III SA/Wr 87/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. sprawy ze skargi S M na decyzję D O R o A R i M R we W z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję K B P A R i M R w M z dnia [...] r. nr[..] ; II. określa, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu; Zaskarżoną decyzją D O R A R i M R we W, działając na podstawie art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz. 2, ze zm.), art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), § 20 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) w związku z § 27 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.), art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386, utrzymał w mocy decyzję z dnia 31 sierpnia 2007 r. (Nr 0013-00000018392/07 Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M odmawiającą przyznania renty strukturalnej S M . Opisana decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym i prawnym. S M – dalej skarżący - złożył w dniu [...] r. w B P A R i M R (w skrócie ARiMR) w M wniosek o przyznanie renty strukturalnej, w którym zadeklarował do przekazania działki ewidencyjne o nr [....]. Z załączonych dokumentów wynikało, iż wnioskodawca w dniu składania wniosku był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha gruntów rolnych - obejmującego działki ewidencyjne zadeklarowane do przekazania we wniosku - wraz z K M , na prawach wspólnoty ustawowej. Natomiast w odpisie skróconego aktu małżeństwa, wydanego przez U S C w M stwierdzono, że S O we W wyrokiem z dnia [...] r., (sygn. akt...) orzekł rozwiązanie związku małżeńskiego K i S M przez rozwód. W dniu [...] r. złożono w B P ARiMR w M oświadczenie byłej żony o wyrażeniu zgody na podział gruntów rolnych a także oświadczenie skarżącego, że od piętnastu lat samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne, którym nie interesowała się żona oraz, że dokona podziału gruntów u notariusza w trakcie przekazywania gospodarstwa. Decyzją z dnia [...] r. (nr...) K B P ARiMR w M odmówił przyznania renty strukturalnej stronie. W uzasadnieniu organ powołał się na niespełnienie warunku koniecznego do przyznania renty strukturalnej, zawartego w § 20 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, podnosząc fakt wyrażenia zgody przez byłą żonę na podział i przekazanie części gruntu, będącego ich współwłasnością. W dniu [...] r. do O R ARiMR we W wpłynął akt notarialny (Rep. A nr....) - umowa o podziale majątku wspólnego. W wyniku podziału skarżący nabył na wyłączną własność działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, była żona nabyła działkę nr [...] o powierzchni [...] ha. Decyzją z dnia [...] r. (....) D O R ARiMR we W , utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano na nie spełnienie warunku, o którym mowa w § 20 ust. 3 pkt. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Wnioskodawca całość gruntów rolnych mających stanowić przedmiot przekazania w ramach renty strukturalnej miał we współwłasności z osobą trzecią, tj. nie będącą małżonkiem wnioskodawcy. Jednocześnie w uzasadnieniu podniesiono, że rozstrzygniecie organu pierwszej instancji nie zwierało składników decyzji, o jakich mowa w art. 107 kpa. Rozpatrując skargę , wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. ...) Wojewódzki Sąd Administracyjny we W uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W uzasadnieniu wskazano, że organ drugiej instancji winien był, na podstawie przepisu art. 138 § 2 kpa, uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać ją organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia ze względu na uchybienie popełnione przez ten organ w toku rozpatrywania sprawy o przyznanie renty strukturalnej, polegające na wydaniu decyzji, z naruszeniem art. 107 § 3 kpa. Rozpatrując ponownie sprawę, K P B ARiMR w M wydał w [...] decyzję (nr.... ), odmawiającą przyznania skarżącemu renty strukturalnej ze względu na fakt, że na dzień złożenia wniosku, tj. ....r. nie był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni, co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie był małżonek rolnika. Tym samym nie spełniał warunku, o którym mowa w § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W złożonym odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 7 i 8 oraz 10 kpa, poprzez wydania decyzji odmownej pomimo przedłożenia aktu notarialnego, na mocy którego wnioskodawca stał się właścicielem [...] ha gruntów rolnych. Przed rozpoznaniem odwołania organ drugiej instancji umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału w sprawie. Strona w dniu [...] r. stawiła się w O R i złożyła oświadczenie, że wszystkie dokumenty zostały w przedmiotowej sprawie przedłożone i, że nie ma nic do dodania. Zaskarżoną decyzją z dnia [..] r. D O R ARiMR we W utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając stanowisko tego organu co przyczyn odmowy przyznania renty strukturalnej. W złożonej skardze, skarżący zarzucił decyzji organu drugiej instancji naruszenie art. 7 i 8 kpa, nieuwzględnienie treści wyroku WSA oraz pominięcie przez organy ARiMR obu instancji dowodu w postaci aktu notarialnego z dnia [...] W konsekwencji zarzucił naruszenie § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., poprzez nie uwzględnienie okoliczności, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4.77 ha W odpowiedzi D O R ARiMR we W wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi podniósł, że przepisy art. 7 i 8 kpa należy ściśle łączyć z regulacją zawartą w art. 6 kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że prowadząc postępowanie dążące do załatwienia sprawy, organy administracji publicznej są zobligowane do działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Natomiast w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, mając na uwadze przepisy prawa, regulującego warunki i tryb udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych, (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r.), organy zobligowane były wydać decyzję odmawiającą przyznania renty strukturalnej. Wnioskodawca na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie był małżonek rolnika. Fakt podziału majątku nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ organ pierwszej instancji weryfikuje wniosek skarżącego na dzień złożenia i ocenia stan faktyczny na ten dzień. Odnośnie zarzutu nie uwzględnienia przez organ pierwszej instancji zaleceń zawartych w wyroku WSA we W z dnia [...] r., organ stwierdził, iż wydane rozstrzygnięcie jest nie tylko merytorycznie prawne ale także spełniające wymagania wskazane w art. 107 § 3 kpa. Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącego podniósł, że rozpatrując ponownie sprawę organy ARiMR wiedziały o podziale gospodarstwa rolnego, a mimo tego nie uwzględniły tej okoliczności przy ponownym rozpatrywaniu sprawy renty strukturalnej. Ta okoliczność, jego zdaniem, winna przesądzić o przyznaniu tego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym również na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Dokonując czynności kontrolnych, sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Godzi się dodatkowo podkreślić, iż – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji stwierdzono, że sądowa kontrola, obejmująca ocenę ustalonych w sprawie przez organy administracji okoliczności faktycznych oraz obowiązujących w czasie podejmowania tej decyzji przepisów prawnych wykazała, naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze podniesione, iż w związku z przedłożeniem umowy o podziale majątku wspólnego skarżącego i jego byłej żony, wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania renty strukturalnej. Organy orzekające uznały natomiast, że w odniesieniu do wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, wystąpiła przesłanka decyzji odmownej, wskazana w § 20 ust. 3 pkt 2 powyższego rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Powstaje więc zagadnienie, czy w rozpatrywanej sytuacji, przesłanka z § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r. - brzmiąca, że jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika, kierownik bura powiatowego Agencji odmawia przyznania renty strukturalnej - stanowić mogła wystarczającą podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy tej renty. Przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do renty strukturalnej zostały enumeratywnie wymienione w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. Zgodnie z tym przepisem, rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Katalog warunków jakie musi spełnić producent rolny ubiegający się o przyznanie mu renty strukturalnej, zamieszczony w § 4 powołanego rozporządzenia jest katalogiem wyczerpującym, co oznacza, iż spełnienie wszystkich tych przesłanek przez wnioskodawcę ubiegającego się o przyznanie mu tego świadczenia powinno skutkować pozytywnym rozpatrzeniem jego wniosku przez organ. Dodać należy także, iż warunki dotyczące sposobu przekazania gospodarstwa rolnego oraz osoby, na rzecz której takie gospodarstwo może zostać przekazane zostały szczegółowo określone w § 6 i 7 rozporządzenia, natomiast pojęcie "zaprzestania działalności rolniczej" sprecyzowane w § 9 powołanego aktu prawnego. Przepisy § 18 - 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. regulują natomiast procedurę weryfikacji wniosków o przyznanie renty strukturalnej oraz wydawanie w tym zakresie decyzji administracyjnych przez kierownika Biura Powiatowego ARiMR. W przedmiotowej sprawie, po złożeniu w dniu [...] r. wniosku o przyznanie renty strukturalnej w oparciu o przekazanie gospodarstwa rolnego obejmującego działki o nr [...] o pow. [...] ha, będące także współwłasnością jego byłej żony, dokonano w dniu [...] r. podziału powyższego majątku wspólnego, w wyniku którego skarżący uzyskał na wyłączną własność działki nr [...] o łącznej pow. [...] ha. W konsekwencji uchylania przez Sąd, wyrokiem z dnia 7 lutego 2007 r., wcześniejszych decyzji odmawiających przyznanie renty strukturalnej, organy ARiMR rozpatrywały wniosek strony ponownie, w sytuacji kiedy wnioskodawca stał się wyłącznym właścicielem określonych gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha. W tym stanie, w ocenie Sądu, odmowa przyznania wnioskodawcy renty strukturalnej na podstawie § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia, wyłącznie dlatego, iż w dniu złożenia wniosku nie był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika, bez sprawdzenia czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu tego świadczenia określone w § 4 rozporządzenia, w tym w zakresie przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha, jest nieuzasadniona i stanowi naruszenie powołanego przepisu. Istotą przedmiotowych przepisów, jest m.in. przyznanie rolnikom uprawnienia do pomocy finansowej w postaci renty strukturalnej, oczywiście po spełnieniu określonych warunków wskazanych w § 4 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r., w tym przekazania gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych co najemnej 1ha. Idzie o użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa będące przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności (§ 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Analiza przepisów przedmiotowego rozporządzenia, a w szczególności § 4-6 wskazuje, iż uzyskanie renty następuje na skutek przekazania gospodarstwa rolnego. Potwierdza to pkt 4 i 5 wskazanego § 4 rozporządzenia używając zwrotów: "przekazał gospodarstwo rolne o powierzchni łącznej 1 ha"; "zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej". Te sformułowania dają podstawę do przyjęcia tezy, że jeżeli przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło w związku z ubieganiem się o przyznanie renty strukturalnej po 1 maja 2004 r. i zgodnie z wymogami § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r., to należy przyjąć warunek przekazania gospodarstwa rolnego za spełniony w rozumieniu przepisów tego rozporządzenia. (zob. Wyrok NSA z dnia 25 maja 2007 r., II OSK 849/05). Natomiast przepisy regulujące procedurę weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej i wydawanie rozstrzygnięć w tym zakresie służą ocenie spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do uzyskania tego świadczenia, sprawdzeniu, czy w dniu dokonywania tej oceny są one spełnione, czy też nie. Dotyczy to także spełnienia przesłanki przekazania gospodarstwa rolnego - w zakresie - czy użytki rolne wchodzące w jego skład są przedmiotem odrębnej własności rolnika. Dlatego w przypadku – jak w sprawie – złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie renty strukturalnej w oparciu o przekazanie gospodarstwa rolnego obejmującego działki będące także współwłasnością jego byłej żony, a następnie – przed ponownym rozpatrywaniem wniosku (jego weryfikacji) - wydzielenia z tego gospodarstwa działek na własność skarżącego - taka sytuacja nie może stanowić wyłącznej podstawy do zaprzestania przez organ dalszej weryfikacji wniosku pod kątem spełnienia przez niego warunków w zmienionym stanie faktycznym oraz podstawy do odmowy przyznania mu renty strukturalnej jedynie według stanu faktycznego na dzień złożenia wniosku. Rozpatrując ponownie sprawę, organy ARiMR winny ustalić w zmienionym stanie faktycznym, czy skarżący prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym i spełnia warunki określone w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, a następnie dokonać weryfikacji powyższych ustaleń w świetle § 20 powyższego rozporządzenia. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 lit. " a" i "c" p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Klauzula zawarta w punkcie II wynika zaś z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu w sposób uwzględniający skargę, przepisu art. 152 p.p.s.a.