III SA/Wr 91/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Guziński po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym na skutek sprzeciwu A od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt [...] w sprawie ze skargi A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu Gminy W. kwoty dotacji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskiem z dnia [...] r., A (powoływany dalej jako strona skarżąca) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, iż Sejmik realizuje zadania, na które środki pieniężne otrzymuje w formie dotacji Gminy W., Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Urzędu Marszałkowskiego itp., na ściśle określone projekty. Wymóg wyodrębnionej księgowości dla poszczególnych projektów uniemożliwia finansowanie w innych projektach. Działania strony skarżącej nie generują zysków, nie posiada ona zatem własnych środków, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jest organizacją pozarządową (pożytku publicznego), działającą non profit. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wniesionym od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciwie, strona skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych, wskazując na dokonanie przez referendarza błędnej interpretacji dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów finansowych. Skarżący podniósł także iż Sejmik jako organizacja pożytku publicznego, zadania statutowe wykonuje wyłącznie z dotacji i nie posiada własnych środków, które mógłby przeznaczyć na koszty procesu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. tj. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu go wniesiono, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpoznawana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 246 § 2 osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała iż jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Warto podkreślić, iż odnośnie osób prawnych ocena możliwości płatniczych sprowadza się wyłącznie do ustalenia czy strona dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Z nadesłanej przez stronę skarżącą dokumentacji wynika natomiast, iż na posiadanych przez nią trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku salda wynosiły odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł. Strona skarżąca podkreśla wprawdzie, iż środki te, jako pochodzące z dotacji, bądź darowizn na ściśle określone cele, nie mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, jednak zaskarżona decyzja dotyczy działalności statutowej Sejmiku, dlatego też strona winna pokryć koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Przeznaczenie środków na inne cele nie stanowi przesłanki dla zwolnienia od kosztów sądowych. Ponieważ zaś strona skarżąca osiąga przychody oraz dysponuje aktywami, nie można uznać, iż w przedstawionym stanie faktycznym występuje przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Tezę tę potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 26 października 2009 (sygn. akt: II OZ 915/09), stwierdził iż prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do zwolnienia od kosztów postępowania sądowego. Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Ponadto, inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, strona skarżąca powinna przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Sąd mając na względzie przedstawione okoliczności stwierdził, że strona skarżąca dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Konsekwencją zaś dokonania takiego ustalenia, wobec wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, była odmowa przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie całkowitym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.