III SA/Wr 922/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Guziński po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przedłużenia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych, wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 922/14, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych strona skarżąca podała, że w związku z prowadzonym wobec niej aktualnie postępowaniem egzekucyjnym nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia. Podkreślono, że sytuacja finansowa Spółki od 2010 r. znacznie się pogorszyła, ponieważ eksploatuje obecnie 90% mniej automatów niż pod koniec 2009 r. i w konsekwencji brakuje jej środków na bieżącą działalność. Dodatkowo strona skarżąca poinformowała, że posiadane przez nią środki trwałe, to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Ponadto podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych za 2013 r. –[...] zł, a wysokość straty za rok obrotowy w 2013 r. wyniosła [...] zł. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie kserokopii: odpisu umowy spółki; rocznych deklaracji podatkowych za ostatnie dwa lata; wyciągu z kont bankowych za ostanie dwa miesiące; aktualnego sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat), ewentualnie sprawozdania składanego dla celów statystycznych do GUS; aktualnego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego, a ponadto wezwano do: przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od wspólników dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów; przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki; wyjaśnienia dlaczego pomimo przedstawianej jako złej swojej sytuacji finansowej strona skarżąca prowadzi nadal działalność gospodarczą i nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości spółki; wskazania jakiego rodzaju i o jakiej wartości strona skarżąca posiada wierzytelności i na jakim etapie jest ich egzekucja; wskazania w jakiej wysokości strona skarżąca byłaby w stanie uiścić wpis sądowy od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. Wezwanie to – doręczone stronie skarżącej w dniu 19 marca 2015 r. – zostało pozostawione bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że przyczyną nieudzielenia w terminie odpowiedzi na wezwanie Sądu były zmiany organizacyjne. Podkreślono, że w związku z nieprzedłużeniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach do gier o niskich wygranych Spółka była zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Dodatkowo wskazano, że Naczelnik Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w P. prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą [...] zł, a zatem Spółka nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami, które są zajęte. Do sprzeciwu Spółka dołączyła zestawienie stanu zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2015 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Spółka pomimo skierowanego do niej wezwania nie dostarczyła wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Strona skarżąca ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej dołączając do sprzeciwu tylko zestawienie stanu zaległości i w dalszym ciągu nie przedkładając dokumentów, o których dostarczenie była wzywana. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.