III SAB/Wr 15/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy N. w przedmiocie rozpatrzenia pisma z dnia [...] 2016 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie referendarza z dnia 29 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 27 marca 2017 r. skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na złożonym urzędowym formularzu skarżący wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielem, w [...] udziału, domu o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio [...] m², [...] m², [...] m², z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę [...] zł, oraz [...] akcji [...] SA o nominalnej wartości [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że opłacenie kosztów sądowych pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. Wskazał na ciągły i powszechny charakter usług odprowadzania i oczyszczania ścieków, które świadczył mimo narastających zaległości płatniczych jego kontrahentów. Podał skarżący również, iż posiada zaległości w zapłacie podatków, składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FPiFGŚP oraz zadłużenie względem rodziny. W treści wniosku skarżący zawarł oświadczenie, że w postępowaniu toczącym się przed sądem innym niż administracyjny jest reprezentowany przez adwokata z wyboru. W trakcie postepowania o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Na niniejsze wezwanie skarżący jednak nie zareagował. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącej stronie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, iż skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna i rodzinna spełniała przesłanki do przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw polemizując z argumentacją referendarza. Po raz kolejny wskazał, iż źródłem jego problemów finansowych był charakter prowadzonej przez niego działalności związanej z odprowadzaniem ścieków oraz brak zapłaty za wykonywane przez niego usługi. Podkreślił, iż nie mógł niniejszego przewidzieć i tym samym poczynić oszczędności na ewentualne koszty związane z postępowaniem sądowym. Nadto wyjaśnił, iż Skarb Państwa nie chce odkupić od niego akcji, co uniemożliwia mu pozyskanie środków finansowych, a referendarz sądowy dostatecznie dobrze zna jego sytuacje finansową, co czyni bezpodstawnym zarzut co do zaniechania udzielenia odpowiedzi na wezwanie o przedstawienie informacji o sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. Wreszcie skarżący zauważył, że odmowa przyznania mu prawa pomocy z argumentacją, iż korzysta on z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w innej sprawie jest wadliwa i taka interpretacja stanowi nieuprawnione ograniczenie prawa do korzystania z pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 art. 245 p.p.s.a.). Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wskazać nadto należy, że zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy. Mając to na uwadze uwzględnić zatem trzeba było i to, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uwarunkowano i uzależniono od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Tym samym w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 130/13; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo). Obowiązek przy tym wykazania, które ze zmienionych okoliczności uzasadniać mają przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W realiach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, iż od chwili wydania uprzedniego postanowienia tut. Sądu, którym odmówiono przyznania prawa pomocy nastąpiła zmiana w jego sytuacji finansowej i majątkowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący oprócz przedłożenia wniosku z argumentacją, która znana była już Sądowi i która nie uzasadniała zastosowania wobec niego prawa pomocy, nie wykazał żadnej nowej okoliczności przemawiającej za uwzględnieniem wniosku, a zatem wskazującej, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postepowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotny był przy tym fakt, iż wnioskodawca zaniechał po raz kolejny rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnoprawnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., chociaż – jak to już wskazywano skarżącemu – to na nim ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Bezspornie bowiem, skoro skarżący ubiega się o zwolnienie ze spoczywającego na nim obowiązku partycypacji w kosztach sądowych to w jego gestii leży wykazanie zaistniałych przesłanek za każdym razem kiedy z takim wnioskiem występuje. Nieuprawnionym jest tu więc poprzestanie na odwoływaniu się do ewentualnej wiedzy referendarza w tej kwestii, gdyż w zakresie jego obowiązków przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy nie leży przeprowadzanie z urzędu dowodów przemawiających za zasadnością uwzględnienia wniosku. Mając zatem na względzie powyższe Sąd nie miał wątpliwości, że wnioskodawca – wbrew ciążącemu na nim obowiązku - nie wykazał w sposób rzetelny i przekonujący, iż jego sytuacja uległa zmianie na tyle, iż uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnoprawnej, stanowi z kolei przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, jest bowiem instytucją przyznawaną wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach, które muszą zostać przedstawione i udokumentowane przez stronę wnioskującą. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.