III SAB/Wr 11/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant Referent Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi Z. M. na Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. w przedmiocie przewlekłości prowadzenia postępowania I. stwierdza, że postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły, a przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; II. oddala skargę w pozostałej części; III. zasądza od Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 257 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Z.M. wniósł do WSA we W. skargę na przewlekłe postępowanie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W.Na uzasadnienie wskazał, że skarżący w listopadzie 2013 r. wystąpił do wierzyciela/organu egzekucyjnego o umorzenie prowadzonej windykacji zgłaszając zarzut przedawnienia. Orzekając po raz pierwszy organ postanowieniem z dnia [...] r. odmówił umorzenia, a orzeczenie to w wyniku zażalenia zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] r. Orzeczeniem tym organ drugiej instancji przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Ostatecznie organ umorzył postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] r. W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że postępowanie nie trwało zbyt długo, skarżący nie poniósł żadnej szkody. Wojewódzki sąd administracyjny zważył: Sąd w składzie rozpoznającym skargę przyjął, że z przewlekłością postępowania mamy do czynienia np. wówczas, gdy postępowanie prowadzone jest zbyt długo bez uzasadnionych względów, na przykład z powodu podejmowania czynności w znacznych odstępach czasu lub bezzasadnego korzystania przez organ z możliwości wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy, bądź wyznaczenia zbyt długiego terminu zakończenia postępowania, niewynikającego z toku postępowania i konieczności dokonywania potrzebnych do zakończenia sprawy czynności procesowych. Innymi słowy, o przewlekłości postępowania przed organem administracji można mówić, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, przy uwzględnieniu terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez organ, a także stopnia zawiłości sprawy i postawy samej strony. Podobnie przewlekłość postępowania zdefiniował Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że z przewlekłością postępowania, która narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie trwało dłużej niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (postanowienie z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPP 5/10, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Można więc przyjąć, że przewlekłe prowadzenie postępowania zaistnieje zatem wówczas, gdy będzie można organowi administracji skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia czy nawet zarzut mnożenia przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 549/13, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeśli chodzi o terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym, to należałoby powiedzieć, że zgodnie z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Po myśli art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Trzeba także pamiętać, że zgodnie z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony (takjak w rozpoznawanej sprawie) lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony stanowi dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 kpa). Wszczęte postępowanie administracyjne musi być zakończone załatwieniem sprawy. Organ administracyjny załatwia sprawę w drodze wydania decyzji, chyba że przepisy postępowania stanowią inaczej (art. 104 § 1 kpa). A kontrolowanym postępowaniu winno to być postanowienie. Nawet jeśli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji państwowej (samorządowej) nie może odstąpić od załatwienia sprawy. W takim przypadku wydaje decyzję o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 kpa). Zdaniem sądu rozpoznającego skargę, nie można nie wspomnieć, że przedmiotem postępowania przed Dyrektorem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. było procedowanie w zakresie wniosku strony z dnia [...] r. (data uzupełnienia wniosku) zmierzającego do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przechodząc dalej trzeba powiedzieć, że jak wynika z akt doręczonych sądowi, [...] r. organ orzekając po raz pierwszy odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, następnie Dyrektor Izby Skarbowej we W. uchylił to postanowienie w dniu [...] r. Przy czym, uchylając skarżone orzeczenie i przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania organ odwoławczy wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanego nie dotyczy jego osobistych zobowiązań, lecz odpowiedzialności za zobowiązania A sp. z o.o., w której pełnił funkcję członka zarządu. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny rozpatrując wniosek zobowiązanego, wskazał na okoliczności warunkujące prawidłowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego z majątku Z. M., lecz w żaden sposób nie odniósł się do zarzutu przedawnienia dochodzonych zaległości w stosunku do podmiotu głównego - spółki, za zaległości której odpowiada zobowiązany. Nieudowodnienie zaś wymagalności tych zaległości od podmiotu głównego uniemożliwia prawidłowe rozpatrzenie wniosku, zwłaszcza, że pomimo wezwania, organ egzekucyjny nie przełożył dowodów w tym zakresie. Reasumując Dyrektor Izby Skarbowej we W. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, celem zbadania nie tylko kwestii przedawnienia odpowiedzialności zobowiązanego jako członka zarządu, lecz również przedawnienia zaległości w stosunku do podmiotu głównego, czyli A. Lektura akt administracyjnych wskazuje, że postanowienie z dnia [...] r. organ otrzymał [...] r. (widniejąca pieczęć na kopii postanowienia). Mimo to postanowienie pierwszoinstancyjne umarzające postępowanie egzekucyjne zapadło dopiero dnia [...] r. Czyli jak wskazuje trafnie skarga po ponad 9 miesiącach. Zdaniem sądu brak podjęcia orzeczenia przez organ przez tak długi okres nie były niczym usprawiedliwione i ewidentnie noszą cechy przewlekłego prowadzenia postępowania. Mając na uwadze, że przewlekłość jest stanem sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ podjął dalsze czynności w sprawie czy też nie, stwierdzić trzeba, że pomimo późniejszych czynności procesowych organu zakończonych wydaniem postanowienia, nie mato wpłiwu na ocenę czy po stronie organu zaistniała czy nie przewlekłość postępowania. Fakt podjęcia przez organ późniejszych czynności procesowych, nie może w przypadku przewlekłości postępowania prowadzić do umorzenia postępowania, tym bardziej, że do chwili zamknięcia rozprawy nie został przez organ wydany akt kończący postępowanie. W myśl art. 149 u.p.p.s.a. w sytuacji zaistnienia przewlekłości sąd zobligowany jest do zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie oraz do ustalenia, czy przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odnosząc się do tej okoliczności sąd stwierdził, że ustalona przewlekłość nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Za rażące naruszenie przepisów art. 35 k.p.a. można uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzonego postępowania przy braku jakiejkolwiek aktywności organu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2011 r., II SAB/Po 60/10; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2011 r. II SAB/Gd 30/11). W niniejsze sprawie, jak wskazują akta administracyjne, przewlekłość wystąpiła e okresie 9 miesięcy. Organ nawet nie wskazał na jakąkolwiek przyczynę zwłoki w załatwieniu sprawy. Reasumując należy powiedzieć, że sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę dokonał oceny przebiegu postępowania przed organem administracji publicznej i stwierdził, że brak było czynności organu zmierzających bezpośrednio do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Wobec przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych na podstawie art. 149 u.p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.