjny nie może obciążać wierzyciela opłatami za czynności egzekucyjne po ponad dziesięciu latach od dokonania czynności egzekucyjnych, gdyż zgodnie z art. 64 § 2 u.p.e.a. opłaty pobiera się nie później niż 14 dni od dokonania czynności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja/postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy na tle przedstawionych powyżej okoliczności sprawy wierzyciel został na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. zasadnie obciążony kosztami egzekucji. Za podstawę oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd przyjął opisany powyżej i ustalony przez organy przebieg zdarzeń, niekwestionowany przez stronę skarżącą. Skarżąca podważyła jedynie jego ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonego postanowienia w kontekście art. 64c § 4 u.p.e.a. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. to wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Regulacja ta nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. Brzmienie wskazanego przepisu statuuje zatem zasadę (jako wyjątek od reguły wyrażonej w art. 64c § 1 u.p.e.a.), że to właśnie na wierzycielu spoczywa obowiązek poniesienia kosztów postępowania egzekucyjnego, gdy nie mogą być one ściągnięte od osoby zobowiązanej. Zwrot normatywny "nie mogą być one ściągnięte" należy rozumieć jako nieściągnięte w ogóle (z przyczyn faktycznych czy prawnych). Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. Innymi słowy, ustawodawca w tym przepisie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, a tym bardziej nie odróżnia przyczyn faktycznych i prawnych. W piśmiennictwie przyjmuje się, że analizowany przepis znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego. że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych (por. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 678). Z sytuacją taką będziemy również mieli do czynienia, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego można te koszty zaspokoić, lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych. Podobnie będzie w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego, np. z powodu ogłoszenia upadłości zobowiązanego czy też z powodu jego śmierci (por. W. Grześkowiak, Komentarz Lex 2010 r.). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie wystąpiła jedna ze wskazanych przyczyn uzasadniających obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny umorzył bowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej spółki. Podstawą umorzenia tego postępowania był art. 59 § 2 u.p.e.a. W toku postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej stwierdzono bowiem, że zobowiązana spółka nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, z którego można przeprowadzić egzekucję i tym samym uzyskać kwotę, która przewyższałaby wydatki poniesione w trakcie prowadzonego postępowania. Organ egzekucyjny zatem zasadne naliczył koszty egzekucyjne na podstawie art. 64 § 4 u.p.e.a. i obciążył nimi wierzyciela, gdyż jak wykazał, nie mogły one zostać ściągnięte od zobowiązanej spółki. Należy wskazać, że tutejszy Sąd w pełni podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażony w wyroku z dnia 25 sierpnia 2010 r. (sygn. akt I SA/Po 451/10, LEX nr 749923), iż "Ustawodawca przez użycie w treści przepisu art. 64c § 4 u.p.e.a. regulacji 'wierzyciel pokrywa' nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie". W kontekście powyższych wywodów zarzut czy odczucie strony skarżącej co do obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernie wysokimi w stosunku do kwoty zaległości pobranej przez organ egzekucyjny od dłużnika, nie może wpływać i nie wpływa na prawidłowość dokonanego przez organ obciążenia wierzyciela w trybie art. art. 64c § 4 u.p.e.a. Poza tym wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z przepisów prawa i organ egzekucyjny nie ma na nią wpływu. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 64c. § 1 u.p.e.a. kosztami egzekucyjnymi są opłaty za czynności egzekucyjne wraz z opłatą manipulacyjną i wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny. Art. 64 u.p.e.a. kazuistycznie określa czynności egzekucyjne podlegające opłatom. Wysokość opłat za poszczególne czynności egzekucyjne została zróżnicowana w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku. W odniesieniu do egzekwowanych należności pieniężnych ustawodawca wyszczególnił 14 rodzajów czynności egzekucyjnych (art. 64 § 1 u.p.e.a.). Za ich dokonanie pobiera się określone opłaty, które obejmują należności ustalone kwotowo. W odniesieniu do niektórych czynności zostały ustalone stawki procentowe z określeniem minimalnej bądź maksymalnej kwoty. Wysokość opłaty manipulacyjnej wynika zaś wprost z art. 64 § 6 u.p.e.a. Innymi słowy, organ egzekucyjny pobiera opłatę za czynności egzekucyjne w wysokości i warunkach (co wymaga podkreślenia Sądu) opisanych w art. 64 § 2 ustawy egzekucyjnej. Bez znaczenia pozostaje też okoliczność, iż w okresie od [...] marca 2009 r. (data przekazania tytułów wykonawczych Komornikowi Sądowemu) do dnia [...] lutego 2014 r. (data zwrotu tych tytułów organowi egzekucyjnemu) organ egzekucyjny de facto nie prowadził postępowania egzekucyjnego. Z powołanych przepisów nie wynika bowiem, aby ustawodawca uzależniał wysokość naliczonych opłat od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny w ramach działań zmierzających do wyegzekwowania wymagalnej należności objętej tytułem wykonawczym. Za niezasadny należy uznać zarzut przedawnienia kosztów egzekucyjnych objętych zaskarżonym postanowieniem. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że koszty te powstały w 2004, a zatem w dacie obowiązywania ustawy o finansach publicznych z 2005 r., której przepisy nie przewidywały przedawnienia niepodatkowych należności budżetowych ani wprost, ani przez odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów działu III. Ordynacji podatkowej, normujących m.in. przedawnienie zobowiązań podatkowych. Również przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji możliwości przedawnienia tych kosztów nie przewidywały. Dopiero przepis art. 67 obowiązującej od dnia 1 stycznia 2010 r. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów działu III. Ordynacji podatkowej w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, do których zalicza się także omawiane koszty (art. 60 pkt 7 u.f.p.). Przepisy tej ustawy nie zawierają jednak żadnych regulacji międzyczasowych w kwestii przedawnienia tych należności, które powstały pod rządami poprzednich przepisów. Zdaniem Sądu, jeśli ustawodawca nie wypowiada się w tym zakresie, to nowa ustawa ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie oraz do tych, które miały miejsce wcześniej, jednak trwają dalej, po wejściu w życie nowej ustawy (por. uchwała NSA z 10 kwietnia 2006 r., I OPS 1/06). Zatem art. 67 u.f.p. odsyłający do stosowania przepisów działu III. Ordynacji podatkowej dotyczy wszystkich niepodatkowych należności powstałych zarówno po dniu wejścia w życie u.f.p. (1 stycznia 2010 r.), jak powstałych wcześniej, których skutki trwają nadal. W takiej sytuacji wprowadzony z dniem 1 stycznia 2010 r. pięcioletni okres przedawnienia należy liczyć od dnia wejścia w życie art. 67 u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p., tj. od 1 stycznia 2010 r., a także do zdarzeń prawnych, które powstały przed tą datą, jednak dalej trwających (por. wyrok z dnia 12 sierpnia 2014 r. III SA/Wr 236/14 i także argumentację zawartą w wyroku NSA z dnia 7 października 2010 r. II FSK 884/09). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.