III SA/Wr 780/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia W. G. (zwanego w dalszej części uzasadnienia "skarżącym") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., w przedmiocie odmowy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ odwoławczy wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne od [...] r., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach od [...] do [...] oraz z dnia [...] r. nr [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz z dnia [...] r. nr [...] z tytułu opłaty dodatkowej. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny podjął szereg czynności zmierzających do wyegzekwowania ciążących na zobowiązanym zaległości, w tym zawiadomieniem z dnia [...] r., nr [...] dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, w dniu [...] r. ustalono majątek zobowiązanego w postaci nieruchomości oraz zawiadomieniem z dnia [...] r., nr [...] dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u pracodawcy skarżącego, tj. w Zakładzie Karnym w W. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...] r. Pismem z tego samego dnia, Dyrektor Zakładu Karnego w W. poinformował organ egzekucyjny, że wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. akt [...] wyznaczono do prowadzenia łącznej egzekucji sądowej i administracyjnej Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. Jak dalej wyjaśniał organ odwoławczy, pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie dochodzonych należności. Według skarżacego, należności związane z prowadzeniem dzialalności gospodarczej przedawniają się z upływem lat 3, a wszystkie pozostałe z upływem lat 10. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, wskazując, że nie doszło do przedawnienia egzekwowanych należności, bowiem wszystkie dochodzone należności objęte są jednym, dziesięcioletnim terminem przedawnienia, który uległ zawieszeniu w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymując opisane postanowienie w mocy wyjaśnił przede wszystkim, że do rozpoznania sprawy w zakresie umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) oraz pomocniczo stosowane odpowiednio przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, nie zaś wskazane przez zobowiązanego w przedmiotowym zażaleniu przepisy K.c. i K.p.c. Dalej organ odwoławczy przytoczył art. 59 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, 1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, 4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem roku od dnia zgłoszenia tego żądania, 9. na żądanie wierzyciela, 10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Dalej Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnial, że w rozpoznawanej sprawie, skarżący domagal sie umorzenia postepowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, tzn. gdy obowiązek nie jest wymagalny. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że zobowiązania skarżącego z tytułu nieuregulowanych składek stały się wymagalne w następujących dniach: składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., składka za miesiąc [...] r. oraz opłata dodatkowa za ten miesiąc w dniu [...] r. Jak wyjaśnił Dyrektor Izby, zgodnie z art. 24 ust 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 25, poz. 137 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W myśl ustępu 5 bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Z kolei w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2003 r. (w myśl art. 24 ust. 4 i ust. 5b ustawy) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, a bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak podnosił organ odwoławczy, obecnie przepis art. 24 ust. 5b ustawy przewiduje, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Powołując sie na orzecznictwo Sądu Najwyższego, organ wywodził, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 s.u.s., w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. W związku z faktem, że dochodzone w rozpoznawanej sprawie należności były wymagalne przed 1 stycznia 2003 r. i nie uległy przedawnieniu do tej daty, znajduje do nich zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w osnowie postępowania zostało wszczęte w miesiącu [...] r. i dotychczas nie zostało zakończone. To zaś powoduje, że bieg terminu przedawnienia przedmiotowych zaległości jest zawieszony i egzekucja jest zasadna. Nie godząc sie z powyższym rozstrzygnięciem, W. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi ponownie podniósł, że dochodzone należności uległy przedawnieniu z upływem pięciu lat od dnia ich wymagalności, a nowy, dzisiecioletni okres przedawnienia, nie ma do nich zastsowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósl o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na podstawie art. 59 § 1 ww. ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się (obligatoryjnie) w przypadkach w nim wskazanych tj.: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - komentarz 2008, Wyd. Unimex s. 500-501). W rozpoznawanej sprawie, istota sporu między stronami sprowadza się rozstrzygnięcia, czy dochodzone w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym należności uległy przedawnieniu. W razie bowiem uznania stanowiska skarżącego za uzasadnione, organ egzekucyjny zobligowany byłby na podstawie wyżej wskazanych przepisów, do umorzenia postępowania. W badanym przypadku, należności wynikające z tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach od [...] do [...] oraz z dnia [...] r. nr [...], obejmują zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...] r., a tytuł wykonawczy z dnia [...] r. nr [...] z tytułu opłaty dodatkowej za miesiąc [...] r. Wyjaśnić należy, że w chwili zaistnienia wskazanych zaległości, sposób przedawnienia należności z tytułu składek podlegał regulacjom ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 1989 r. poz. 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z jej art. 35 ust. 3 i art. 36 należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia kiedy składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało w myśl art. 35 ust. 4 ustawy odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został powiadomiony dłużnik. Składek nie można było dochodzić wówczas, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Analogiczna regulacja przewidziana była w kolejnej ustawie regulującej omawianą materię – ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1999 r. Art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: s.u.s.), w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2003 r., stanowił, że należności z tytułu składek, w tym dodatkowa opłata, ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy w brzmieniu pierwotnym, bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenia spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został powiadomiony uprzednio dłużnik. Z dniem 1 stycznia 2003 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). W jej wyniku wydłużono okres przedawnienia do 10 lat, a termin ten należy liczyć od dnia, w którym należności składkowe stały się wymagalne. Ustawa nowelizacyjna wprowadziła również nową instytucję - zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które następowało m.in. od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r.), a w obecnej wersji ustawy następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r.). Powyższej zasady nie stosuje się do należności, które wygasłyby przed 1 stycznia 2003 r., tj. przed wejściem w życie ustawy nowelizacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2005 r. o sygnaturze I UK 232/04 wskazujący, iż zmieniony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustanawiając dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek, nie ma zastosowania jedynie do należności przedawnionych przed dniem wejścia w życie ustawy. Stanowisko to w pełni zostało potwierdzone uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. (sygn. akt II UZP 5/08), która stanowi, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych ". Z powyższego wynika, że jeżeli powstałe zobowiązania nie wygasły przed dniem 1 stycznia 2003 r. to mają do nich zastosowanie przepisy obecnie obowiązujące. Należy bowiem wskazać, że uprawnienie w postaci możliwości powoływania się na upływ terminu przedawnienia konstytuuje się dokładnie w chwili tego przedawnienia, a nie w chwili wymagalności składki. Z powyższego wynika, że dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym w niniejszej sprawie należności, obejmujące okres od [...] r. do [...] r. na dzień 1 stycznia 2003 r. nie uległy przedawnieniu. Za prawidłowe należy więc uznać stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej we W., wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że skoro zobowiązania skarżącego z tytułu nieuregulowanych składek stały się wymagalne w następujących dniach: - składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., - składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., - składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., - składka za miesiąc [...] r. w dniu [...] r., - składka za miesiąc [...] r. oraz opłata dodatkowa za ten miesiąc w dniu [...] r., to wszczęcie wobec nich postępowania egzekucyjnego przed upływem terminu przedawnienia, spowodowało zawieszenie biegu tego terminu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie przepisu art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę oddalił.